Phân tích truyện ngắn “Tôi đi học” của Thanh Tịnh
Tôi đi học
Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm hoang mang của buổi tựu trường.
[…]
Trước đó mấy hôm, lúc đi ngang làng Hòa An bẫy chim quyên với thằng Minh, tôi có ghé trường một lần.
Lần ấy trường đối với tôi là một nơi xa lạ. Tôi đi chung quanh các lớp để nhìn qua cửa kính mấy bản đồ treo trên tường. Tôi không có cảm tưởng gì khác là nhà trường cao ráo sạch sẽ hơn các nhà trong làng.
Nhưng lần này lại khác. Trước mặt tôi, trường Mỹ Lý vừa xinh xắn vừa oai nghiêm như cái đình Hòa Ấp. Sân nó rộng, mình nó cao hơn những buổi trưa hè đầy vắng lặng. Lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ.
Cũng như tôi, mấy cậu học trò mới bở ngỡ đứng nép bên người thân, chỉ dám nhìn một nữa hay dám đi từng bước nhẹ. Họ như con chim con đứng trên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ. Họ thèm vụng và ước ao thầm được như những học trò cũ, biết lớp, biết thầy để khỏi phải rụt rè trong cảnh lạ.
Sau một hồi trống thúc vang dội cả lòng tôi, mấy người học trò cũ đến sắp hàng dưới hiên rồi đi vào lớp. Chung quanh những cậu bé vụng về lúng túng như tôi cả. Các cậu không đi. Các cậu chỉ theo sức mạnh kéo dìu các cậu tới trước. Nói các cậu không đứng lại càng đúng hơn nữa. Vì hai chân các cậu cứ dềnh dàng mãi. Hết co lên một chân, các cậu lại duỗi mạnh như đá một quả banh tưởng tượng. Chính lúc này toàn thân các cậu cũng đang run run theo nhịp bước rộn ràng trong các lớp.
Ông đốc trường Mỹ Lý cho gọi mấy cậu học trò mới đứng lên trước lớp ba. Trường làng nhỏ nên không có phòng riêng của ông đốc. Trong lúc ông đọc tên từng người, tôi cảm thấy như quả tim tôi ngừng đập. Tôi quên cả mẹ tôi đang đứng sau tôi. Nghe gọi đến tên, tôi tự nhiên giật mình và lúng túng. Sau khi đọc xong mấy mươi tên đã viết sẵn trên mảnh giấy lớn, ông đốc nhìn chúng tôi nói sẽ:
– Thế là các em đã vào lớp năm. Các em phải cố gắng học để thầy mẹ được vui lòng, và để thầy dạy chúng em được sung sướng. Các em đã nghe chưa? (Các em đều nghe nhưng không em nào dám trả lời. Cũng may đã có tiếng dạ rang của phụ huynh đáp lại).
Ông đốc nhìn chúng tôi với cặp mắt hiền từ và cảm động. Mấy cậu học trò lớp ba cũng đua nhau quay đầu nhìn ra. Và ngoài đường cũng có mấy người đứng dừng lại để nhìn vào. Trong những phút giây này chúng tôi được người ta ngắm nhìn nhiều hơn hết. Vì vậy đã lúng túng chúng tôi càng lúng túng hơn.
Ông đốc lấy cặp kính trắng xuống rồi nói:
– Thôi, các em đứng đây sắp hàng để vào lớp học.
Tôi cảm thấy sau lưng tôi có một bàn tay dịu dàng đẩy tôi tới trước. Nhưng người tôi lúc ấy tự nhiên thấy nặng nề một cách lạ. Không giữ được chéo áo hay cáng tay của người thân, vài ba cậu đã từ từ bước lên đứng dưới hiên lớp. Các cậu lủng lẻo nhìn ra sân, nơi mà những người thân đang nhìn các cậu với cặp mắt lưu luyến. Một cậu đứng đầu ôm mặt khóc. Tôi bất giác quay lưng lại rồi dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo. Tôi nghe sau lưng tôi, trong đám học trò mới, vài tiếng thút thít đang ngập ngừng trong cổ. Một bàn tay quen nhẹ vuốt mái tóc tôi.
Ông đốc nhẫn nại chờ chúng tôi.
– Các em đừng khóc. Trưa này các em được về nhà cơ mà. Và ngày mai các em lại được nghỉ cả ngày nữa.
Sau khi thấy hai mươi tám cậu học trò sắp hàng đều đặn dưới hiên trường, ông đốc liền ra dấu cho chúng tôi vào lớp năm. Một thầy trẻ tuổi, gương mặt hiền từ, đang đón chúng tôi vào cửa lớp. Trong thời thơ ấu tôi chưa bao giờ xa mẹ tôi như lần này. Tôi cũng lấy làm lạ vì có nhũng hôm đi chơi suốt cả ngày với chúng bạn ở đồng làng Lệ Xá, lòng tôi vẫn không cảm thấy xa nhà hay xa mẹ tôi chút nào hết.
Một mùi hương lạ xông lên trong lớp. Trông hình gì treo trên tường tôi cũng thấy lạ và hay hay. Tôi nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn thận rồi tự nhiên nhận là vật riêng của mình. Tôi nhìn người bạn tí hon ngồi bên tôi, một người bạn tôi chưa hề biết, nhưng lòng tôi vẫn không cảm thấy sự xa lạ chút nào. Sự quyến luyến ấy tự nhiên và bất ngờ quá đến tôi cũng không dám tin là có thật. Một con chim con liệng đến đứng trên bờ cửa sổ, hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao.
Tôi đưa mắt thèm thuồng nhìn theo cánh chim. Một kỷ niệm cũ đi bẫy chim giữa cánh đồng lúa bay trên bờ sông Viêm sống lại đầy dẫy trong trí tôi.
Nhưng những tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên bảng đen đã đưa tôi về cảnh thật. Tôi vòng tay lên bàn chăm chỉ nhìn thầy viết và lẩm bẩm đọc:
Bài tập viết: Tôi đi học!
(Thanh Tịnh)
I. Mở bài
– Giới thiệu về tác phẩm (nhan đề, tác giả, thể loại).
– Nêu ý kiến khái quát về tác phẩm.
II. Thân bài
a. Tóm tắt sơ lược
Truyện ngắn “Tôi đi học” là dòng hồi tưởng đầy chất thơ của nhân vật “tôi” về những cảm xúc bồi hồi, náo nức trong buổi tựu trường đầu tiên. Trên con đường làng cùng mẹ và khi đứng trước ngôi trường Mĩ Lí oai nghiêm, cậu bé không khỏi ngập
ngừng, lo sợ vẩn vơ đến mức bật khóc khi phải rời xa vòng tay mẹ để vào lớp. Tuy nhiên, sự ân cần của thầy giáo và những
hình ảnh thân thuộc trong lớp học đã giúp cậu nhanh chóng trở nên tự tin, sẵn sàng bắt đầu bài học đầu tiên của cuộc đời mình.
b. Nội dung chủ đề
– Truyện ngắn thể hiện những kỉ niệm đẹp trong buổi tựu trường đầu tiên của cuộc đời. Qua đó, tác giả ca ngợi tình cảm
gia đình, tình thầy trò và khẳng định vai trò của nhà trường.
– Nội dung chủ đề được làm rõ thông qua việc xây dựng hình tượng nhân vật “tôi”:
+ Trên sân trường trước khi vào lớp: Nhân vật bộc lộ sự ngập ngừng và e sợ trước vẻ oai nghiêm của ngôi trường Mĩ Lí; đỉnh điểm là tiếng khóc nức nở khi phải rời xa vòng tay mẹ, cho thấy sự xao động của một tâm hồn trẻ thơ trong trẻo. (Lí lẽ + bằng chứng)
+ Khi vào trong lớp học: Nhân vật nhanh chóng chuyển sang cảm giác gần gũi, tự tin khi đón nhận sự ân cần của thầy giáo,
nhìn những người bạn mới đầy thiện cảm và tập trung vào bài học đầu đời, đánh dấu sự hòa nhập chính thức vào thế giới tri thức. (Lí lẽ + bằng chứng)
b. Nghệ thuật:
+ Tự sự xen lẫn miêu tả và biểu cảm
+ Miêu tả tinh tế, chân thực diễn biến tâm trạng của ngày đầu tiên đi học.
+ Sử dụng ngôn ngữ giàu yếu tố biểu cảm, hình ảnh so sánh độc đáo, ghi lại dòng hồi tưởng, liên tưởng của nhân vật “ Tôi”.
+ Giọng điệu trữ tình trong sáng,…
(Lí lẽ + bằng chứng)
III. Kết bài
Khẳng định ý nghĩa, giá trị của tác phẩm truyện ngắn
Bài làm tham khảo (600 chữ)
Nhà văn Sê khốp từng khẳng định: “Truyện ngắn là lát cắt tinh tế của cuộc sống, nơi mỗi chi tiết nhỏ bé đều mang một sức nặng lớn lao.” Truyện ngắn “Tôi đi học” của Thanh Tịnh là một tác phẩm như thế. Bằng giọng văn nhẹ nhàng, giàu chất thơ, nhà văn đã tái hiện những rung động trong trẻo của buổi tựu trường đầu tiên, khơi gợi trong lòng người đọc tình yêu tha thiết dành cho tuổi thơ và những kỉ niệm học trò thân thương.
Truyện kể về những hồi ức của nhân vật “tôi” trong ngày đầu tiên đến lớp. Từ lúc theo mẹ đến trường, đứng trước sân trường Mĩ Lí đến khi bước vào lớp học, cậu bé trải qua nhiều cung bậc cảm xúc: háo hức, bỡ ngỡ, lo âu rồi dần trở nên vui vẻ, thân thuộc. Câu chuyện giản dị nhưng chứa đựng những tình cảm sâu sắc, khiến người đọc như được trở về với miền kí ức tuổi thơ của chính mình.
Mở đầu truyện, khung cảnh mùa thu với “lá ngoài đường rụng nhiều” và những “đám mây bàng bạc” đã khơi dậy trong lòng nhân vật bao kỉ niệm về buổi tựu trường. Thiên nhiên dịu dàng như chiếc cầu nối đưa cậu bé trở về quá khứ. Từ “nao nức” diễn tả sự háo hức, mong chờ, còn “hoang mang” gợi cảm giác bâng khuâng, ngỡ ngàng. Sự đan xen ấy khiến dòng hồi tưởng trở nên chân thực, giàu cảm xúc.
Đến trường Mĩ Lí, nhân vật “tôi” ngạc nhiên khi thấy ngôi trường “vừa xinh xắn vừa oai nghiêm như cái đình Hòa Ấp”. Ngôi trường vốn xa lạ bỗng trở nên rộng lớn, trang trọng, khiến cậu bé cảm thấy “lo sợ vẩn vơ”. Tâm trạng ấy được thể hiện sinh động qua hình ảnh so sánh những học trò mới “như con chim con đứng trên bờ tổ, nhìn quãng trời rộng muốn bay, nhưng còn ngập ngừng e sợ”. Những chú chim non vừa háo hức khám phá bầu trời, vừa lưu luyến tổ ấm cũng giống như những đứa trẻ đang đứng trước một thế giới mới. Qua đó, nhà văn thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc tâm hồn trẻ thơ.
Nỗi hồi hộp càng tăng lên khi tiếng trống trường vang vọng và ông đốc gọi tên từng học trò. Nhân vật “tôi” cảm thấy “như quả tim tôi ngừng đập”, cho thấy sự lo lắng, bối rối trước bước ngoặt đầu đời. Đỉnh điểm cảm xúc là khi cậu bé phải rời xa mẹ để vào lớp. Bước chân trở nên nặng nề, em níu kéo người thân rồi “dúi đầu vào lòng mẹ tôi nức nở khóc theo”. Những giọt nước mắt hồn nhiên thể hiện tình yêu thương, sự gắn bó sâu sắc giữa mẹ và con. Hình ảnh bàn tay mẹ nhẹ nhàng vuốt mái tóc con càng làm nổi bật tình mẫu tử ấm áp. Qua đó, tác giả cho thấy tình yêu thương của gia đình chính là điểm tựa giúp mỗi đứa trẻ trưởng thành.
Nếu sân trường là nơi chất chứa những bỡ ngỡ thì lớp học lại mở ra cảm giác gần gũi, thân quen. Bước vào lớp, cậu bé thích thú quan sát mọi thứ và “tự nhiên nhận là vật riêng của mình” khi nhìn những chiếc bàn ghế. Người bạn ngồi bên cạnh tuy chưa từng quen biết nhưng cũng khiến em cảm thấy gần gũi. Sự thay đổi ấy cho thấy nhân vật đang dần hòa nhập với môi trường mới. Hình ảnh con chim bên cửa sổ gợi lại những ngày vui chơi tự do, còn tiếng phấn của thầy giáo đưa em trở về với bài học đầu đời. Dòng chữ “Bài tập viết: Tôi đi học!” khép lại câu chuyện, đồng thời đánh dấu bước khởi đầu trên con đường tiếp nhận tri thức và trưởng thành.
Thành công của tác phẩm còn nằm ở nghệ thuật kể chuyện theo ngôi thứ nhất, kết hợp hài hòa giữa tự sự, miêu tả và biểu cảm. Ngôn ngữ trong sáng, giọng văn trữ tình cùng những hình ảnh so sánh giàu sức gợi đã giúp nhà văn diễn tả tinh tế diễn biến tâm trạng nhân vật.
Bằng tình yêu tha thiết dành cho tuổi thơ, Thanh Tịnh đã tạo nên một tác phẩm giàu sức lay động. “Tôi đi học” không chỉ lưu giữ những cảm xúc trong trẻo của ngày đầu đến lớp mà còn nhắc nhở mỗi chúng ta biết yêu thương gia đình, kính trọng thầy cô và trân trọng những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi học trò.
🔻 Xem thêm:
