Phân tích những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Tiếng chim kêu (Thạch Lam)

Một đêm mưa phùn ẩm ướt và tối tăm về cuối tháng chạp, hai anh em chúng tôi đi nghỉ sớm. Nằm trên giường, trùm chăn lên tận cằm, chúng tôi cùng nhau nói chuyện phiếm để đợi giấc ngủ.
[…] Ngọn đèn hoa kỳ vặn nhỏ để ở dưới đất, chiếu lên trần và tường nhà những bóng tối kỳ dị, hơi lung lay. Còn chiếc màn đỏ rộng treo ở giữa nhà thì tối sẫm lại, rủ những nếp vải mỏng manh và tha thướt. Bên kia chiếc màn ấy, là giường của bà tôi và chị tôi nằm. Vào hồi nửa đêm, chúng tôi sực thức dậy: gió thổi ào ào trong các lá cây và đập mạnh các tàu lá chuối; từng luồng chớp loáng qua cửa sổ. Một lát thì mưa rào rào đổ xuống mái nhà.
Anh tôi bảo:
– Có lẽ là một trận bão to.
– Bão thì càng thích.
Mà thích thật. Tưởng tượng không có cái khoan khoái êm ấm nào bằng cái thú đắp chăn nằm ngủ mà nghe mưa gió ở ngoài. Đêm lúc bấy giờ lạnh hơn, lại càng làm cho mình thấy cái ấm trong chăn là dễ chịu. Tiếng mưa reo và gió thổi như một thứ âm nhạc vui vui, ru ngủ người ta dần dần.
Hai anh em chúng tôi vừa cuộn kín trong chăn cho ấm vừa nói chuyện. Chúng tôi nghĩ đến, rồi thương hại những người lữ khách vào giờ này hãy còn đi trên đường vắng, ướt như chuột lột và run như cầy sấy, đi vội vàng để tìm một chỗ trú thân. Chúng tôi lại ái ngại cho những nhà nghèo bên hàng xóm, giờ này vợ chồng con cái đều phải dậy để chống cái nhà lá mà mỗi cơn gió mạnh làm lung lay và để đem các chậu thau hứng những chỗ dột nước.
Khi người ta được yên ấm trong một căn phòng nhà gạch chắc chắn, không sợ mưa gió về phần mình, thì người ta dễ có lòng thương đối với những người xấu số hơn.
Chúng tôi đương ở vào cái tâm tính tốt đẹp ấy, thì bỗng nhiên anh tôi sẽ thích tay vào tôi bảo im rồi nói khẽ:
– Có nghe thấy gì không?
Tôi lắng tai: qua tiếng gió, tiếng mưa ở ngoài, tôi nghe có tiếng chiêm chiếp như tiếng chim kêu. Tôi bảo anh tôi:
– Tiếng chiêm chiếp như tiếng chim kêu phải không?
– Phải rồi. Tôi nghe thấy từ lúc nãy.
Hai chúng tôi lại chăm chú nghe: tiếng chiêm chiếp khe khẽ và yếu ớt hình như ở chiếc cửa sổ phía đầu cái màn đỏ đưa lại.
[…] Chúng tôi tưởng tượng ngay ra một con chim ướt át, sù lông ra vì rét, đến chỗ cửa sổ đòi vào vì nó thấy ánh sáng trong phòng ấm áp chiếu ra. Câu chuyện con chim gáy một hôm tránh bão tuyết, đến gõ cửa nhà vợ chồng người cày ruộng, được hai vợ chồng này nâng niu và rắc bánh cho ăn, câu chuyện ấy mà hồi nhỏ chúng tôi đã đọc trong quyển “Bài Tập Đọc” bây giờ lại thoáng qua trong trí nhớ, làm chúng tôi đem lòng thương con chim kia vô hạn, và muốn cứu vớt nó.
Tôi bảo anh tôi:
– Hay là chúng ta mang nó vào trong này cho nó ấm.
– Mang thế nào được?
– Sao lại không được! Ta cứ việc mở cửa rồi dụ nó vào có khó gì. Chứ nếu để nó ở ngoài ấy thì nó chết mất.
– Ừ, phải đấy.
(Lược phần kết: Tuy hai anh em bàn nhau sẽ cứu con chim nhưng lại ngại vì trời mưa rét. Cuối cùng hai đứa trẻ nằm ngủ một mạch đến sáng. Sáng hôm sau, tỉnh dậy nghe chị Hai nói rằng tiếng kêu chiêm chiếp đêm qua không phải tiếng chim mà là tiếng cây tre ở đầu nhà bị gió lay. Chị định nói để cho hai đứa biết nhưng vướng thuốc nhuộm răng trong mồm, nên không nói ra thành lời mà cứ ú ớ như người nói mê. Cả hai anh em bật cười vì sự nhầm lẫn của mình.)
(Trích Tiếng chim kêu, Thạch Lam, NXB Văn học, 2004, tr.59-64)

Gợi ý

+ Đoạn trích kể về câu chuyện của hai anh em trong không gian ấm áp, bình yên của tổ ấm. Đối lập với khung cảnh ấy là không gian mưa gió bên ngoài. Trong cái ấm áp của căn nhà, hai anh em tưởng tượng và động lòng thương những người lữ khách ngoài trời mưa gió, một chú chim tìm cách tránh rét với nỗi băn khoăn, xót xa.

=> Làm nổi bật tính cách hồn nhiên, trẻ thơ nhưng đầy lòng nhân ái, vị tha, yêu thương của các nhân vật, làm nổi bật tư tưởng của tác phẩm; tình yêu thương, đồng cảm, những rung động tinh tế của nhà văn trước những cảnh đời trong đời sống.

+ Đoạn trích thể hiện rõ phong cách truyện ngắn Thạch Lam với cốt truyện đơn giản; giọng điệu nhẹ nhàng, trữ tình; thủ pháp tương phản; xây dựng nhân vật chân thực. Người kể chuyện ngôi thứ nhất giúp câu chuyện sinh động, chân thực, đầy cảm xúc

Đoạn văn nghị luận 200 chữ phân tích những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của đoạn trích Tiếng chim kêu (Thạch Lam)

Giữa những trang văn êm dịu của Thạch Lam, người đọc dễ dàng bắt gặp những rung động mong manh mà sâu xa của tâm hồn con người, và đoạn trích Tiếng chim kêu là một minh chứng tiêu biểu cho vẻ đẹp ấy. Câu chuyện nhỏ diễn ra trong đêm mưa lạnh cuối năm, khi hai anh em nằm trong không gian ấm áp của gia đình, đối lập với cảnh gió mưa dữ dội bên ngoài. Chính sự tương phản này đã làm nổi bật cảm giác bình yên, đồng thời khơi dậy lòng trắc ẩn trong tâm hồn trẻ thơ. Từ chỗ thích thú trước tiếng mưa gió, hai đứa trẻ dần nghĩ đến những người lữ khách cơ cực và một chú chim nhỏ đang run rẩy ngoài kia, qua đó bộc lộ tấm lòng nhân ái hồn nhiên mà chân thành. Đằng sau câu chuyện tưởng như giản dị là một thông điệp giàu ý nghĩa về sự yêu thương và khả năng đồng cảm của con người. Về nghệ thuật, đoạn trích mang đậm phong cách của Thạch Lam với cốt truyện nhẹ nhàng, gần như không có biến cố, giọng văn thủ thỉ, giàu chất trữ tình, cùng lối kể ở ngôi thứ nhất tạo cảm giác chân thực. Những chi tiết miêu tả tinh tế kết hợp với thủ pháp đối lập đã góp phần làm nên một bức tranh đời sống vừa giản dị vừa thấm đẫm tình người.

🔻 Xem thêm: