VỀ
Ta về cánh đồng mùa đông
Những gốc rạ rạc khô vì gió
Ngày xưa theo mẹ ra đồng, nhổ từng gốc rạ
Bật tung hoàng hôn rơm rớm sương mờ
Ta về với vạt sông quê
Cha kéo vó vớt bóng người lam lũ
Mẹ bòn nhặt từng con tôm cái cá
Buộc mảnh đò gầy dưới bến ca dao.
Ta về góc vườn chim bói quả lao xao
Cụm xương rồng nở hoa từ gai góc
Lũ sẻ tha những cọng rơm vàng xây hạnh phúc
Đất trời, cây cỏ ru ta.
Về bên sông nơi tình đầu đi qua
Nghe sóng hát những lời đưa tiễn
Ta về phía cây cầu dải yếm
Cởi câu ca trả lại cho người.
(Miền không có gió, Đàm Huy Đông, NXB Văn học, 2014, tr.25)

I. Mở bài

– Giới thiệu khái quát về Đàm Huy Đông: một giọng thơ đằm sâu, giàu chất suy tưởng, thường hướng về miền ký ức và những giá trị bền vững của đời sống tinh thần.

– “Về” là bài thơ tiêu biểu, ghi lại hành trình trở về của chủ thể trữ tình sau những dâu bể cuộc đời.

– Dẫn vào vấn đề nghị luận: tâm trạng của chủ thể trữ tình trong bài thơ – một dòng cảm xúc lắng sâu, đa tầng, thấm đẫm nỗi nhớ, tình yêu quê hương, gia đình và những hoài niệm riêng tư.

II. Thân bài

1. Hành trình “về”, khát vọng trở về cội nguồn

– Điệp ngữ “Ta về” được lặp lại nhiều lần, không chỉ xác định điểm đến không gian mà còn gợi hành trình nội tâm: trở về với ký ức, với những giá trị nguyên sơ đã nuôi dưỡng tâm hồn.

– Không gian quê hiện lên trong sắc thái mùa đông: “cánh đồng mùa đông”, “gốc rạ rạc khô vì gió”, “hoàng hôn rơm rớm sương mờ” => cảnh vật nghèo khó, heo hút nhưng chan chứa hơi ấm thân thương.

– Tâm trạng chủ thể trữ tình:

+ Lặng lẽ, trầm tư, mang nỗi nhớ quê da diết.

+ Khát khao được neo đậu, được trở về nơi bình yên sau những mỏi mệt đời người.

2. Nỗi hoài niệm sâu nặng về tuổi thơ và tình cảm gia đình

a. Hoài niệm tuổi thơ êm đềm, trong trẻo

– Những ký ức xưa hiện về qua hình ảnh thiên nhiên và sinh hoạt đời thường: “góc vườn chim bói quả lao xao”; “lũ sẻ tha những cọng rơm vàng xây hạnh phúc”; “Đất trời, cây cỏ ru ta”

– Thiên nhiên được nhân hóa, trở thành người bạn, người mẹ hiền ru giấc ngủ tuổi thơ.

– Tâm trạng chủ thể trữ tình:

+ Xúc động, nâng niu những kỷ niệm nhỏ bé mà bền lâu.

+ Nhận ra hạnh phúc giản dị từng hiện hữu trong những điều rất đỗi bình thường.

b. Tình thương sâu nặng dành cho cha mẹ

– Hình ảnh cha mẹ hiện lên trong lao động lam lũ:

+ Cha “kéo vó vớt bóng người lam lũ”: dáng hình gầy guộc in xuống dòng sông quê.

+ Mẹ “bòn nhặt từng con tôm cái cá”: sự chắt chiu, nhẫn nại của đời sống nghèo khó.

– Tâm trạng chủ thể trữ tình:

+ Xót xa, thấm thía trước những hy sinh thầm lặng của cha mẹ.

+ Pha trộn giữa biết ơn, thương cảm và niềm day dứt của người con xa quê.

3. Nỗi niềm riêng tư: hoài niệm về tình đầu và sự chia lìa

– Không gian kỷ niệm tình yêu hiện lên qua những địa danh gợi nhớ: “bên sông nơi tình đầu đi qua”; “cây cầu dải yếm” => hình ảnh giàu chất dân gian, gợi nét duyên dáng, kín đáo của tình yêu xưa.

– “Nghe sóng hát những lời đưa tiễn”: thiên nhiên đồng vọng với tâm trạng chia xa, nuối tiếc.

– Hành động “Cởi câu ca trả lại cho người”: Vừa là sự buông bỏ, chấp nhận chia lìa. Vừa ẩn chứa nỗi tiếc nhớ âm thầm, sâu kín.

– Tâm trạng chủ thể trữ tình:

+ Quyến luyến, bâng khuâng, pha chút ngậm ngùi.

+ Trưởng thành trong sự lặng lẽ từ bỏ những gì không còn thuộc về mình.

4. Nghệ thuật thể hiện tâm trạng của chủ thể trữ tình

– Ngôn ngữ thơ mộc mạc, giàu sức gợi, đậm chất đời sống thôn quê.

– Vận dụng linh hoạt các biện pháp tu từ: nhân hóa, ẩn dụ, điệp ngữ… làm nổi bật dòng cảm xúc miên man.

– Chất liệu dân gian (ca dao, hình ảnh cây cầu dải yếm, bến sông…) được sử dụng tinh tế, tạo chiều sâu văn hóa.

– Giọng điệu thơ nhẹ nhàng, trầm lắng, phù hợp với tâm trạng hoài niệm, chiêm nghiệm.

5. Đánh giá chung

– Tâm trạng của chủ thể trữ tình trong “Về” là bản hòa âm của nỗi nhớ quê, tình thân, tình yêu và sự tự vấn nội tâm. Bài thơ khơi dậy trong lòng người đọc tình yêu quê hương, gia đình từ những điều bình dị nhất. Qua đó, thể hiện rõ phong cách thơ Đàm Huy Đông: sâu lắng, nhân hậu, giàu chất suy tư và cảm xúc.

III. Kết bài

– Khẳng định giá trị của bài thơ “Về” trong việc thể hiện tâm trạng tinh tế, giàu chiều sâu của chủ thể trữ tình.

– Nêu ấn tượng cá nhân: bài thơ như một lời nhắc nhở dịu dàng về cội nguồn – nơi mỗi con người, dù đi xa đến đâu, vẫn luôn mong mỏi một ngày được “về”.

Bài làm tham khảo

Nếu văn xuôi là dòng sông chảy dài theo câu chuyện của đời sống thì thơ ca lại giống một ngọn lửa âm thầm sưởi ấm tâm hồn bằng những rung động chân thật nhất. Thơ không chỉ để đọc mà còn để nhớ, để lắng nghe tiếng lòng của con người trước quê hương, gia đình và những miền kỉ niệm sâu xa. Bài thơ “Về” của Đàm Huy Đông mang đến cho người đọc một cuộc trở về đầy xúc động. Đó là bước chân tìm lại quê cũ, là hành trình của ký ức và cũng là cuộc đối thoại lặng lẽ giữa con người với chính trái tim mình sau bao năm tháng xa quê.

Ngay từ nhan đề, tiếng gọi “Về” đã gợi nên cảm giác thân thương và tha thiết. Điệp ngữ “Ta về” lặp đi lặp lại nhiều lần trong bài thơ như nhịp bước chậm rãi của người con trở lại quê hương sau quãng đời lưu lạc. Mỗi tiếng “về” vang lên đều chở theo một lớp cảm xúc khác nhau, lúc nghẹn ngào, lúc bồi hồi, lúc lặng lẽ xót xa. Khung cảnh quê hương hiện ra qua những câu thơ:

“Ta về cánh đồng mùa đông
Những gốc rạ rạc khô vì gió”

Cánh đồng mùa đông với những gốc rạ khô xác xơ gợi cảm giác heo hút, quạnh vắng. Bức tranh quê không rực rỡ mà thấm đẫm vẻ nghèo khó quen thuộc của làng quê Bắc Bộ. Thế nhưng chính sự giản dị ấy lại khiến nỗi nhớ quê thêm day dứt. Hình ảnh “rơm rớm sương mờ” như phủ lên không gian một màn sương của hoài niệm, để cảnh vật cũng mang tâm trạng của con người. Quê hương vì thế hiện lên như một miền ký ức không thể xóa nhòa, nơi luôn dang rộng vòng tay đón đứa con xa xứ trở về sau bao bão giông cuộc đời.

Theo dòng hồi tưởng, tuổi thơ hiện lên bình dị mà trong trẻo biết bao. Những hình ảnh: “Góc vườn chim bói quả lao xao/ “Lũ sẻ tha những cọng rơm vàng xây hạnh phúc” đều rất đỗi quen thuộc, mộc mạc. Tiếng chim, cọng rơm, góc vườn nhỏ bé của quê nhà qua ánh nhìn của người trở về bỗng trở nên đầy sức gợi. Nhà thơ đã phát hiện vẻ đẹp của hạnh phúc từ những điều tưởng chừng rất đỗi bình thường. Hạnh phúc không nằm ở điều lớn lao xa vời mà được xây nên từ những cọng rơm vàng bé nhỏ, từ hơi thở bình yên của cuộc sống quê nhà. Đặc biệt, câu thơ: “Đất trời, cây cỏ ru ta” vang lên dịu dàng như một lời hát ru tuổi thơ. Thiên nhiên quê hương dường như hóa thành vòng tay mẹ, nâng niu và chở che tâm hồn người con sau bao tháng năm mỏi mệt. Đằng sau dòng hồi tưởng ấy là niềm trân trọng sâu sắc đối với quê hương, nơi đã nuôi lớn con người bằng tình yêu thương âm thầm mà bền bỉ.

Nỗi nhớ trong bài thơ càng trở nên sâu lắng khi chủ thể trữ tình hướng lòng mình về cha mẹ:

“Cha kéo vó vớt bóng người lam lũ
Mẹ bòn nhặt từng con tôm cái cá”

Chỉ bằng vài nét phác họa giản dị, nhà thơ đã dựng lên hình ảnh cha mẹ với cả một đời tần tảo. Người cha trên dòng sông quê hiện lên trong dáng vẻ nhọc nhằn, lặng lẽ. Từ “vớt bóng” khiến cái lam lũ như phủ kín cả cuộc đời người cha. Người mẹ hiện ra qua động từ “bòn nhặt”, gợi biết bao chắt chiu, cơ cực. Từng con tôm, cái cá nhỏ bé đều là thành quả của bao tháng ngày nhẫn nại mưu sinh. Đọc những câu thơ ấy, ta cảm nhận được niềm thương yêu và biết ơn nghẹn ngào của người con khi nhìn lại những hi sinh âm thầm của đấng sinh thành. Quê hương trong bài thơ vì thế không chỉ là cảnh vật mà còn là bóng dáng cha mẹ, là nơi neo giữ những yêu thương thiêng liêng nhất đời người.

Rời miền ký ức gia đình, dòng cảm xúc lại trôi về phía tình yêu đầu đời với biết bao dư âm man mác:

“Về bên sông nơi tình đầu đi qua
Nghe sóng hát những lời đưa tiễn”

Con sông quê giờ đây không chỉ chở phù sa mà còn chở cả kỉ niệm của một thời tuổi trẻ. Tiếng sóng như lời hát của thời gian, vừa dịu dàng vừa buồn thương. Hình ảnh “cây cầu dải yếm” mang vẻ đẹp mềm mại, duyên dáng của ca dao dân gian, gợi nên nét đẹp mộc mạc mà tình tứ của tình yêu quê nhà. Đặc biệt, câu thơ “Cởi câu ca trả lại cho người” gợi cảm giác buông tay đầy lặng lẽ. Đó là sự chia xa không oán trách, là nỗi tiếc nuối được giấu kín trong chiều sâu tâm hồn. Kỉ niệm tình yêu đầu dù đã lùi xa nhưng vẫn neo lại như một miền thương nhớ không thể gọi thành tên.

Bên cạnh chiều sâu cảm xúc, bài thơ còn gây ấn tượng bởi nghệ thuật biểu đạt giàu sức gợi. Ngôn ngữ thơ mộc mạc mà tinh tế, đậm chất dân gian. Những hình ảnh quen thuộc của làng quê như gốc rạ, bến sông, cọng rơm, cây cầu dải yếm… đều mang giá trị biểu tượng sâu sắc. Điệp ngữ “Ta về” được sử dụng xuyên suốt tạo nên âm hưởng ngân nga, da diết như một khúc hát trở về cội nguồn. Giọng thơ nhẹ nhàng mà thấm sâu khiến nỗi nhớ quê lan tỏa tự nhiên vào lòng người đọc.

“Về” của Đàm Huy Đông giống như một khúc nhạc trầm được cất lên từ miền sâu thẳm của ký ức và yêu thương. Qua cuộc trở về của chủ thể trữ tình, bài thơ khơi dậy trong lòng người đọc tình yêu quê hương, gia đình cùng sự trân trọng đối với những điều bình dị của cuộc sống. Khép lại trang thơ, ta chợt nhận ra rằng dẫu đời người có đi qua bao miền đất lạ thì sâu thẳm trong tim vẫn luôn tồn tại một nơi để nhớ, một mái nhà để thương và một con đường để trở về.

Đoạn văn 200 chữ phân tích tâm trạng của chủ thể trữ tình trong bài thơ “Về” của Đàm Huy Đông

Quê hương luôn là miền ký ức khiến con người rung động sâu xa nhất, dù đi qua bao năm tháng vẫn không thể nào quên. Bởi vậy, khi chạm đến đề tài trở về cội nguồn, thơ ca thường mang một vẻ đẹp lặng lẽ mà da diết. Bài thơ “Về” của Đàm Huy Đông đã khơi dậy trong lòng người đọc những cảm xúc như thế, khi hành trình trở về không chỉ là sự dịch chuyển trong không gian mà còn là cuộc trở về sâu thẳm của tâm hồn. Trong dòng chảy cảm xúc ấy, tâm trạng của chủ thể trữ tình hiện lên vừa lặng lẽ, vừa da diết. Điệp ngữ “Ta về” vang lên nhiều lần như nhịp bước chậm rãi dẫn người đọc trở lại miền quê nghèo thân thuộc, nơi cánh đồng mùa đông, những gốc rạ khô và hoàng hôn sương mờ gợi nỗi nhớ âm ỉ. Ký ức tuổi thơ hiện về trong vẻ đẹp bình yên của góc vườn, chim bói quả, lũ sẻ tha rơm, để rồi đọng lại trong cảm giác được “đất trời, cây cỏ ru ta”. Nỗi nhớ ấy càng trở nên sâu sắc khi gắn với hình ảnh cha mẹ lam lũ, tảo tần, khiến tâm trạng chủ thể trữ tình thấm đẫm yêu thương và biết ơn. Xen vào đó là hoài niệm về tình đầu nơi bến sông, cây cầu dải yếm, mang theo chút bâng khuâng, nuối tiếc. Tất cả hòa quyện thành một bản trầm cảm xúc, thể hiện tấm lòng gắn bó thủy chung của người con xa quê.