Cảm nhận vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật chàng Khó trong đoạn trích "Trái tim hổ" của Nguyễn Huy Thiệp

TRÁI TIM HỔ

Lược một đoạn: Trong bản Hua Tát, có một cô gái xinh đẹp tên là Pùa, nhưng Pùa lại bị liệt đôi chân, suốt năm suốt tháng nằm một chỗ. Năm Pùa mười sáu tuổi, trong rừng xuất hiện một con hổ dữ khiến cả bản sống trong nơm nớp lo âu…
[…] Người ta đồn con hổ có trái tim khác thường, trái tim nó chỉ bằng hòn sỏi và trong suốt. Trái tim ấy là bùa hộ mệnh, cũng là vị thuốc thần. Ai có trái tim ấy sẽ được may mắn, giàu sang suốt cả cuộc đời. Trái tim ấy nếu đem ngâm rượu sẽ chữa được mọi thứ bệnh hiểm nghèo. Liệt chân như Pùa, uống thứ thuốc ấy cũng sẽ khỏi được.
Tin đồn như con chim cắt chuyền khắp thung lũng. Ở bếp lửa, chân quản, dưới suối, trên nương, đâu đâu người ta cũng nói về trái tim hổ. Tin đồn bay xuống cả vùng đồng bằng của người Kinh, bay lên cả đỉnh núi cao của người Mông. Tin đồn bao giờ cũng thế, qua miệng của những kẻ ngu dốt thì quái lạ thay, thường thú vị hơn qua những con người từng trải.
Có rất nhiều người đi săn con hổ. Có người Thái, người Kinh, người Mông… Người thì muốn săn hổ để lấy trái tim làm bùa hộ mệnh, người thì muốn lấy trái tim hổ làm thuốc. Trách họ thế nào được? Đời người ta, ai đã chẳng từng săn đuổi bao nhiêu phù du?
Trong đám thợ săn, đông nhất là đám con trai bản Hua Tát. Họ muốn lấy được trái tim hổ để về chữa bệnh cho Pùa.
Việc săn hổ kéo dài gần hết mùa đông. Nhưng, như có phép lạ, con hổ tinh khôn biết tránh những nơi người ta phục nó. Những người đi săn bị nó săn lại. Hơn mười người chết vì con hổ dữ. Tiếng khóc than lẫn với tiếng gió hú dài âm âm trong bản. Người ta nản chí dần, số người đi săn rụng nhanh như bứa chín cây, cuối cùng chỉ còn một người. Người ấy là Khó.
Khó là trai bản Hua Tát. Chàng mồ côi cha mẹ, sống như con don con dim. Con don, con dim sống lủi thủi, đi con đường riêng, ăn uống thế nào không ai biết được. Khó chẳng bao giờ tham dự những cuộc họp mặt, hội hè ở bản. Phần vì Khó nghèo, phần Khó xấu trai. Chàng bị đậu mùa, mặt rỗ chằng chịt. Người Khó dị dạng: hai tay dài chấm đầu gối, đôi chân khẳng khiu lúc nào đi cũng như chạy. Con don, com dim có đi bao giờ?
Thấy Khó đi săn nhiều người ngạc nhiên. Người ta lại càng ngạc nhiên thấy Khó săn hổ không phải để lấy bùa phép may mắn cho chàng mà để lấy thuốc về chữa cho Pùa. Đêm đêm, họ thấy Khó đứng dưới chân sàn nhà Pùa nhìn lên như kẻ si tình, cũng giống như tên ăn trộm.
Người bản Hua Tát không biết Khó đi con đường nào tìm vết hổ. Đường của con don, con dim hổ cũng không biết. Con hổ thấy sự nguy hiểm. Nó thay đổi chỗ ở, thay đổi đường đi. Khó và con hổ săn nhau từng giờ…
Một đêm, người ta đang ngồi kể chuyện ở sàn nhà Pùa thì nghe thấy tiếng súng nổ. Tiếng súng kíp âm âm như tiếng sấm. Có tiếng hổ gầm dữ dội vang trong khe núi.
– Hổ chết rồi ! Đúng Khó bắn chết hổ rồi ! Cả bản kinh hoàng xôn xao như rừng gặp bão. Người ta reo hò. Nhiều người vừa reo vừa trào nước mắt. Trai bản đốt đuốc lên rừng tìm Khó.
Gần sáng, người ta mới tìm thấy Khó và xác con hổ đã chết. Cả hai lăn xuống vực sâu dưới suối. Khó bị gãy lưng, mặt chàng đầy vết cào cấu của hổ. Con hổ bị bắn toác đầu. Viên đạn bắn gần xé rách trán hổ xuyên vào tận óc.
Nhưng, điều kỳ lạ nhất là ngực con hổ đã bị rạch đi, trái tim của nó không còn đấy nữa. Vết rạch bằng dao còn mới, máu bết hai bên vết rạch chảy ròng ròng, sủi thành bọt như bong bóng. Đã có kẻ nào đánh cắp trái tim con hổ!
Tất cả trai bản Hua Tát lặng im, cúi gầm mặt xuống. Họ hổ thẹn, căm giận, chua xót.
Hơn mười người chết trong mùa đông ấy vì con hổ dữ. Thêm hai người nữa chết sau câu chuyện đó. Hai người ấy là Pùa và Khó…
Người bản Hua Tát đã chôn con hổ ngay chỗ nó chết. Không ai nhắc lại huyền thoại về sự mầu nhiệm của trái tim hổ. Người ta đã quên nó đi như quên bao điều cay đắng xảy ra trên thế gian này. Điều ấy cũng cần…
(1971, Những ngọn gió Hua Tát, Nguyễn Huy Thiệp, NXB Văn học, 2003, tr. 276-279)

Gợi ý

*Vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật chàng Khó:

– Số phận bất hạnh: xuất thân nghèo khó, mồ côi cả cha lẫn mẹ, ngoại hình xấu xí, dị dạng

– Vẻ đẹp tâm hồn: Có khát vọng tình yêu, hạnh phúc; có trái tim giàu lòng yêu thương: tình yêu của Khó dành cho Pùa đã vượt lên trên những toan tính, ích kỷ tầm thường của con người. Trong khi mọi người tìm cách giết hổ để có được sức mạnh, sự giàu sang thì Khó giết hổ chỉ vì muốn cứu Pùa, cũng không hề nghĩ cho bản thân mình dù chỉ một thoáng.

– Nghệ thuật thể hiện nhân vật chàng Khó: sử dụng yếu tố kì ảo, nhiều chi tiết bất ngờ, hình tượng nhân vật mang màu sắc huyền thoại, giọng điệu khách quan lạnh lùng, ly kì cuốn hút…..

Bài làm tham khảo

Trong văn xuôi hiện đại Việt Nam, Nguyễn Huy Thiệp là cây bút để lại dấu ấn bởi những trang viết vừa lạnh lùng vừa ám ảnh, giàu chất huyền thoại mà thấm đẫm nhân sinh. Đoạn trích Trái tim hổ đã khắc họa hình tượng chàng Khó như một điểm sáng nhân tính giữa miền sơn cước khắc nghiệt. Khó hiện lên với số phận đầy bất hạnh: mồ côi, nghèo túng, ngoại hình dị dạng, sống lủi thủi như bị tách khỏi cộng đồng. Thế nhưng, ẩn sâu trong vẻ ngoài xấu xí ấy lại là một tâm hồn đẹp đến lay động. Tình yêu Khó dành cho Pùa không ồn ào mà âm thầm, dai dẳng, vượt lên mọi mặc cảm và thiệt thòi. Khi cả bản làng săn hổ vì bùa phép hay giàu sang, Khó chỉ mang một khát vọng giản dị: cứu người con gái mình yêu. Hành động đơn độc đối mặt với con hổ dữ cho thấy lòng dũng cảm và sự hi sinh quên mình, bởi chàng không hề nghĩ đến lợi ích cá nhân. Bi kịch ở kết thúc càng làm sáng rõ vẻ đẹp ấy: Khó chết đi cùng tình yêu chưa kịp nở, để lại một ám ảnh về con người nhỏ bé nhưng mang trái tim lớn lao. Bằng giọng kể khách quan, chi tiết kì ảo và tình huống bất ngờ, nhà văn đã nâng nhân vật Khó lên tầm biểu tượng của tình yêu vị tha và nhân tính thuần khiết.