Tiếng Việt long lanh màu nắng rát
Giọng đàn bầu vời vợi mênh mang
Tiếng người yêu gọi người yêu dấu
Âm lao xao lá rụng thu vàng

Tiếng Việt xa xăm ngàn năm vang vọng
Thưở bánh dầy tròn, bánh chưng vuông
Tiếng khánh đá, trống đồng, sáo trúc
Tiếng chuông chùa khuya khoắt nhịp buông

Mỗi tiếng Việt như từng lá biếc
Cả đại ngàn ngôn ngữ xanh tươi
Mỗi âm Việt như từng gợn sóng
Biển ca lên khúc nhạc muôn đời
(Trích Tiếng Việt, in trong Những trang văn hay giúp học sinh tham khảo, Nguyễn Phan Hách, NXB Dân trí, 2016, tr.314-315)

I. Mở bài

– Dẫn dắt từ vai trò của tiếng Việt trong đời sống tinh thần dân tộc: tiếng nói không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là linh hồn văn hóa, là nơi lưu giữ lịch sử, truyền thống và bản sắc dân tộc Việt Nam.

– Giới thiệu đoạn trích “Tiếng Việt” của Nguyễn Phan Hách: bài thơ giàu cảm xúc, thể hiện niềm yêu mến, trân trọng và tự hào sâu sắc của tác giả trước vẻ đẹp lâu bền, phong phú của tiếng mẹ đẻ.

II. Thân bài

1. Vẻ đẹp gợi hình, gợi cảm và giàu nhạc tính của tiếng Việt

– Tác giả sử dụng nhiều từ láy giàu giá trị biểu cảm như long lanh, vời vợi, mênh mang, lao xao:

– Gợi ra sự mềm mại, trong trẻo, ngân vang của tiếng Việt.

– Cho thấy tiếng Việt có khả năng tái hiện tinh tế những chuyển động, âm thanh, sắc thái của đời sống.

– Hệ thống hình ảnh giàu tính biểu tượng:

+ Nắng rát, đàn bầu, tiếng người yêu gọi người yêu dấu, lá rụng thu vàng → tiếng Việt hiện lên vừa gần gũi, đời thường, vừa giàu chất thơ.

+ Tiếng Việt không chỉ để nói mà còn để cảm, để rung động, để yêu thương.

=> Qua đó, nhà thơ khẳng định: tiếng Việt là thứ ngôn ngữ giàu nhạc điệu, có sức lay động tâm hồn con người.

2. Tiếng Việt – âm vang của lịch sử và chiều sâu văn hóa dân tộc

– Cụm từ “xa xăm ngàn năm vang vọng” mở ra chiều dài lịch sử bền bỉ của tiếng Việt: Tiếng nói dân tộc gắn liền với tiến trình dựng nước và giữ nước.

– Nghệ thuật liệt kê các hình ảnh văn hóa truyền thống:

+ Bánh dày, bánh chưng => biểu tượng của nguồn cội, của truyền thuyết và đạo lý uống nước nhớ nguồn.

+ Khánh đá, trống đồng, sáo trúc, chuông chùa => những âm thanh thiêng liêng của văn hóa, tín ngưỡng, đời sống tinh thần Việt Nam.

– Tiếng Việt hiện lên như một “kho lưu trữ sống” của lịch sử, nơi kết tinh bản sắc và hồn cốt dân tộc.

3. Sức sống phong phú, bền bỉ và bất tận của tiếng Việt

– Nghệ thuật ẩn dụ đặc sắc:

+ “Mỗi tiếng Việt như từng lá biếc” => tiếng Việt tươi non, giàu sức sống.

+ “Cả đại ngàn ngôn ngữ xanh tươi” => sự phong phú, đa dạng, không ngừng sinh sôi.

+ “Mỗi âm Việt như từng gợn sóng” – “Biển ca lên khúc nhạc muôn đời” => tiếng Việt ngân vang bất tận, lan tỏa không dứt theo dòng thời gian.

– Điệp từ “mỗi” được lặp lại:

+ Nhấn mạnh giá trị của từng âm, từng tiếng dù nhỏ bé nhưng đều góp phần làm nên vẻ đẹp toàn vẹn của tiếng Việt.

+ Qua đó, tác giả khẳng định sức sống lâu bền, khả năng thích ứng và phát triển không ngừng của tiếng Việt qua bao thế hệ.

4. Tình cảm, thái độ của tác giả

Giọng thơ nhẹ nhàng, tha thiết, giàu cảm xúc. Thể hiện niềm yêu mến, trân trọng và tự hào sâu sắc của Nguyễn Phan Hách đối với tiếng mẹ đẻ – tiếng nói đã nuôi dưỡng tâm hồn dân tộc.

5. Mở rộng, nâng cao vấn đề

– Có thể liên hệ với những tác phẩm cùng đề tài như “Tiếng Việt” (Lưu Quang Vũ) để thấy điểm gặp gỡ trong tình yêu và ý thức giữ gìn tiếng mẹ đẻ.

– Liên hệ thực tế:

+ Trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc sử dụng tiếng Việt đúng, đẹp, giàu bản sắc.

+ Phê phán việc lạm dụng tiếng nước ngoài, nói và viết tiếng Việt thiếu chuẩn mực.

+ Rút ra bài học nhận thức và hành động: yêu quý, trân trọng, giữ gìn và làm giàu tiếng Việt trong đời sống hằng ngày.

III. Kết bài

Khẳng định giá trị của đoạn trích “Tiếng Việt”: Với hình ảnh thơ giàu sức gợi, giọng điệu thiết tha, bài thơ đã ngợi ca vẻ đẹp, chiều sâu văn hóa và sức sống bền bỉ của tiếng Việt. Tác phẩm không chỉ là lời ca ngợi tiếng mẹ đẻ mà còn là lời nhắc nhở đầy ý nghĩa về trách nhiệm giữ gìn, phát huy tiếng Việt – di sản tinh thần quý báu của dân tộc.

Bài làm tham khảo (600 chữ)

Tiếng Việt theo ta từ lời ru ngọt ngào thuở nằm nôi, từ tiếng gọi thân thương của mẹ, của bà, để rồi lớn dần lên cùng năm tháng, thấm sâu vào tâm hồn mỗi con người Việt Nam. Đó không chỉ là tiếng nói hằng ngày mà còn là nơi lắng đọng ký ức, văn hóa và linh hồn của cả một dân tộc. Bằng tình yêu tha thiết và niềm tự hào sâu nặng với tiếng mẹ đẻ, Nguyễn Phan Hách đã viết bài thơ “Tiếng Việt” như một khúc hát dịu dàng, ngợi ca vẻ đẹp trong trẻo, sức sống bền bỉ và chiều sâu văn hóa của ngôn ngữ Việt Nam. Đoạn trích chính là điểm hội tụ rõ nét cho cảm hứng ấy.

Ngay từ những câu thơ đầu, tiếng Việt hiện lên với vẻ đẹp trong trẻo, giàu nhạc tính và gợi cảm. Những từ láy như “long lanh, vời vợi, mênh mang, lao xao” được sử dụng tinh tế đã làm nổi bật sự mềm mại, uyển chuyển và ngân vang của tiếng Việt. Đó là thứ ngôn ngữ có thể tái hiện những thanh âm rất đỗi quen thuộc của đời sống: tiếng đàn bầu da diết, tiếng gọi yêu thương trìu mến, âm thanh lá rụng trong buổi thu vàng. Qua hệ thống hình ảnh giàu chất thơ ấy, tác giả cho thấy tiếng Việt không chỉ dùng để nói mà còn để cảm, để rung động và để gửi gắm những cung bậc cảm xúc tinh tế nhất của con người.

Không dừng lại ở vẻ đẹp gợi cảm, tiếng Việt còn mang trong mình chiều sâu của lịch sử và văn hóa dân tộc. Cụm từ “xa xăm ngàn năm vang vọng” gợi mở chiều dài thời gian bền bỉ, cho thấy tiếng Việt đã song hành cùng dân tộc từ thuở dựng nước. Những hình ảnh được liệt kê như bánh dày, bánh chưng, khánh đá, trống đồng, sáo trúc, chuông chùa đều gắn liền với truyền thống văn hóa lâu đời của người Việt. Đó là những biểu tượng thiêng liêng của cội nguồn, tín ngưỡng và đời sống tinh thần dân tộc. Qua đó, tác giả khẳng định: tiếng Việt không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là nơi lưu giữ ký ức lịch sử, góp phần bảo tồn và truyền nối các giá trị văn hóa qua bao thế hệ.

Đặc biệt, ở khổ thơ cuối, Nguyễn Phan Hách đã sử dụng những hình ảnh ẩn dụ giàu ý nghĩa để làm nổi bật sức sống phong phú và bền bỉ của tiếng Việt. “Mỗi tiếng Việt như từng lá biếc” gợi liên tưởng đến sự tươi non, xanh mát; “cả đại ngàn ngôn ngữ xanh tươi” cho thấy sự phong phú, đa dạng của tiếng Việt. Bên cạnh đó, hình ảnh “mỗi âm Việt như từng gợn sóng”, “biển ca lên khúc nhạc muôn đời” đã khắc họa sức lan tỏa mạnh mẽ, bất tận của ngôn ngữ dân tộc theo dòng chảy thời gian. Điệp từ “mỗi” được lặp lại nhiều lần càng nhấn mạnh rằng từng âm, từng tiếng tuy nhỏ bé nhưng đều góp phần làm nên vẻ đẹp toàn vẹn của tiếng Việt.

Xuyên suốt đoạn thơ là giọng điệu nhẹ nhàng, tha thiết, thể hiện niềm yêu thương, trân trọng và tự hào sâu sắc của tác giả đối với tiếng mẹ đẻ. Từ cảm xúc cá nhân, bài thơ gợi nhắc mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ hôm nay, cần có ý thức gìn giữ, sử dụng tiếng Việt đúng và đẹp, tránh lối nói, lối viết cẩu thả làm mai một bản sắc ngôn ngữ dân tộc.

Bằng hình ảnh thơ giàu sức gợi và giọng điệu chân thành, đoạn trích “Tiếng Việt” của Nguyễn Phan Hách đã ngợi ca vẻ đẹp, chiều sâu văn hóa và sức sống lâu bền của tiếng mẹ đẻ. Tác phẩm không chỉ là lời ca yêu thương tiếng Việt mà còn là lời nhắc nhở đầy ý nghĩa về trách nhiệm giữ gìn và phát huy di sản tinh thần quý báu của dân tộc Việt Nam.

Bài văn 400 chữ

Tiếng Việt lớn lên cùng mỗi con người Việt Nam từ lời ru của mẹ, câu hát của bà đến những trang sách đầu đời. Không ồn ào phô trương, tiếng mẹ đẻ âm thầm bồi đắp tâm hồn, lưu giữ ký ức và nối dài mạch chảy văn hóa dân tộc qua bao thế hệ. Với cảm xúc chân thành và giọng thơ tha thiết, đoạn trích “Tiếng Việt” của Nguyễn Phan Hách đã khắc họa vẻ đẹp giàu nhạc tính, chiều sâu lịch sử và sức sống bền bỉ của tiếng nói dân tộc.

Trước hết, tiếng Việt hiện lên với vẻ đẹp trong trẻo, mềm mại và giàu sức gợi. Những từ láy như “long lanh, vời vợi, mênh mang, lao xao” đã làm nổi bật âm hưởng dịu dàng, ngân vang của tiếng Việt. Qua hình ảnh giọng đàn bầu, tiếng người yêu gọi người yêu dấu, lá rụng thu vàng, tác giả cho thấy tiếng Việt có khả năng tái hiện tinh tế những thanh âm và sắc thái quen thuộc của đời sống. Đó là thứ ngôn ngữ có thể chạm tới những rung động sâu kín nhất trong tâm hồn con người, vừa gần gũi, đời thường, vừa giàu chất thơ.

Không chỉ đẹp ở âm thanh và cảm xúc, tiếng Việt còn mang trong mình chiều sâu lịch sử và truyền thống văn hóa dân tộc. Cụm từ “xa xăm ngàn năm vang vọng” gợi lên hành trình lâu dài của tiếng nói Việt qua bao thăng trầm của lịch sử. Hệ thống hình ảnh như bánh dày, bánh chưng, trống đồng, sáo trúc, chuông chùa đều là những biểu tượng văn hóa quen thuộc, gắn với cội nguồn, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của người Việt. Qua đó, Nguyễn Phan Hách khẳng định tiếng Việt chính là nơi lưu giữ và truyền nối những giá trị văn hóa thiêng liêng của dân tộc.

Ở khổ thơ cuối, tác giả sử dụng những hình ảnh ẩn dụ giàu ý nghĩa để làm nổi bật sức sống phong phú và bền bỉ của tiếng Việt. “Mỗi tiếng Việt như từng lá biếc”, “mỗi âm Việt như từng gợn sóng” cho thấy từng đơn vị nhỏ bé của ngôn ngữ đều góp phần tạo nên một “đại ngàn”, một “biển ca” bất tận. Điệp từ “mỗi” được lặp lại nhiều lần càng nhấn mạnh vẻ đẹp toàn diện, sinh động và trường tồn của tiếng mẹ đẻ.

Bằng giọng thơ nhẹ nhàng, tha thiết và hình ảnh giàu sức gợi, đoạn trích “Tiếng Việt” đã thể hiện niềm tự hào, tình yêu sâu sắc của Nguyễn Phan Hách đối với tiếng nói dân tộc. Tác phẩm không chỉ ngợi ca vẻ đẹp của tiếng Việt mà còn gợi nhắc mỗi người về trách nhiệm trân trọng, giữ gìn và làm giàu tiếng mẹ đẻ trong đời sống hôm nay.

Đoạn văn 200 chữ

Tiếng Việt là nơi khởi nguồn của cảm xúc, ký ức và bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam. Trong đoạn trích “Tiếng Việt”, Nguyễn Phan Hách đã dành những vần thơ tha thiết để ngợi ca vẻ đẹp giàu nhạc tính, chiều sâu lịch sử và sức sống bền bỉ của tiếng mẹ đẻ. Qua việc sử dụng nhiều từ láy gợi hình, gợi thanh như long lanh, vời vợi, mênh mang, lao xao, tác giả làm nổi bật sự mềm mại, trong trẻo và khả năng biểu đạt tinh tế của tiếng Việt. Những hình ảnh quen thuộc như giọng đàn bầu, tiếng người yêu gọi nhau, âm thanh lá rụng mùa thu cho thấy tiếng Việt gắn bó mật thiết với đời sống tình cảm của con người. Không chỉ vậy, tiếng Việt còn vang vọng chiều dài lịch sử qua các biểu tượng văn hóa như bánh dày, bánh chưng, trống đồng, sáo trúc, chuông chùa, những dấu ấn của cội nguồn và truyền thống dân tộc. Đặc biệt, bằng hình ảnh ẩn dụ “lá biếc”, “đại ngàn”, “gợn sóng”, “biển ca” cùng điệp từ “mỗi”, Nguyễn Phan Hách khẳng định từng âm, từng tiếng tuy nhỏ bé nhưng đều góp phần tạo nên vẻ đẹp phong phú, trường tồn của tiếng Việt. Đoạn thơ vì thế vừa là lời ngợi ca, vừa là lời nhắc nhở mỗi người cần trân trọng và giữ gìn tiếng mẹ đẻ của mình.