Đề bài: Viết đoạn văn nghị luận 200 chữ phân tích sự thay đổi về tâm trạng, thái độ của nhân vật ông từ khi phát hiện con chim bói cá tấn công bể cá đến khi ông thầm mong con bói cá trở về trong truyện ngắn “Sinh tồn” của Vũ Tú Nam.

SINH TỒN

Sớm ấy ra vườn, ông ngạc nhiên thấy cá cảnh trong bể non bộ không lượn lên mặt nước tíu tít như mọi hôm. Cả đôi cá vàng lớn cũng biến đi đâu mất. Ông rắc ít hạt cơm vào góc bể, nơi lũ cá vẫn quen đến ăn, nhìn kĩ chỉ thấy mấy con ốc lặng lờ.

Điều gì đã xảy ra thế nhỉ?

Hôm sau, ông dậy sớm, đứng rình bên cửa sổ. Hai chú chim sâu bay chuyền từ bụi nhót sang cây khế, kêu lích chích. Bỗng nhiên một vật gì lao vút xuống bể cá, làm toé nước lên thành bể, rồi biến hút về phía Tây. Ông chỉ kịp nhận ra bóng một con chim xanh biếc, con trả chanh, loại bói cá nhỏ mà lâu lắm ông không gặp lại.

Như vậy là đã tìm ra thủ phạm rồi. Không biết nó đã cướp đi của ông bao nhiêu sinh mạng cá? Hèn nào mà đàn khổng tước bị diệt sạch. Và thỉnh thoảng một hai con mún chết nổi lên mặt nước.

Ông nghĩ cách ngăn chặn tội ác này. Lục tìm trong tủ những mảnh giấy trang kim in xanh đỏ; thường dùng để gói quà, ông ghim khắp giàn nhót và cành khế gần bể non bộ, chắc mẩm nó sẽ sợ hết vía, không dám sà xuống nữa.
Trận địa được một hôm yên tĩnh. Sớm sau, con bói cả ngang nhiên chọc tức, lao xuống cướp mồi ngay trước mũi ông. Ông giận điên lên khi thấy con cá quẫy cái đuôi vàng hấp hối trong gọng kìm thép của mỏ bói cá.

(Lược một đoạn: Ông thay đổi chiến thuật ngăn chặn con bói cá nhưng không được. Cuối cùng, vì quá tức giận, ông đã hầm hầm xách dao xuống vườn, nhằm các cành cây con trả chanh có thể đậu để rình bắt cá, cứ thế mà phát mà chặt, bất chấp lời can ngăn của vợ ông vì cây khế đang ra hoa.)

Sớm sau nữa, con bói cá không đến.
Lại sớm sau nữa, vẫn vắng bóng con trả chanh.

Đôi cá vàng to bắt đầu lượn lên mặt bể nước, như để thăm dò. Rồi hôm sau, hôm sau, hôm sau nữa, vẫn không thấy “địch” động tĩnh. Lũ cá kiếm, cá mún, bấy lâu nay núp dưới đáy bể, bắt đầu ngoi lên lượn lờ. […]
Ông vui được mấy hôm với tinh thần chiến thắng, rồi bỗng lại thấy buồn. Buồn vì xóm ông ở ngày càng vắng bóng chim và thiếu tiếng chim. Mới hè năm ngoái ông còn nghe con cuốc kêu sát vách nhà ông, ven bờ sông đào. Tiếng “Cuốc! Cuốc!” khắc khoải khiến ông tưởng như đang sống giữa làng quê của mẹ ông xưa. Rồi tiếng con chích choè dậy sớm hót ríu ran đánh thức mọi người. Rồi chào mào, và sáo… Bây giờ chúng biến đi đâu hết. […]

Bỗng nhiên ông thấy nhớ và thương con chim bói cá. Ở quê nhà, hồi nhỏ, ông đã từng tìm thấy tổ bói cá ở bờ ao. Đôi chim vợ chồng đào lỗ xây ổ trong đất, thay nhau ấp trứng, canh gác và kiếm mồi về nuôi con. Biết đâu con trả chanh – “kẻ địch” mà ông xua đuổi – đang phải lo thức ăn cho lũ con nheo nhóc, nên đã cố sống cổ chết lao vào bể cá của ông. Biết đâu con bói cá ấy đã chẳng bị một tay súng hơi nào bắn trúng. Hoặc tổ của nó bị phá sập.
Nghĩ tới đó, ông bỗng lặng người. Ông không thể là đồng minh của những kẻ tàn sát chìm muông. Ông ì ạch bê chậu nước có lũ cả mới ra sân, trút vào bể non bộ. Nước cuộn lên, dạt đám rong rêu. Đàn cá cũ túa đến, quấn lấy bầy cá mới, nào kiếm vàng, mún đen, mún đốm, chúng xoắn xuýt như múa lượn. Chúng chào nhau hay chào ông thế nhỉ?

Bất giác nhìn lên cây khế đầy thương tích, ông lẳng lặng thu hết các “chiến thuyền” hộp xốp, cờ xí và giấy trang kim xanh đỏ, vứt vào sọt rác. Ông đã thực sự ngưng chiến và thu quân rồi. Ông thầm mong con bói cả trở về, dù chỉ trong một phút, để ông được thấy nó còn nguyên vẹn.

(Tác phẩm văn học được giải thưởng Nhà nước, Vũ Tú Nam tuyển tập, tập 1, NXB Hội Nhà văn, 2014)

I. Mở đoạn

Nêu được tên tác phẩm, tên tác giả, ấn tượng về nhân vật.

II. Thân đoạn

1. Phân tích được sự thay đổi về tâm trạng, thái độ của nhân vật “ông”

– Khi phát hiện con chim bói cá tấn công bể cá: nhân vật ông đã rất thương xót những con cá cảnh bị chết; tức giận, coi con chim bói cá là thủ phạm gây ra tội ác với bể cá cảnh và ông thấy cần phải kiên quyết ngăn chặn.

– Khi đã xua đuổi được con chim bói cá:

+ Niềm vui chiến thắng ngắn ngủi: vui được mấy hôm
+ Buồn, nhớ thương: thấy thiếu vắng những tiếng chim hót, mong mỏi và lo lắng cho số phận của con chim bói cá
+ Hoà giải, thu quân: lẳng lặng thu hết các “chiến thuyền”, ngưng chiến.
+ Yêu thương, mong chờ: lặng người, thầm mong con chim bói cá trở về, để ông được thấy nó còn nguyên vẹn.

2. Đánh giá được sự thay đổi về tâm trạng, thái độ của nhân vật “ông” đối với con chim bói cá

Có sự chuyển biến sâu sắc về tâm trạng: từ thế đối đầu sang vỡ lẽ, thức tỉnh, quý trọng sự sinh tồn của loài vật; ngòi bút miêu tả tâm trạng tinh tế, chân thực; ngôn ngữ kể chuyện linh hoạt, hấp dẫn, …

III. Kết đoạn

Khẳng định lại về vẻ đẹp của nhân vật, nêu cảm xúc của mình đối với nhân vật và tác phẩm

Bài làm tham khảo

Trong thế giới tự nhiên, mỗi sinh linh đều đang âm thầm vật lộn để tồn tại, và đôi khi chỉ khi biết lắng nghe và thấu hiểu, con người mới nhận ra giá trị của sự sống quanh mình. Điều ấy được thể hiện tinh tế qua sự thay đổi tâm trạng và thái độ của nhân vật ông trong truyện ngắn “Sinh tồn” của Vũ Tú Nam. Khi phát hiện con chim bói cá liên tiếp lao xuống bể non bộ bắt cá, ông vô cùng xót xa trước những con cá cảnh bị chết và nhanh chóng xem con chim là thủ phạm gây ra “tội ác”. Nỗi tức giận khiến ông quyết tâm ngăn chặn bằng nhiều cách: giăng giấy trang kim, rình bắt, thậm chí chặt cả cành khế để đuổi “kẻ địch”. Thế nhưng, khi con bói cá không còn xuất hiện, niềm vui chiến thắng của ông chỉ thoáng qua trong chốc lát. Khu vườn trở nên vắng lặng, thiếu hẳn tiếng chim khiến lòng ông dâng lên nỗi buồn và cảm giác trống trải. Từ đó, ông bắt đầu nhớ và thương con chim bói cá, nghĩ đến cảnh nó có thể đang phải vất vả kiếm mồi nuôi con, hoặc thậm chí đã gặp tai nạn. Sự thấu hiểu ấy khiến ông lặng người, nhận ra mình không thể trở thành kẻ tiếp tay cho việc tàn sát chim muông. Ông lặng lẽ thu dọn “trận địa”, ngưng chiến và thầm mong con bói cá trở về, chỉ để biết rằng nó vẫn còn nguyên vẹn. Qua sự chuyển biến từ đối đầu đến thức tỉnh ấy, tác giả đã khắc họa vẻ đẹp của một tâm hồn biết rung động, biết trân trọng sự sinh tồn của muôn loài.