Cây lúa

Mảnh mai cây lúa quê nhà
Nghìn năm bão lũ xoáy qua đất này
Mẹ cha nghiêng xuống rãnh cày
Lật hai phía đất mà xây mùa màng

Phất cờ trụ với thời gian
Qua trăm bồi lở vượt ngàn bom rơi
Lá xanh vút thẳng lên trời
Bông vàng trĩu xuống cho người cầm tay

Rễ bền hút chặt đất đai
Mà nên cổ thụ với đời, lúa ơi
Nợ nần nước mắt, mồ hôi
Thuỷ chung toả xuống vai người ấm no

Rưng rưng cây lúa quê nhà
Tôi từ bóng lúa lớn ra cuộc đời
– Nguyễn Sĩ Đại

I. Mở bài

Giới thiệu được tác giả, tác phẩm + chủ đề bài thơ (ca ngợi vẻ đẹp, sức sống bền bỉ, ý nghĩa to lớn của cây lúa – biểu tượng của làng quê Việt Nam) + nghệ thuật.

II. Thân bài

– Phân tích những căn cứ thể hiện chủ đề:

+ Nhan đề: Cây lúa: gần gũi, quen thuộc với người Việt Nam, nhan đề nêu được hình ảnh trọng tâm của cả bài thơ, góp phần thể hiện chủ đề.

+ Hai câu thơ: “Rễ bền hút chặt đất đai/ Mà nên cổ thụ với đời, lúa ơi”: Vừa nói lên được đặc điểm của cây lúa “rễ bền hút chặt” vừa thể hiện tình cảm yêu quý, trân trọng, của nhà thơ qua cách viết cây lúa nên “cổ thụ”.

+ Câu thơ cuối bài thơ: “Tôi từ bóng lúa lớn ra cuộc đời” là lời ngợi ca và tri ân cao nhất đối với cây lúa – đã nuôi sống, bồi đắp nên bao phẩm chất cho nhà thơ và cho con người của biết bao nhiêu thế hệ.

+ Hình ảnh: “Lá xanh vút thẳng”, “Bông vàng trĩu”: Lá lúa dẹt và mỏng, thường hướng thẳng lên cao để đón ánh nắng trời, biểu tượng cho sức sống mãnh liệt và ý chí kiên cường, đối lập với hình ảnh “bông vàng trĩu xuống”, biểu tượng của sự đền đáp, dâng hiến khi lúa vào mùa thu hoạch. Hai hình ảnh vừa tả thực vừa thể hiện sức sống, vẻ đẹp, ý nghỉa, giá trị của cây lúa.

+ …

– Phân tích những đặc sắc nghệ thuật:

+ Cây lúa trong bài đã được nhân hóa, thành đối tượng thẩm mỹ để nhà thơ sẻ chia, gửi gắm những cảm xúc và nghĩ suy,…

+ Thể thơ lục bát với cách ngắt nhịp chẵn quen thuộc, và cách gieo vần chân đã tạo nên âm hưởng ngọt ngào, dịu êm, tha thiết, như lời ru của mẹ. Điều này góp phần thiể hiện chủ đề của bài thơ.

+ Ngôn ngữ thơ vừa giản dị, gần gũi với ngôn ngữ đời sống cũng vừa hàm súc, gợi hình, gợi cảm (phất cờ, xoáy,…)

III. Kết bài

Khẳng định lại vấn đề là chủ đề và nghệ thuật của bài thơ.

Bài làm tham khảo

Trong tâm thức của mỗi người Việt Nam, cây lúa luôn gắn bó với làng quê, với những cánh đồng thân thuộc và những tháng ngày lao động nhọc nhằn của cha ông. Cây lúa nhỏ bé ấy đã nuôi dưỡng bao thế hệ, trở thành biểu tượng cho sức sống bền bỉ, đức tính cần cù và vẻ đẹp nghĩa tình của con người Việt Nam. Bằng tình yêu sâu nặng dành cho quê hương, nhà thơ Nguyễn Sĩ Đại đã gửi gắm những suy ngẫm chân thành, xúc động về cây lúa qua bài thơ Cây lúa. Với thể thơ lục bát ngọt ngào, ngôn ngữ giản dị mà giàu sức gợi cùng những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng, tác phẩm đã làm sáng lên vẻ đẹp và giá trị lớn lao của cây lúa trong đời sống dân tộc.

Ngay từ nhan đề Cây lúa, tác giả đã hướng người đọc đến một hình ảnh gần gũi, bình dị mà thiêng liêng của quê hương Việt Nam. Cây lúa xuất hiện xuyên suốt bài thơ, vừa là đối tượng được miêu tả, vừa là biểu tượng cho sức sống của dân tộc và những con người lao động cần cù, giàu đức hi sinh. Mở đầu tác phẩm, nhà thơ viết:

“Mảnh mai cây lúa quê nhà
Nghìn năm bão lũ xoáy qua đất này”

Từ láy “mảnh mai” gợi dáng vẻ nhỏ bé, mềm mại của cây lúa trước thiên nhiên khắc nghiệt. Thế nhưng, đối lập với vẻ ngoài mong manh ấy là sức sống bền bỉ đã được tôi luyện qua “nghìn năm bão lũ”. Hình ảnh “bão lũ xoáy qua” gợi những thử thách dữ dội mà mảnh đất quê hương phải gánh chịu. Trong hoàn cảnh ấy, cây lúa vẫn tồn tại, bám đất, vươn lên, trở thành biểu tượng cho sức chịu đựng và khả năng vượt khó của con người Việt Nam. Đằng sau những mùa vàng no ấm là bóng dáng tảo tần của cha mẹ:

“Mẹ cha nghiêng xuống rãnh cày
Lật hai phía đất mà xây mùa màng”

Động từ “nghiêng xuống”, “lật” tái hiện dáng hình lam lũ cùng những nhọc nhằn của người nông dân. Cách diễn đạt “xây mùa màng” thật giàu sức gợi, khiến lao động đồng áng hiện lên như một quá trình kiến tạo đầy gian nan. Mỗi hạt gạo thơm là kết tinh của đất đai, mồ hôi và biết bao tháng ngày vất vả.

Từ những nhọc nhằn của quá khứ, cây lúa hiện lên với tư thế hiên ngang, mạnh mẽ trước thử thách của thời gian:

“Phất cờ trụ với thời gian
Qua trăm bồi lở vượt ngàn bom rơi”

Hình ảnh nhân hóa “phất cờ” khiến cây lúa như người chiến sĩ kiên cường, mang trong mình sức sống bất khuất. Những từ ngữ “trăm”, “ngàn” kết hợp với các động từ “trụ”, “vượt” nhấn mạnh sức bền bỉ qua bao biến động của lịch sử. Đặc biệt, hai câu thơ “Lá xanh vút thẳng lên trời / Bông vàng trĩu xuống cho người cầm tay” đã khắc họa vẻ đẹp hài hòa của cây lúa. Nếu lá lúa vươn thẳng tượng trưng cho sức sống và ý chí vươn lên thì bông lúa trĩu vàng lại gợi sự no đủ, thành quả lao động và tấm lòng dâng hiến. Cây lúa càng trưởng thành càng mang đến cho con người những mùa vàng quý giá.

Vẻ đẹp ấy được nâng lên thành một suy ngẫm sâu sắc trong hai câu thơ:

“Rễ bền hút chặt đất đai
Mà nên cổ thụ với đời, lúa ơi”

Cách nói “rễ bền hút chặt” nhấn mạnh sự gắn bó sâu sắc của cây lúa với đất mẹ. Hình ảnh “cổ thụ” vốn thường gắn với những cây lớn, sống lâu năm, nay được dùng để nói về cây lúa nhỏ bé, tạo nên một liên tưởng độc đáo. Qua đó, tác giả khẳng định vị trí bền vững và giá trị lớn lao của cây lúa trong đời sống dân tộc. Cây lúa tuy bình dị nhưng đã góp phần nuôi dưỡng con người, bồi đắp văn hóa và gìn giữ cội nguồn quê hương. Bởi vậy, đằng sau những hạt gạo trắng ngần là “Nợ nần nước mắt, mồ hôi”, là sự thủy chung, tận tụy của người nông dân dành cho ruộng đồng. Câu thơ “Thuỷ chung toả xuống vai người ấm no” vừa gợi hình ảnh những bông lúa cúi xuống trao tặng thành quả, vừa thể hiện sự tri ân đối với cây lúa đã chở che, nuôi sống bao thế hệ.

Khép lại bài thơ là lời tâm tình chan chứa xúc động:

“Rưng rưng cây lúa quê nhà
Tôi từ bóng lúa lớn ra cuộc đời”

Từ láy “rưng rưng” diễn tả niềm xúc động sâu xa, thể hiện tình yêu và lòng biết ơn của nhà thơ đối với cây lúa quê hương. Câu thơ cuối mang ý nghĩa khái quát sâu sắc: cây lúa đã nuôi dưỡng nhà thơ từ thuở ấu thơ, đồng thời góp phần tạo nên nền tảng vật chất và tinh thần cho biết bao con người Việt Nam. Bóng lúa vì thế cũng chính là bóng dáng quê hương, là cội nguồn nuôi lớn tâm hồn và nâng đỡ con người trên đường đời.

Góp phần làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm là những đặc sắc nghệ thuật giàu giá trị biểu đạt. Thể thơ lục bát truyền thống với cách gieo vần hài hòa, nhịp điệu êm ái đã tạo nên âm hưởng ngọt ngào, tha thiết như lời ru của mẹ. Ngôn ngữ thơ giản dị, gần gũi mà hàm súc; những từ ngữ giàu sức gợi như “xoáy”, “phất cờ”, “vút thẳng”, “trĩu xuống” giúp hình ảnh cây lúa hiện lên sinh động. Đặc biệt, biện pháp nhân hóa cùng hệ thống hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng đã khiến cây lúa trở thành người bạn tâm tình, mang phẩm chất kiên cường, thủy chung và giàu đức hi sinh. Giọng thơ chân thành, sâu lắng cũng góp phần đưa tình yêu cây lúa hòa quyện với lòng biết ơn quê hương.

Bằng những vần thơ mộc mạc mà giàu sức lay động, Nguyễn Sĩ Đại đã ca ngợi vẻ đẹp, sức sống bền bỉ và giá trị to lớn của cây lúa trong đời sống người Việt. Cây lúa nhắc nhở mỗi chúng ta biết trân trọng thành quả lao động, biết ơn những người nông dân cần mẫn và gìn giữ những giá trị bình dị đã nuôi dưỡng tâm hồn dân tộc. Bởi từ những hạt gạo thơm lành, bao thế hệ đã lớn lên, mang theo tình yêu quê hương và niềm tự hào về cội nguồn đất Việt.