Tháng ba ngơ ngác trẻ nghèo
Chân chim đuôi mắt nhăn nheo thương bà
Gọi là gạo chỉ thấy hoa
Đẹp thì có đẹp nhưng mà đói cơm

Ra đồng gặp cỏ mật thơm
Thơm thì thơm chẳng thể đơm bát nào!
Trách chi tóc để trái đào
Khoai giun bánh khúc miếng vào miếng ra
Chỉ thương cây gạo đã già
Vẫn còn bung những chùm hoa rực hồng
Tiếc cho cỏ mật trên đồng
Thơm như tấm mía chín trong than vùi

Bây giờ miếng ngọt miếng bùi
Tìm bà đâu nữa ngậm ngùi tháng ba….
(Trích Khúc hồi tưởng tháng ba, Nguyễn Văn Chương, Tuyển tập Thơ Việt Nam 1975 – 2000, Tập 1, NXB Hội Nhà văn, 2001, tr.316)

Có gì ngây ngất tháng ba
Lập lòe cây gạo đâm hoa đỏ cành
Mẹ tôi yếm đỏ bao xanh Hoa rơi thềm đá sân đình
Có gì náo nức trong tôi
Hoa rơi
Chim vàng anh hót đậu rồi lại bay
Tháng ba rót mật nắng say
Tôi ngồi bấm đốt ngón tay… Tôi buồn
Ước gì tôi chả lớn khôn
Tháng ba xưa cứ mãi còn với tôi.
(Trích Tháng ba, Nguyễn Phan Hách, Tinh hoa Thơ Việt, NXB Hội Nhà văn 2007, tr.661)

I. Mở bài

Giới thiệu ngắn gọn hai tác giả, hai đoạn thơ và vấn đề so sánh cảm xúc nhân vật trữ tình.

II. Thân bài: So sánh cảm xúc nhân vật trữ tình trong hai đoạn thơ

a. Giống nhau

– Đều khơi dậy cảm xúc hoài niệm, tiếc nuối về tháng ba qua không gian thiên nhiên và gia đình gần gũi, quen thuộc.

– Được thể hiện bằng thể thơ lục bát giàu nhạc điệu, hình ảnh gợi cảm và giọng điệu trữ tình tha thiết.

b. Điểm khác nhau

– Đoạn thơ 1

+ Cảm xúc xót xa, ám ảnh về đói nghèo trong kí ức tuổi thơ, gắn với hình ảnh người bà tảo tần và thiên nhiên tươi đẹp, làm nổi bật nỗi thiếu thốn, mất mát.

+ Nghệ thuật: ngôn ngữ mộc mạc, giàu tính tạo hình; sử dụng đối lập làm nổi bật cảm xúc.

– Đoạn thơ 2

+ Cảm xúc bâng khuâng, tiếc nuối tuổi thơ đã xa, gắn với hình ảnh người mẹ đằm thắm và thiên nhiên tươi sáng, tạo sắc thái trữ tình, ngọt ngào.

+ Nghệ thuật: hình ảnh giàu sức gợi, giọng điệu tha thiết, đậm chất trữ tình.

c. Lí giải

+ Do khác biệt về trải nghiệm sống (nghèo khó / tuổi thơ êm đềm).

+ Do phong cách (hiện thực, giàu chất đời / trữ tình, giàu chất thơ).

d. Đánh giá chung

– Gặp gỡ ở cảm hứng hoài niệm nhưng khác biệt sắc thái cảm xúc.

– Từ đó gợi tình yêu gia đình, quê hương, trân trọng quá khứ; làm phong phú cách cảm nhận kí ức trong thơ ca.

III. Kết bài

– Khẳng định điểm gặp gỡ và nét riêng trong cảm xúc của hai đoạn thơ.

Bài làm tham khảo

Tháng ba luôn mang trong mình một thứ ánh sáng rất riêng, vừa ấm áp vừa gợi nhớ, như thể chỉ cần khẽ chạm vào là cả một miền ký ức bỗng thức dậy. Trở về với tháng ba, Nguyễn Văn Chương trong “Khúc hồi tưởng tháng ba” và Nguyễn Phan Hách trong “Tháng ba” đều để nhân vật trữ tình lặng lẽ đối diện với quá khứ. Cùng một điểm tựa thời gian, cùng những hình ảnh quen thuộc của làng quê, nhưng cảm xúc lại ngân lên thành hai cung bậc khác nhau, khiến người đọc vừa đồng điệu vừa day dứt.

Cả hai đoạn thơ đều mở ra một không gian tháng ba thấm đẫm nỗi nhớ. Hoa gạo đỏ rực, cỏ mật thơm ngát, tiếng chim vang lên giữa nắng xuân như gọi về những ngày xưa cũ. Những hình ảnh ấy không chỉ là cảnh sắc mà còn là chiếc cầu nối đưa nhân vật trữ tình trở về với gia đình, với những người thân yêu nhất. Một bên là bóng dáng người bà tảo tần, một bên là hình ảnh người mẹ dịu dàng trong chiếc yếm đỏ. Nhịp thơ lục bát mềm mại, lời thơ giản dị mà giàu sức gợi khiến nỗi nhớ không ồn ào mà cứ thấm dần, lan dần, để rồi lắng lại thành một niềm thương sâu kín.

Thế nhưng càng đi sâu vào từng câu chữ, ta càng nhận ra mỗi đoạn thơ lại mang một sắc thái cảm xúc riêng biệt. Ở đoạn thơ của Nguyễn Văn Chương, tháng ba không chỉ là mùa của hoa mà còn là mùa của những cơn đói âm thầm đeo bám. Cái đẹp của thiên nhiên hiện lên rực rỡ, nhưng lại đứng bên cạnh một thực tại khắc nghiệt đến xót xa. Hoa gạo đỏ đến nao lòng, cỏ mật thơm đến ngây ngất, vậy mà “đẹp thì có đẹp nhưng mà đói cơm”, “thơm thì thơm chẳng thể đơm bát nào”. Sự đối lập ấy không chỉ làm nổi bật cái nghèo mà còn khiến nỗi thiếu thốn trở nên ám ảnh hơn. Trong khung cảnh ấy, hình ảnh người bà hiện lên đầy thương cảm, như gói trọn cả một đời lam lũ. Và khi nhân vật trữ tình trở về hiện tại, niềm xót xa dường như dâng lên đến tận cùng. Tháng ba vẫn còn đó, hoa vẫn nở, cỏ vẫn thơm, nhưng bà đã không còn. Một câu thơ khép lại mà mở ra khoảng trống mênh mang, để lại dư vị ngậm ngùi không thể gọi thành lời.

Nếu đoạn thơ thứ nhất khiến lòng người se lại vì nỗi đau của ký ức, thì đoạn thơ của Nguyễn Phan Hách lại đưa ta vào một miền cảm xúc dịu nhẹ hơn. Tháng ba ở đây vẫn rực rỡ sắc màu, nhưng không nhuốm màu thiếu thốn. Hoa gạo “lập lòe” trên cành, chim vàng anh chợt đến rồi chợt bay, nắng như rót mật xuống không gian. Giữa bức tranh ấy, hình ảnh người mẹ hiện lên vừa gần gũi vừa ấm áp, như một điểm tựa bình yên của tuổi thơ. Nhưng chính vẻ đẹp ấy lại làm dấy lên một nỗi buồn rất khẽ. Đó là nỗi buồn khi nhận ra mình đã lớn, khi những ngày tháng vô tư đã lùi xa. Nhân vật trữ tình không day dứt vì đói nghèo, mà lặng lẽ tiếc nuối vì thời gian không thể quay trở lại. Mong ước được mãi ở lại với tháng ba xưa nghe thật giản dị, nhưng lại chứa đựng một niềm khát khao sâu thẳm mà không ai có thể thực hiện.

Những khác biệt ấy không phải ngẫu nhiên mà có. Đằng sau mỗi dòng thơ là một miền trải nghiệm riêng, một cách nhìn riêng về cuộc sống. Nguyễn Văn Chương viết từ ký ức của những ngày gian khó, nên cảm xúc thấm đẫm chất đời, vừa mộc mạc vừa nhói lòng. Nguyễn Phan Hách lại nghiêng về những rung động tinh tế, để ký ức hiện lên trong trẻo, dịu dàng mà vẫn khiến lòng người xao xuyến. Hai giọng điệu khác nhau, hai cách cảm nhận khác nhau, nhưng lại cùng gặp nhau ở một điểm chung: tình yêu tha thiết dành cho gia đình và những năm tháng đã qua.

Khép lại hai đoạn thơ, người đọc không chỉ mang theo nỗi nhớ tháng ba, mà còn thấy lòng mình lặng đi trước những điều tưởng chừng rất đỗi bình thường. Có những ký ức khiến ta đau lòng khi nhớ lại, có những ký ức chỉ khẽ chạm cũng đủ khiến ta bâng khuâng. Dù là xót xa hay dịu ngọt, tất cả đều nhắc ta biết trân trọng quá khứ, bởi đó chính là nơi nuôi dưỡng tâm hồn và giữ cho con người không lạc mất chính mình giữa cuộc đời rộng lớn.