DẤU CHÂN NGƯỜI LÍNH
(Trích)
Nguyễn Minh Châu

(Tóm tắt: “Dấu chân người lính” là tiểu thuyết kể về cuộc chiến vô cùng ác liệt của quân đội ta với kẻ thù ở thung lĩng Khe Sanh, Quảng Trị. Tác phẩm gồm 03 phần: Hành quân – Chiến dịch bao vây – Đất giải phóng, nhằm tái hiện lại hành trình chiến đấu từ những ngày bắt đầu chuẩn bị đến chặng đường hành quân và cuối cùng là cuộc tấn công giành chiến thẳng. Trong hành trình ấy là những câu chuyện về cuộc sống chiến đầu và đời sống tâm hồn của chính ủy Kinh, chiến sĩ cần vụ Khuê, trinh sát Lượng, lính thông tin Lữ,… Đoạn trích dưới đây thuộc chương 12, kể về Nết – chị của Khuê, một nữ thanh niên xung phong, được điều đến làm công việc của y tá trạm phẫu thuật ở Tây Nam Khe Sanh)

Nết đã đi làm đường trong đội thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước hai năm, hai năm làm cấp dưỡng nữa, cô đã đi gần suốt dãy Trường Sơn mà vẫn không sao sửa chữa được cái bệnh nhớ nhà. […]
Làm sao nói hết mọi điều đáng nói về một cái bếp lửa trên chon von Trường Sơn? Những cái bếp bằng đất vắt nặn nên bởi bàn tay khéo léo, khói chỉ lan lờ mờ trong có như sương ban mai rồi tan dần, lửa thì đậu lại. Ngọn lửa được ấp ủ trong lòng người con gái đồng bằng. Những chiến sĩ hành quân trên Trường Sơn chợt trông thấy một ảnh lửa hồng, một mái nhà, cái bờ giậu bằng cây sắn có rặng mồng tơi leo, đàn gà lợn trong chuồng, bên đường một mái tóc cặp buông lơi, một kiểu chít khăn mỏ quạ, một nước da con gái đang sốt rét, một ánh mắt đằm thắm vồn vã: “Các anh người quê ở đâu ta?”. Có biết bao nhiêu là nỗi nhớ đồng bằng gửi vào trong một câu hỏi ấy? Có đêm khuya khoắt ngồi trước khuôn bếp, Nết lắng nghe thấy đủ các thứ tiếng động của rừng: tiếng suối chảy, tiếng gà rừng gáy, tiếng con tắc kè và tiếng chim “bắt cô trới cột”. Mỗi lúc như vậy, nỗi nhớ nhà và nhớ vùng xuôi cứ cồn cào trong gan ruột, Nết nghe rõ tiếng cá chép đớp mồi bên bờ ao ấu, cùng tiếng mẹ khỏa nước rửa chân ngoài cầu ao… Suốt những năm ở nhà cùng với mẹ, chẳng mấy khi Nết trông thấy mẹ mặc một cái quần chùng, hai ống quần ướt sũng bao giờ cũng vo quá gối, đôi bắp chân đen thui khẳng khiu bao giờ cũng in một ngấn bùn trắng. Mỗi buổi trưa hè đi làm ngoài đồng trở về, bước chân bao giờ cũng lật đật, mẹ vứt xóc cua đồng trước thêm nhà và liền nằm úp sấp bụng trên cái thềm đất, vừa cười ngượng nghịu vừa vẫy Nết lại. Nết chạy tới nhẹ nhàng giậm bàn chân trên dọc sống lưng mẹ, giận dữ rầy la mẹ sau các kỳ sinh nở không biết kiêng cũ. Và những lúc như vậy, mẹ chi nín lặng nhẫn nhục rên khe khẽ và đưa mắt nhìn lũ con cãi cọ tranh nhau đuổi theo những con cua đồng “- U ơi!”. Ngày hôm đó, Nết đã cầm chặt lá thư ngắn ngủi của Khuê trong những ngón tay cứng đờ như không còn biết cảm giác, cô kêu lên một tiếng rên ri đầy đau khổ và phẫn nộ. Nết nhớ ngày ở nhà, cô thường giả vờ xắn ống tay áo dọa đùa thằng em bé nhất: “Hiên ra đây chị gội đầu nào?”. Thằng bé sợ nhất là bị bế đi gội đầu liền khóc thét om cả nhà và lần nào Nết cũng bị mẹ mắng: “Cái con quý này lớn xác chỉ khỏe trêu em!”.

Các mẩu niệm vui buồn vụn vặt gần như chẳng có ý nghĩa gì hết ở trong cái gia đình nghèo và lam lũ, Nết cứ theo bộ đội đi một bước lại nhớ thêm một chuyện. Không biết bao nhiêu chuyện vui buồn nho nhỏ trong gia đình. Mỗi mẩu chuyện là một lưỡi dao cắt vào gan vào ruột. “Nết ơi, tao lạy mày, mày khóc đi một cái!”. – Không bao giờ tao chịu khóc đâu Dự ạ, lúc xong việc ở đây rồi thì tao sẽ khóc. Nhưng bây giờ anh chị em trong đội đang vội vàng chuẩn bị đón thương binh về, mỗi người xé ra làm hai ba mà chưa làm hết việc, lẽ nào ngồi khóc? Làm sao sinh ra người con gái giàu nước mắt vậy, nhưng Nết không rõ một giọt nước mắt nào cho mẹ và em ở nhà đã chết vì bom Mỹ. Hãy nghiễn răng lại mà làm việc đừng quản ngày đêm. Hãy nghiễn răng lại mà chiến đấu và làm việc để trả thù cho những người thân đã mất!

(Trích Nguyễn Minh Châu, Tác phẩm văn học được giải thưởng Hồ Chí Minh, NXB Văn học, 2007, tr.538-540)

I. Mở bài

– Nguyễn Minh Châu là cây bút tiêu biểu của văn học kháng chiến chống Mỹ, có khả năng đi sâu khám phá thế giới nội tâm con người trong chiến tranh.

– Dấu chân người lính không chỉ tái hiện những trận đánh ác liệt mà còn khắc họa sinh động đời sống tinh thần của những con người đang sống và chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn.

– Đoạn trích đã làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn của những con người nơi tuyến lửa: kiên cường trong thử thách, giàu tình yêu quê hương, gia đình, và cao cả trong sự hy sinh thầm lặng vì Tổ quốc.

II. Thân bài

1. Vẻ đẹp của ý chí kiên cường và tinh thần vượt lên hoàn cảnh chiến tranh

– Tuyến đường Trường Sơn hiện lên như một không gian sinh tử: bom đạn khốc liệt, bệnh tật, đói rét, mất mát liên tiếp.

– Trong hoàn cảnh ấy, những con người nơi đây vẫn bền bỉ bám trụ, làm việc và chiến đấu không quản ngày đêm.

– Họ chấp nhận gian khổ, coi hiểm nguy là điều tất yếu của cuộc sống chiến tranh, từ đó hình thành một tinh thần chịu đựng dẻo dai, bền gan vững chí.

=> Vẻ đẹp tâm hồn của con người Trường Sơn trước hết là bản lĩnh sống mạnh mẽ, ý chí không khuất phục trước bom đạn kẻ thù.

2. Vẻ đẹp của lòng yêu nước và tinh thần trách nhiệm đối với Tổ quốc

– Những con người trên Trường Sơn đến từ nhiều miền quê khác nhau nhưng đều gặp nhau ở lý tưởng chung: bảo vệ độc lập dân tộc.

– Họ sẵn sàng gác lại hạnh phúc riêng, nén nỗi đau cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung.

– Công việc thầm lặng như làm đường, tải thương, cấp dưỡng… tuy không trực tiếp cầm súng nhưng lại giữ vai trò sống còn đối với chiến trường.

=> Lòng yêu nước được thể hiện một cách giản dị, bền bỉ, trở thành động lực tinh thần to lớn giúp con người đứng vững giữa chiến tranh.

3. Vẻ đẹp của đời sống nội tâm phong phú, giàu cảm xúc và nhân hậu

– Giữa núi rừng Trường Sơn khắc nghiệt, con người vẫn mang trong mình những rung động rất đỗi đời thường.

– Những hình ảnh quen thuộc của quê hương: bếp lửa, mái nhà, ruộng đồng, tiếng gọi thân thương… luôn hiện hữu trong tâm trí người lính.

– Nỗi nhớ quê hương, gia đình không làm con người yếu đuối mà trở thành nguồn nâng đỡ tinh thần, giúp họ giữ được chất người trong hoàn cảnh khốc liệt.

=> Điều đó cho thấy vẻ đẹp tâm hồn sâu sắc: con người chiến tranh nhưng không bị chiến tranh làm khô cạn cảm xúc.

4. Vẻ đẹp của sự hy sinh thầm lặng và tinh thần đặt cái chung lên trên cái riêng

– Trên tuyến đường Trường Sơn, mỗi con người đều phải đối diện với những mất mát riêng tư.

– Tuy nhiên, họ lựa chọn im lặng chịu đựng, nén đau thương để tiếp tục công việc vì đồng đội và nhiệm vụ chung.

– Sự hy sinh không ồn ào, không bi lụy, mà thể hiện ở thái độ sống trách nhiệm, tỉnh táo và đầy bản lĩnh.

=> Đây chính là vẻ đẹp cao cả của con người Trường Sơn – hy sinh bản thân để góp phần làm nên chiến thắng của dân tộc.

5. Nghệ thuật thể hiện làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn con người

– Lối trần thuật giàu chất trữ tình, kết hợp miêu tả hiện thực chiến tranh với dòng hồi tưởng, suy tư nội tâm.

– Ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc, giọng điệu chậm rãi, sâu lắng.

– Nhân vật không được khắc họa như những biểu tượng khô cứng mà hiện lên rất đời, rất thật.

=> Nghệ thuật ấy góp phần làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn con người trên tuyến đường Trường Sơn một cách chân thực và cảm động.

III. Kết bài

Đoạn trích Dấu chân người lính đã khắc họa thành công vẻ đẹp tâm hồn của những con người trên tuyến đường Trường Sơn: kiên cường trong ý chí, sâu sắc trong tình cảm, cao đẹp trong sự hy sinh. Họ chính là hình ảnh tiêu biểu của con người Việt Nam thời kháng chiến chống Mỹ, để lại “dấu chân” không phai trong lịch sử và trong lòng bạn đọc hôm nay.

Bài làm tham khảo

Chiến tranh không chỉ được ghi dấu bằng những trận đánh khốc liệt mà còn bằng vẻ đẹp lặng thầm của con người trong thử thách. Dấu chân người lính của Nguyễn Minh Châu là trang văn như thế: không ồn ào, không phô trương, nhưng thấm sâu vào lòng người. Qua đoạn trích, nhà văn đã khắc họa hình ảnh những con người trên tuyến đường Trường Sơn hiện lên vừa kiên cường trước bom đạn, vừa giàu yêu thương và sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc, để từ đó làm sáng lên vẻ đẹp tâm hồn cao quý của con người Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.

Những con người trên tuyến đường Trường Sơn hiện lên với một ý chí kiên cường, bền bỉ trước hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt. Trường Sơn không chỉ là không gian địa lý mà còn là không gian của sự sống và cái chết, nơi bom đạn, bệnh tật, đói rét luôn rình rập. Thế nhưng, giữa hoàn cảnh ấy, con người vẫn ngày đêm bám trụ, hoàn thành nhiệm vụ một cách lặng lẽ và bền gan. Họ coi gian khổ như một phần tất yếu của cuộc sống chiến tranh, chấp nhận hiểm nguy với tinh thần vững vàng, không nao núng. Chính trong thử thách khắc nghiệt ấy, phẩm chất kiên cường của con người Trường Sơn càng tỏa sáng, trở thành điểm tựa tinh thần cho cả chiến trường.

Không chỉ mạnh mẽ trong ý chí, những con người trên Trường Sơn còn mang trong mình một lòng yêu nước sâu sắc và tinh thần trách nhiệm cao cả đối với Tổ quốc. Họ đến từ nhiều miền quê khác nhau nhưng đều gặp nhau ở một lý tưởng chung: góp phần làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến. Những công việc tưởng như bình dị như làm đường, tải thương, nấu ăn, cứu chữa thương binh… lại mang ý nghĩa sống còn đối với chiến trường. Sự cống hiến ấy không ồn ào, không phô trương, mà lặng lẽ, bền bỉ, được nâng đỡ bởi niềm tin sắt son vào ngày mai độc lập. Lòng yêu nước vì thế không chỉ được thể hiện trong những trận đánh mà còn thấm sâu trong từng hành động đời thường nơi tuyến lửa.

Đặc biệt, đoạn trích còn làm hiện lên một đời sống nội tâm phong phú, giàu cảm xúc của con người Trường Sơn. Giữa núi rừng khốc liệt, họ vẫn mang theo trong tim hình ảnh thân thương của quê hương: mái nhà, bếp lửa, ruộng đồng, tiếng gọi quen thuộc của người thân. Nỗi nhớ nhà, nhớ vùng xuôi không khiến con người yếu đuối mà trở thành nguồn an ủi, tiếp thêm sức mạnh tinh thần. Chính những rung động rất đỗi đời thường ấy đã giữ cho con người không bị chiến tranh làm khô cạn cảm xúc, giúp họ vẫn sống trọn vẹn với những yêu thương nhân hậu.

Đằng sau vẻ ngoài rắn rỏi ấy còn là một sự hy sinh thầm lặng và cao đẹp. Mỗi con người trên Trường Sơn đều phải đối diện với những mất mát riêng tư, những nỗi đau không dễ gì bù đắp. Tuy nhiên, họ chọn cách nén lại cảm xúc cá nhân để đặt lợi ích chung lên trên hết. Sự hy sinh ấy không bi lụy, không than vãn, mà lặng lẽ, bền bỉ, thể hiện ở thái độ sống trách nhiệm và bản lĩnh. Đó chính là vẻ đẹp lớn lao của con người Việt Nam trong chiến tranh: biết chịu đựng, biết quên mình vì Tổ quốc.

Bằng lối viết giàu chất trữ tình, kết hợp hài hòa giữa hiện thực chiến tranh và những dòng suy tưởng nội tâm, Nguyễn Minh Châu đã khắc họa thành công vẻ đẹp tâm hồn của những con người trên tuyến đường Trường Sơn. Họ hiện lên vừa anh hùng trong ý chí, vừa nhân hậu trong tình cảm, để lại những “dấu chân” không phai trong lịch sử và trong lòng người đọc. Đó chính là hình ảnh tiêu biểu của một thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh để làm nên dáng hình đất nước hôm nay.

Đoạn văn 200 chữ

Giữa những trang văn viết về chiến tranh chống Mỹ, Dấu chân người lính của Nguyễn Minh Châu không gây ấn tượng bởi những trận đánh dữ dội mà lặng lẽ chạm vào lòng người bằng vẻ đẹp tinh thần của con người trong hoàn cảnh khốc liệt. Đoạn trích đã khắc họa hình ảnh những con người sống và chiến đấu trên tuyến đường Trường Sơn – nơi không chỉ in dấu bánh xe, dấu chân hành quân mà còn in đậm dấu ấn của ý chí và tâm hồn con người Việt Nam. Trước hết, đó là vẻ đẹp của ý chí kiên cường, bền bỉ trước bom đạn và gian khổ. Giữa núi rừng hiểm trở, con người vẫn ngày đêm bám trụ, coi hiểm nguy như một phần của đời sống chiến tranh. Đồng thời, họ mang trong mình một lòng yêu nước thầm lặng, thể hiện qua tinh thần trách nhiệm và sự tận tụy với nhiệm vụ chung. Đáng trân trọng hơn cả là đời sống nội tâm giàu cảm xúc: nỗi nhớ quê hương, gia đình, những hình ảnh bình dị của vùng xuôi vẫn âm thầm nâng đỡ tinh thần con người nơi tuyến lửa. Chính sự kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh kiên cường và chiều sâu nhân hậu ấy đã làm nên vẻ đẹp tâm hồn cao quý của những con người trên tuyến đường Trường Sơn.