KHÁCH Ở QUÊ RA
(trích)
Nguyễn Minh Châu

“Vào một buổi chiều ngày chủ nhật, trước khi ra tàu hỏa để trở về, Khúng nói với Định:
– Cháu phải tranh thủ đi đến nơi này…
– Ừ, ừ để chủ đưa đi ngay! – Định đáp.
Khúng nói rằng mình cần phải đi đến cái nơi này một mình. Lão mượn bộ quần áo đại cản của Định, mặc vào. Nhưng vừa đi ra đến cửa lão đã quay lại, cởi giả bộ quần áo đại cán cho Định. Vân đánh cải bộ quần áo vải thô nhuộm nâu, đi ra ngoài phố được một quãng, lão gọi một chiếc xích lô bảo đưa đến một cái địa chỉ trong thành phố. Đấy là một cải địa chỉ với những con số lẫn hàng chữ viết trên đầu phong bì của những là thư giấy pơ-luya, trong nhiều năm nay vẫn xếp chồng lên nhau dưới đây một cái chum.
Đến lúc này, lão áo Khúng đã quyết định xẻ bỏ cái thỏa ước đã ký với vợ hai mươi năm trước.
Người xích lô đồ lão xuống trước một ngôi nhà sáu tầng mái bằng ở đầu hồi có chữ B4. Có lẽ đến gần một tiếng đồng hồ, lão Khúng cứ quanh quẩn chung quanh dải bờ hè chân tường, rào bước đi vòng quanh ngôi nhà hết vòng này đến vòng khác đến mỏi rũ cả chân: “Rõ nhà với cửa, cử y như một cải hợp sắt Tây đậy kín mít, nghe bên trong nhạc xập xình như có đám cưới, lại thấy các tầng quần áo đang phơi, lại thấy cả những cái mặt người ló ra y như một lũ chim bồ câu đang gù trong cái chuồng: có người ở chứ không phải nhà đi vắng hết vậy mà tìm mãi vẫn chẳng thấy cổng ngõ ở đâu cả!”
Lão lại tốn một tiếng đồng hồ nữa để đi lạc lung tung ở bên trong, hết leo lên tầng thượng đỉnh lại lộn xuống tầng dưới cùng, rồi lại được chỉ dẫn phải leo lên… CỪ cũng là sống như thế này mà cũng sống được, chẳng có vườn tược, chẳng cây cối, ăn, ở chồng chất lên đầu nhau, chỉ thấy tưởng và tường, chả trách người nào người nấy cử trắng nhợt, nói khẽ, cười khẽ, đi khẽ, là phải!…”
Lão đã bắt đầu ngột thở, khi đứng trước cửa gian phòng đang định tìm. Mới đặt một bàn chân lên tấm còi chùi chân, lão đã chọt nhìn thấy thằng Dũng nhà mình – Đến hôm nay đã ăn mặc quần áo bộ đội đang ngồi trong nhà.
Lão sửng sốt, rụng rời cả chân tay.
Có lẽ thằng Dũng cũng như lão, lần đầu tiên đến đây và cũng vừa chợt đến.
Thằng con lão không kịp trông thấy lão, bởi ngay sau đó, tức tốc lão đã quay lưng lại và bổ nhào xuống cầu thang.
Từ bấy giờ cho đến tối, lão đi lạc lung tung trong thành phố. Những bức tường chi chít và những ngõ phố khúc khuỷ như đang bày trò chơi ú tim với lão, chế nhạo lão. Đèn trong các lùm cây và trong các gian nhà đã bật sáng, mà lão vẫn không sao tìm được lối về. Toàn thân lão run lẩy bẩy như người lên cơn sốt và trong tâm hồn lão tự nhiên dâng lên một nỗi niềm cô độc lào lầm bầm gọi tên từng đưa con. Lão cầu xin đàn con đường hỏ lão mà đi, mà hãy ở lại với lão, hãy ở lại với đất cát
Mười giờ đêm, lão mới tìm về đến nhà người chủ giữa lúc cả nhà đã tỏa đi tìm các ngả.Lão nhất định không kể lại cho Định biết một điều gì. Mặc dầu Định quyết giữ lại ở thêm một ngày nhưng lão Khúng vẫn một mực xin phép vợ chồng ông chủ được về
Lão vội vã gói buộc đồ đạc ra tàu.
Quá nửa đêm, tàu mới bắt đầu lăn bánh.
Khi những luồng gió không có gì cản trở, tự nhiên thổi lồng lên trên nóc và hai bên cửa số toa tàu hỏa, trong đêm lão Khúng nhận ra luồng gió man dại quen thuộc, và biết mình đã ra khỏi thành phố, đang trở về với đất cát hồn nhiên và hoang dã…”
(Theo https://baovannghe.vn/khach-o-que-ra-truyen-ngan-cua-nha…)

I. Mở bài (nêu vấn đề)

Hình ảnh người nông dân lam lũ, chất phác nhưng mang trong mình những trăn trở, bí mật, được thể hiện rõ qua chuyến đi Hà Nội.

II. Thân bài (triển khai vấn đề)

– Lão Khúng là hình ảnh tiêu biểu của người nông dân trên hành trình mưu sinh và đối mặt với biến động xã hội (là người nông dân từ vùng đất cằn cỗi “chó ăn đá, gà ăn sỏi”, nhưng lại giàu nghị lực và khả năng thích ứng, không cam chịu, có những khát khao và cái nhìn chất phác đậm chất nhà quê,..)

– Lão Khúng với những trăn trở nội tâm và bí mật cuộc đời (bí mật về Dũng và “thỏa ước” với Huệ; mục đích bí mật của chuyến đi Hà Nội; khoảnh khắc đối mặt và cú sốc; lạc lõng, cô độc và quyết định rút lui)

– Sự trở về – khẳng định bản sắc và giá trị (ý nghĩa của chuyến tàu đêm trở về; nhận ra “luồng gió man dại quen thuộc”).

– Lão Khúng là biểu tượng của sự va chạm giữa nông thôn và thành thị, truyền thống và hiện đại (lão đại diện cho thế hệ nông dân đã làm nên cuộc sống mới ở vùng đất khó khăn; chuyến đi và cú sốc ở thành phố là minh chứng cho sự đối lập giữa hai thế giới; lão Khúng không hòa nhập được với thành phố, và cuối cùng chọn trở về với “đất cát” — nơi lão thực sự thuộc về và có giá trị).

III. Kết bài (kết thúc vấn đề)

Lão Khúng là nhân vật chính, là linh hồn của đoạn trích, mang nhiều ý nghĩa sâu sắc về con người Việt Nam sau chiến tranh.

Bài văn nghị luận 600 chữ phân tích nhân vật Lão Khúng trong đoạn trích “Khách ở quê ra” của nhà văn Nguyễn Minh Châu

Trước những đổi thay của đất nước sau chiến tranh, con người Việt Nam bước vào một thời kì nhiều biến động, nhiều va đập giữa cũ và mới, giữa nông thôn và thành thị. Văn học thời kì ấy đã khắc họa không ít những số phận chênh chao trước ngưỡng cửa hiện đại hóa. Trong đoạn trích “Khách ở quê ra” của Nguyễn Minh Châu, nhân vật Lão Khúng hiện lên như một hình ảnh tiêu biểu của người nông dân lam lũ, chất phác nhưng mang trong mình những trăn trở sâu kín. Chuyến đi Hà Nội ngắn ngủi của lão không chỉ là một cuộc viếng thăm, mà là một hành trình nội tâm đầy day dứt.

Lão Khúng xuất thân từ một vùng quê nghèo khó, thứ đất “chó ăn đá, gà ăn sỏi” – nơi con người phải chắt chiu từng hạt mồ hôi để tồn tại. Lão đại diện cho lớp nông dân đã dám rời bỏ miền quê cằn cỗi để đi khai hoang, gây dựng cuộc sống mới. Ở lão có sự rắn rỏi, nghị lực và khả năng thích ứng đáng quý. Tuy vậy, dù từng trải, lão vẫn giữ nguyên cái nhìn chất phác đậm chất nhà quê. Sự ngỡ ngàng trước tòa nhà sáu tầng “như một cái hộp sắt Tây đậy kín mít”, trước những con người “trắng nhợt, nói khẽ, cười khẽ” cho thấy lão hoàn toàn xa lạ với nhịp sống thành thị. Cái nhìn ấy vừa mộc mạc, vừa hàm chứa một khoảng cách sâu xa giữa hai thế giới.

Ẩn sau vẻ ngoài thô ráp ấy là một tâm hồn đầy trăn trở. Chuyến đi Hà Nội của lão không đơn thuần là chuyến thăm người quen. Đó là hành trình thực hiện một quyết định hệ trọng: “xé bỏ cái thỏa ước đã ký với vợ hai mươi năm trước”. Cái “thỏa ước” ấy gợi lên một bí mật quá khứ, liên quan đến Dũng – đứa con trai lão. Khi đứng trước căn phòng cần tìm, bắt gặp Dũng trong bộ quân phục, lão “rụng rời cả chân tay”. Khoảnh khắc ấy là điểm bùng nổ của xung đột nội tâm. Lão không bước vào, không gọi con, mà quay lưng, “bổ nhào xuống cầu thang”. Hành động ấy là sự rút lui đau đớn. Lão hiểu rằng sự xuất hiện của mình có thể làm đảo lộn cuộc sống hiện tại của con. Tình thương khiến lão chấp nhận thiệt thòi, chấp nhận cô độc.

Sau cú sốc ấy, lão đi lạc giữa thành phố như đi lạc giữa chính nỗi lòng mình. Những “bức tường chi chít” và “ngõ phố khúc khuỷ” như bày trò chế nhạo, đẩy lão vào trạng thái hoang mang, lạc lõng. Giữa không gian đông đúc mà lão lại cảm thấy cô độc đến tột cùng. Lão “lẩm bẩm gọi tên từng đứa con”, cầu xin chúng “hãy ở lại với đất cát”. Đó không chỉ là tiếng gọi của một người cha, mà còn là tiếng gọi của cội nguồn, của truyền thống trước sức hút của đô thị hiện đại.

Quyết định vội vã trở về quê trong đêm cho thấy sự lựa chọn dứt khoát của lão. Chuyến tàu khuya lăn bánh không chỉ đưa lão rời khỏi thành phố, mà còn đưa lão trở về với chính mình. Khi nhận ra “luồng gió man dại quen thuộc”, lão biết mình đã thoát khỏi không gian ngột ngạt kia, đang trở về với “đất cát hồn nhiên và hoang dã”. Đó là khoảnh khắc lão tìm lại bản sắc, tìm lại nơi mình thực sự thuộc về. Sự trở về ấy không phải là trốn chạy, mà là một sự khẳng định giá trị: lão chọn giữ gìn cội rễ, giữ gìn không gian sống đã nuôi dưỡng tâm hồn mình.

Lão Khúng trở thành biểu tượng cho sự va chạm giữa nông thôn và thành thị, giữa truyền thống và hiện đại trong giai đoạn chuyển mình của xã hội. Lão không hòa nhập được với thành phố, nhưng chính sự “không hòa nhập” ấy lại làm nổi bật chiều sâu nhân cách và tình thương của lão. Nhân vật này là linh hồn của đoạn trích, đồng thời gửi gắm suy tư của Nguyễn Minh Châu về số phận con người Việt Nam sau chiến tranh: dù đi đâu, làm gì, con người vẫn cần một miền đất để trở về – miền đất của ký ức, của cội nguồn và của chính mình.