Ngô Tử Văn tên là Soạn, người huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang. Chàng vốn khảng khái,nóng nảy, thấy sự tà gian thì không thể chịu được, vùng bắc người ta vẫn khen là một người cương phương. Trong làng trước có một tòa đền, vẫn linh ứng lắm. Cuối đời nhà Hồ, quân Ngô sang lấn cướp, vùng ấy thành một nơi chiến trường. Bộ tướng của Mộc Thạnh có viên Bách hộ họ Thôi, tử trận ở gần đền, từ đấy làm yêu làm quái trong dân gian. Tử Văn rất tức giận, một hôm tắm gội sạch sẽ, khấn trời, rồi châm lửa đốt đền. Mọi người đều lắc đầu lè lưỡi, họ lo sợ thay cho Tử Văn, nhưng Tử Văn vẫn vung tay không cần gì cả.
Đốt xong về nhà, chàng thấy trong mình khó chịu, đầu lảo đảo và bụng run run, rồi nổi lên một cơn sốt nóng sốt rét. Trong khi sốt, chàng thấy một người khôi ngô dõng dạc, đầu đội mũ trụ đi đến, nói năng, quần áo, rất giống người phương Bắc, tự xưng là cư sĩ, đến đòi làm trả lại tòa đền như cũ, và nói:
– Nhà ngươi đã theo nghiệp nho, đọc sách thánh hiền, há không biết cái đức của quỷ thần ra sao, cớ gì lại dám lăng miệt, hủy tượng đốt đền, khiến cho hương lửa không có chỗ tựa nương, oai linh không có nơi hiển hiện, vậy bảo làm sao bây giờ? Biết điều thì dựng trả tòa đền như cũ. Nếu không thì vô cớ hủy đền Lư Sơn, Cố Thiệu sẽ khó lòng tránh khỏi tai vạ.
Tử Văn mặc kệ, vẫn cứ ngồi ngất ngưởng tự nhiên, người kia tức giận nói:
– Phong đô không xa xôi gì, ta tuy hèn, há lại không đem nổi nhà người đến đấy. Không nghe lời ta thì rồi sẽ biết.
Nói rồi phất áo đi.
Chiều tối, lại có một ông già, áo vải mũ đen, phong độ nhàn nhã, thủng thỉnh đi vào đến trước thềm, vái chào mà rằng:
– Tôi là vị Thổ thần ở đây, nghe thấy việc làm rất thú của nhà thầy, vậy xin đến để tỏ lời mừng.
Tử Văn kinh ngạc nói:
– Thế người đội mũ trụ đến đây ban nãy, chẳng phải là Thổ địa đấy ư? Sao mà nhiều thần quá thế vậy.
Ông già nói:
– Ô, đấy là viên tướng bại trận của Bắc triều, cái hồn bơ vơ ở Nam quốc, tranh chiếm miếu đền của tôi, giả mạo họ tên của tôi, quen dùng chước dối lừa, thích làm trò thảm ngược, Thượng đế bị nó bưng bít, hạ dân bị nó quấy rầy, phàm những việc hưng yêu tác quái đều tự nó cả, chứ có phải tôi đâu. Xin kể đầu đuôi để nhà thầy nghe:
“Tôi từ đời vua Lí Nam đế làm chức Ngự sử đại phu, vì chết về việc Cần vương mà được phong ở đây, giúp dân độ vật đã hơn một nghìn năm nay, khi nào lại làm việc gieo tai rắc vạ để kiếm miếng ăn như kẻ khuất tặc kia đã làm. Gần đây vì thiếu sự đề phòng, bị nó đánh đuổi, nên phải đến nương tựa ở đền Tản Viên đã vài năm nay”.
Tử Văn nói:
– Việc xảy ra đến như thế, sao ngài không kiện ở Diêm Vương và tâu lên Thượng Đế, lại đi khinh bỏ chức vị, làm một người áo vải nhà quê?
Ông già chau mặt nói:
– Rễ ác mọc lan, khó lòng lay động. Tôi đã định thưa kiện, nhưng mà có nhiều nỗi ngăn trở:
Những đền miếu gần quanh, vì tham của đút, đều bênh vực cho nó cả. Tôi chỉ giữ được một chút lòng thành, nhưng không làm thế nào để thông đạt được lên, cho nên đành tạm ẩn nhẫn mà ngồi xó một nơi.
Tử Văn nói:
– Hắn có thực là tay hung hãn, có thể gieo vạ cho tôi không?
– Hắn quyết chống chọi với nhà thầy, hiện đã kiện thầy ở Minh ti. Tôi nhân lúc hắn đi vắng lén đến đây báo cho nhà thầy biết để mà liệu kế, khỏi phải chết một cách oan uổng.
Lại dặn Tử Văn:
– Hễ ở Minh ti có tra hỏi, thầy cứ khai ra những lời nói của tôi. Nếu hắn chối cãi, thầy kêu xin tư giấy đến đền Tản Viên, tôi sẽ khai rõ thì nó phải đớ miệng. Nếu không như thế thì tôi đến vùi lấp trọn đời mà thầy cũng khó lòng thoát nạn.
[…]
(Trích Chuyện chức phán sự đền Tản Viên, Nguyễn Dữ, Theo Phan Trọng luận (Tổng chủ biên), Ngữ văn 10, Tập một, NXB Giáo dục, 2018

Gợi ý

* Không gian:

+ Huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang: Là quê hương của Ngô Tử Văn.

+ Tòa đền: Đền này trước đây rất linh ứng nhưng bị quân Ngô tàn phá. Sau đó, Ngô Tử Văn đã đốt đền này.

+ Các địa điểm liên quan đến thần linh và quái vật: Bao gồm đền Tản Viên, nơi Thổ thần trú ngụ, và những nơi chiến trường do sự xâm lược của quân Ngô.

+ Minh ti: Là nơi có sự kiện kiện tụng giữa Ngô Tử Văn và viên tướng bại trận của Bắc triều.

* Thời gian:

+ Cuối đời nhà Hồ: Đây là thời điểm xảy ra sự kiện quân Ngô lấn cướp.

+ Giai đoạn sau khi đền bị đốt: Là thời gian Ngô Tử Văn gặp các hiện tượng lạ, như việc gặp những thần linh đến cảnh báo và nói về các sự kiện quá khứ, đồng thời cũng là lúc xảy ra những sự kiện thần thoại như Thổ thần gặp Tử Văn.

+ Thời gian trong câu chuyện thần thoại: Được mô tả như là thời gian từ khi Thổ thần làm Ngự sử đại phu cho đến khi thần linh bị đuổi khỏi đền và phải ẩn nấp ở đền Tản Viên.

* Vai trò của không gian và thời gian trong đoạn trích

– Vai trò của không gian: Không gian linh thiêng, kỳ bí kết hợp với thời gian siêu nhiên làm tăng tính huyền bí của câu chuyện, đồng thời phản ánh mối quan hệ giữa thế giới vật chất và thế giới tâm linh.

– Vai trò của thời gian: Thời gian lịch sử và thời gian siêu nhiên cũng giúp làm nổi bật những mâu thuẫn trong câu chuyện, tạo ra không gian cho các nhân vật thể hiện bản lĩnh và quyết định của mình.

Đoạn văn nghị luận 200 chữ phân tích không gian và thời gian nghệ thuật trong đoạn trích Chuyện chức phán sự đền Tản Viên của Nguyễn Dữ 

Trong đoạn trích “Chuyện chức phán sự đền Tản Viên”, Nguyễn Dữ đã khéo léo xây dựng không gian và thời gian nghệ thuật độc đáo, góp phần làm nổi bật cuộc đấu tranh giữa chính nghĩa và gian tà. Không gian truyện trải rộng từ huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang, quê hương Ngô Tử Văn, đến ngôi đền bị tà thần chiếm giữ, đền Tản Viên linh thiêng và Minh ti huyền bí. Sự đan xen giữa cõi trần và thế giới thần linh khiến câu chuyện vừa chân thực, gần gũi, vừa li kì, hấp dẫn. Trên nền không gian ấy, thời gian nghệ thuật cũng được tổ chức linh hoạt, từ buổi cuối đời nhà Hồ đầy biến động đến những sự việc kì lạ xảy ra sau khi Tử Văn đốt đền. Đặc biệt, lời kể của Thổ thần về hơn một nghìn năm phụng sự nhân dân đã mở rộng chiều kích thời gian, khiến câu chuyện mang tầm vóc lịch sử và truyền kì sâu sắc. Sự kết hợp giữa thời gian lịch sử và thời gian siêu nhiên không chỉ tạo nên sức cuốn hút cho tác phẩm mà còn làm nổi bật bản lĩnh của Ngô Tử Văn trong cuộc đối đầu với cái ác. Qua đó, Nguyễn Dữ gửi gắm niềm tin sâu sắc rằng chính nghĩa dù phải trải qua bao thử thách vẫn luôn hướng tới chiến thắng.