Đoạn 1:

Có lẽ nào anh lại mê em
Một cô gái không nhìn rõ mặt
Đại đội thanh niên đi lấp hố bom
Áo em hình như trắng nhất.

Người tinh nghịch là anh dễ thân
Bởi vì thế có em đứng gần
Em ở Thạch Kim, sao lại lừa anh nói là Thạch Nhọn
Đêm ranh mãnh ngăn cái nhìn đưa đón

Em đóng cọc dài quanh hố bom
Cái miệng em ngoa cho bạn cười giòn:
Tiếng Hà Tĩnh nghe buồn cười đáo để
Anh lặng người như trôi trong tiếng ru.
(Trích “Gửi em, cô thanh niên xung phong”, Phạm Tiến Duật)

Đoạn 2:

Em là người thanh niên xung phong
Không có súng, chỉ có đôi vai cáng thương, tải đạn
Giữa tầm đạn thù, tấm lòng dũng cảm
Em vượt đường dài tiếp thêm lửa tiến công

Tôi thấy rồi em ơi giữa cuộc hành quân
Niềm kiêu hãnh trong mắt em kỳ lạ
Trong chiếc áo bạc màu đôi miếng vá
Cô gái Việt Nam đẹp đến lạ thường
Ôi! Những bông hoa nở giữa chiến trường
(Trích “Những bông hoa trên tuyến lửa”, Đỗ Trung Quân)

* Chú thích: (1) Phạm Tiến Duật (1941-2007) quê ở huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ. Ông là một trong những nhà thơ tiêu biểu thời chống Mĩ. Thơ ông được đánh giá cao và có nét riêng với giọng điệu sôi nổi, trẻ trung và có cái “tỉnh nghịch” nhưng cũng rất sâu sắc. Một số tập thơ chính: Vầng trăng quẳng lửa (thơ; 1970), Ở hai đầu núi (thơ, 1981)…. Bài thơ Gửi em, người cô gái thanh niên xung phong viết tại Đức Thọ, Hà Tĩnh năm 1968.

(2) Đỗ Trung Quân sinh ngày 19-1-1955 tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ngoài sáng tác văn học, Đỗ Trung Quân còn trình bày bia sách, minh hoạ sách báo…. Nhiều bài thơ của ông được phổ nhạc và được nhiều người yêu thích như Hương tràm, Quê hương, Phương hằng… Bài thơ Những bông hoa trên tuyến lửa được sáng tác vào năm 1979. Bài thơ ra đời sau thời kỳ chiến tranh chống Mỹ, khi đất nước đã hòa bình nhưng vẫn còn đó những dư âm của chiến tranh. Tác phẩm là một trong những bài thơ tiêu biểu của Đỗ Trung Quân, thể hiện sự tôn vinh đối với người phụ nữ Việt Nam, đặc biệt là những cô gái thanh niên xung phong.

I. Mở bài

– Dẫn dắt, giới thiệu vấn đề cần so sánh, đánh giá;

– Khẳng định hai đoạn thơ có những điểm giống và khác nhau.

II. Thân bài

* Khái quát chung về tác giả, tác phẩm

– Giới thiệu vài nét về 2 tác giả, 2 tác phẩm.

– Khái quát điểm giống, khác của hai tác phẩm

* So sánh hai hai đoạn thơ

a. Điểm giống nhau

– Đề tài: viết về cô gái thanh niên xung phong trong kháng chiến.

– Chủ đề: khắc họa hình ảnh của những cô gái thanh niên xung phong trong hoàn cảnh ác liệt của mưa bom bão đạn nhưng vẫn mang vẻ đẹp, phẩm chất sáng ngời.

– Cảm hứng chủ đạo: ngợi ca, tôn vinh, ngưỡng mộ, tự hào.

– Nhân vật trữ tình: đều mang cái nhìn chân thực, sâu sắc và đầy cảm xúc về cuộc sống chiến tranh, đặc biệt là tình cảm yêu mến, trân trọng và ngưỡng mộ với người con gái thanh niên xung phong.

– Thể thơ: tự do; cách ngắt nhịp linh hoạt, giúp bộc lộ cảm xúc chân thành, tự nhiên, sâu sắc.

– Ngôn từ, hình ảnh: mộc mạc, giản dị, giàu sức gợi,…

b. Điểm khác nhau:

– Về vẻ đẹp của hình tượng thơ:

+ Trong đoạn thơ của Phạm Tiến Duật, cô gái thanh niên xung phong làm nhiệm vụ “đi lấp hố bom” được miêu tả qua lăng kính gần gũi với nét hồn nhiên, tinh nghịch, trẻ trung, vui tươi, hóm hỉnh. Ở đây, Phạm Tiến Duật nhấn mạnh vẻ đẹp của tinh thần lạc quan, yêu đời trong hoàn cảnh chiến tranh khốc liệt.

+ Trong khi đó, Đỗ Trung Quân lại khắc họa cô thanh niên xung phong với vẻ đẹp giản dị, kiên cường, đầy kiêu hãnh. Hình ảnh cô gái hiện lên giữa tầm đạn thù, “không có súng”, “vai cáng thương, tải đạn”, nhưng tấm lòng dũng cảm sáng ngời. Đỗ Trung Quân tập trung vào sự hy sinh thầm lặng, vào sức mạnh nội tâm và lòng yêu nước bền bỉ, sắt son của những người con gái qua những tháng ngày chiến đấu.

– Giọng điệu thơ:

+ “Gửi em, cô thanh niên xung phong” của Phạm Tiến Duật có giọng điệu hóm hỉnh, tươi vui và gần gũi với đời sống thực tiễn, sự trẻ trung của người lính.

+ “Những bông hoa trên tuyến lửa” của Đỗ Trung Quân giọng thơ trầm lắng, xúc động, đầy suy tư về vẻ đẹp thiêng liêng của những con người cống hiến cho tổ quốc.

– Ngôn ngữ, các biện pháp tu từ nghệ thuật:

+ Phạm Tiến Duật sử dụng ngôn ngữ giản dị, gần gũi, kết hợp các biện pháp tu từ nhân hóa “Đêm ranh mãnh ngăn cái nhìn đưa đón”, so sánh “Anh lặng người như trôi trong tiếng ru”, góp phần diễn tả những cảm xúc tinh tế, đầy chất thơ.

+ Đỗ Trung Quân sử dụng ngôn ngữ trữ tình, trang trọng kết hợp với hình ảnh ẩn dụ, có ý nghĩa biểu tượng “Những bông hoa nở giữa chiến trường, tạo nên những dòng thơ giàu cảm xúc, dễ đi vào lòng người.

c. Lí giải sự tương đồng và khác biệt

– Lí giải sự tương đồng: cùng viết về một đề tài, cùng chung niềm cảm xúc, cả hai nhà thơ có những điểm tương đồng khi khắc họa hình ảnh cô thanh niên xung phong với những vẻ đẹp, phẩm chất cao quý.

– Lí giải sự khác biệt: sự khác nhau về thời đại, phong cách sáng tác, cách nhìn, cách thể hiện, giọng điệu riêng của mỗi nhà thơ; nghệ thuật là lĩnh vực của sự độc đáo và sáng tạo,…

* Đánh giá chung

– Hai đoạn thơ có nhiều điểm tương đồng về đề tài, cảm hứng chủ đạo, tư tưởng và hình thức thể hiện.

– Mỗi áng thơ mang dấu ấn riêng, vẻ đẹp riêng nhưng đều góp phần khẳng định, ngợi ca hình tượng người nữ thanh niên xung phong trong nền thơ ca kháng chiến.

III. Kết bài:

– Khẳng định ý nghĩa của việc so sánh, đánh giá;

– Nêu cảm nhận ấn tượng của bản thân.

Bài làm tham khảo

Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, khi bom đạn phủ kín những cung đường ra trận, tuổi trẻ Việt Nam đã để lại dấu ấn bằng lòng dũng cảm và trái tim đầy nhiệt huyết. Hình ảnh những cô gái thanh niên xung phong năm xưa đã đi vào thơ ca với vẻ đẹp vừa bình dị vừa phi thường, khiến bao thế hệ xúc động và tự hào. Đọc đoạn thơ trong Gửi em, cô thanh niên xung phong của Phạm Tiến Duật và đoạn trích trong Những bông hoa trên tuyến lửa của Đỗ Trung Quân, người đọc bắt gặp hai nét vẽ khác nhau về người con gái nơi tuyến lửa. Một bên trẻ trung, tinh nghịch, hồn nhiên giữa khói bom; một bên kiêu hãnh, gan góc và lặng thầm cống hiến. Dẫu mang sắc thái riêng, cả hai đoạn thơ đều ngân lên âm hưởng ngợi ca vẻ đẹp của tuổi trẻ Việt Nam thời chiến.

Phạm Tiến Duật là gương mặt tiêu biểu của thơ ca chống Mĩ với giọng thơ sôi nổi, giàu chất lính và đầy tinh nghịch. Thơ ông thường bắt gặp vẻ đẹp của con người ngay giữa hiện thực khốc liệt nhất. “Gửi em, cô thanh niên xung phong” được sáng tác năm 1968 tại Hà Tĩnh, nơi tuyến lửa đang ngày đêm oằn mình dưới bom đạn. Trong khi ấy, Đỗ Trung Quân thuộc lớp nhà thơ trưởng thành sau chiến tranh. Thơ ông giàu chất trữ tình, sâu lắng và tha thiết. “Những bông hoa trên tuyến lửa” ra đời năm 1979 như một lời tri ân dành cho những cô gái thanh niên xung phong đã âm thầm cống hiến tuổi xuân cho đất nước. Dù được viết ở hai thời điểm khác nhau, hai đoạn thơ vẫn gặp nhau ở cảm hứng ngợi ca vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam giữa chiến tranh.

Cùng hướng ngòi bút về những cô gái mở đường nơi tuyến lửa, cả hai tác giả đều làm nổi bật phẩm chất cao đẹp của tuổi trẻ Việt Nam. Đó là lòng dũng cảm, tinh thần cống hiến và sức sống mãnh liệt vượt lên hoàn cảnh khắc nghiệt. Trong bom đạn dữ dội, các cô gái thanh niên xung phong vẫn hiện lên đầy ánh sáng của niềm tin và tình yêu cuộc sống. Cảm hứng bao trùm ở cả hai đoạn thơ là niềm yêu mến, trân trọng và tự hào. Thể thơ tự do với nhịp điệu linh hoạt giúp cảm xúc tuôn chảy tự nhiên. Ngôn ngữ giản dị mà giàu sức gợi khiến hình tượng người con gái hiện lên gần gũi, chân thực và lay động lòng người.

Tuy vậy, mỗi nhà thơ lại chọn một cách khám phá riêng để khắc họa vẻ đẹp của người thanh niên xung phong. Ở đoạn thơ của Phạm Tiến Duật, chiến tranh hiện lên qua góc nhìn trẻ trung và đầy chất lính. Giữa “đại đội thanh niên đi lấp hố bom”, cô gái hiện ra với vẻ đẹp duyên dáng và tinh nghịch. Nhà thơ bị hút vào “áo em hình như trắng nhất”, bị xao động bởi giọng nói Hà Tĩnh “buồn cười đáo để”. Cái đáng yêu của cô gái còn nằm ở sự hóm hỉnh, láu lỉnh khi “lừa anh nói là Thạch Nhọn”. Ngay cả màn đêm cũng được nhân hóa đầy thú vị qua câu thơ “Đêm ranh mãnh ngăn cái nhìn đưa đón”. Những câu thơ khiến chiến tranh bớt đi vẻ khốc liệt để nhường chỗ cho hơi thở trẻ trung của tuổi thanh xuân. Giữa bom đạn, tiếng cười vẫn ngân vang, ánh mắt vẫn tìm nhau, trái tim vẫn rung động rất đỗi dịu dàng. Chính điều ấy đã làm nên nét riêng trong thơ Phạm Tiến Duật: chất lính ngang tàng mà sâu lắng, tinh nghịch mà giàu yêu thương.

Nếu Phạm Tiến Duật nghiêng về vẻ đẹp hồn nhiên, trẻ trung thì Đỗ Trung Quân lại khắc họa cô gái thanh niên xung phong bằng cảm hứng trang trọng và xúc động. Hình ảnh người con gái hiện lên giữa “tầm đạn thù” với đôi vai cáng thương, tải đạn gợi bao gian lao, hiểm nguy. Dẫu “không có súng”, họ vẫn chiến đấu bằng lòng quả cảm và tinh thần yêu nước cháy bỏng. Câu thơ “Niềm kiêu hãnh trong mắt em kỳ lạ” như làm bừng sáng vẻ đẹp tâm hồn của người con gái Việt Nam. Trong chiếc áo bạc màu vá chằng vá đụp, vẻ đẹp ấy càng trở nên cao quý hơn bao giờ hết. Đặc biệt, hình ảnh ẩn dụ “Những bông hoa nở giữa chiến trường” đã nâng hình tượng người thanh niên xung phong thành biểu tượng đẹp của thời đại. Giữa khói lửa chiến tranh, họ vẫn tỏa hương bằng lòng dũng cảm và sự hi sinh thầm lặng. Giọng thơ trầm lắng, tha thiết khiến đoạn thơ mang âm hưởng của niềm biết ơn sâu nặng.

Sự gặp gỡ giữa hai đoạn thơ bắt nguồn từ tình yêu tha thiết mà các nhà thơ dành cho thế hệ trẻ Việt Nam thời chống Mĩ. Dẫu vậy, dấu ấn phong cách riêng đã tạo nên vẻ đẹp khác biệt cho từng tác phẩm. Phạm Tiến Duật mang vào thơ chất trẻ trung, tự nhiên và giàu hơi thở chiến trường. Đỗ Trung Quân lại thiên về chiều sâu suy tưởng và cảm xúc tri ân. Chính sự khác biệt ấy đã làm phong phú thêm hình tượng người thanh niên xung phong trong thơ ca Việt Nam.

Hai đoạn thơ khép lại nhưng dư âm vẫn còn lắng sâu trong lòng người đọc. Những cô gái năm xưa đã sống một tuổi xuân rực rỡ giữa tuyến lửa chiến tranh, để hôm nay đất nước được nở hoa trong hòa bình. Qua ngòi bút của Phạm Tiến Duật và Đỗ Trung Quân, vẻ đẹp của họ hiện lên vừa gần gũi, bình dị, vừa sáng ngời phẩm chất anh hùng. Đó mãi là biểu tượng đẹp của lòng yêu nước và sức sống Việt Nam.

🔻 Xem thêm:

• So sánh, đánh giá hai đoạn thơ: Thử nói về hạnh phúc (Thanh Thảo) và Những bông hoa trên tuyến lửa (Đỗ Trung Quân)