CỦA ĐỂ DÀNH
(Nguyễn Thị Thu Huệ )

[…] Bà Vy có ba con, hai trai, một gái. Đều học hành đến nơi đến chốn, sáng sủa, xinh đẹp cả. Thằng cả làm giám đốc công ty may. Thằng hai làm kế toán trong một nhà máy. Còn cô út là diễn viên của một đoàn kịch. […] Hàng ngày. Bà Vy làm lụng từ năm giờ sáng đến mười giờ đêm. […]
Bà Vy bị ngã. […] Tỉnh dậy bà thấy như ở một cõi xa xôi nào đó trở về. Mê mê. Tỉnh tỉnh. Đến hôm sau bà mới nhớ ra tại sao mình lại nằm ì ra thế này. Bác sĩ bảo: “Bà bị rạn xương chậu, tụ máu một bên đầu, có khả năng bị chảy máu trong”.
Anh con cả đưa ra đề nghị:
– Ăn cơm bụi, vừa tiện, vừa rẻ mà vẫn đủ chất.
Anh con thứ:
– Cơm bụi muôn năm.
Cô út thì phụng phịu:
– Em chịu thôi. Ai lại diễn viên như em, lên sân khấu toàn vai Vương phi Công chúa, rồi Trợ lý giám đốc, bây giờ lê la đầu đường xó chợ để ăn vài nghìn cơm […]
Cả ba đều quên mất một điều, khi họ xông ra chén cơm bụi thì bà Vy ăn gì vì nằm liệt? Lúc đấy. Nằm nghe các con bàn bạc sôi nổi như trong một cuộc hội thảo nâng cao chất lượng một đề tài cấp Bộ, bà lén thở dài. […]
Bà Vy nằm bất động sáu ngày. Không được tắm, không được rửa mặt mũi như trước. Tóc bà bết lại vì mồ hôi và quần áo dù ngày nào cũng thay nhưng luôn phảng phất mùi gì khó tả lắm. Bà Mộc sang chơi, trách:
– Tại bà. Bà chiều chúng nó quá. Bà hầu chúng nó tận răng, giờ chúng nó phải làm thì chẳng đứa nào chịu đâu? Mà có muốn cũng chẳng biết cách mà làm. Bà có dạy chúng đâu?
Ba Vy sụt sùi:
– Là mẹ mà bà. Chúng nó có đến bốn, năm mươi tuổi với tôi vẫn chỉ lên mười.
Hai bà đang rủ rỉ, rù rì thì anh cả phanh xe đến kịt. Và đằng sau là một bà già chừng 60- 70 tuổi ngồi ngất ngưởng thò chân chống xuống theo.
Anh cả cười vang từ ngoài đường:
– Chào Bác Mộc. Chào mẹ. Con đã tìm được giải pháp hữu hiệu tuyệt vời rồi. Đây là người giúp việc của mẹ. Mẹ cần gì, đã có bà. Anh cả quay lại:
– Bà tên là gì?
Bà già nhìn mọi người, cười vu vơ ra chiều nịnh bợ, rõ ràng là mừng rỡ.
Anh cả nói to hơn:
– Bà tên là gì?
Bà già nghiêng nghiêng đầu, vẫn cười, rồi gật đầu tỏ ý hiểu biết và đi về phía bếp.
Anh cả chạy theo kéo bà già lại, hét vào tai:
– Bà tên là gì?
Bà già giật mình đánh đùng vì màng nhĩ đã được thông. Móm mém:
– Tên là gì á? Tôi tên là Đất. […]
Từ ngày có bà Đất, bà Vy xem ra ốm hơn. Cô út dặn bà Vy cần cái gì cứ sai bà Đất rồi biến thẳng đi để làm nữ tì công chúa, trợ lí giám đốc trên sân khấu. […]
Ba tháng sau. Một hôm. Đêm. Cô út trở về sau đêm là hoa hậu ngành trồng sắn trong một tiểu phẩm hài phục vụ một đám nhậu được trả thù lao 150 nghìn đồng. Cô xốn xang trước một đêm diễn hoàn hảo cả về vật chất lẫn tinh thần. Mở cửa, cô út vào nhà, chưa kịp khoe chiến công với mẹ thì cô đá phải bà Vy nằm sõng soài. Cô bật điện.
Bà Vy đã chết. Ông bác sĩ bảo:
– Tôi đã nói rồi. Con người ta giống như cái chai nước suối kia, khi bị ngã giống như cầm chai xóc lên. Muốn yên phải để cho ổn định lại. Trẻ tuổi hồi lại nhanh. Người già lâu lắm. Mẹ cô già, lại ngã mạnh. Mọi thứ chưa đâu vào đâu đã tự đi. Sức khỏe bệnh tật không đốt cháy giai đoạn được. Đã thế lại còn tham việc.
Cô khóc:
– Thì mẹ cháu đã mang cái nạng sắt chắc thế rồi. Ai ngờ.
Ông bác sĩ lắc đầu:
– Nạng sắt đâu có đỡ được mãi. Mẹ cháu chỉ có thể dựa vào các cháu thôi. Các cháu không cho dựa thì mới ra nông nỗi này.
(Nguyễn Thị Thu Huệ, Tuyển tập truyện ngắn, NXB Trẻ, 2018, trang 278-290).

Gợi ý

– Giới thiệu tác giả, tác phẩm, khái quát chủ đề truyện: Phê phán sự vô ơn, thiếu trách nhiệm của con cái với cha mẹ; nhắn nhủ thông điệp về sự quan tâm, hiếu thảo của mỗi người với đấng sinh thành.

– Phân tích chủ đề truyện qua các khía cạnh:

* Phê phán sự vô ơn, thiếu trách nhiệm của con cái với cha mẹ.

+ Hành động, lời nói của những người con: khi mẹ ốm, mấy anh em chỉ bàn nhau ăn gì mà phớt lờ mong muốn, nhu cầu của người mẹ; quyết định thuê người chăm mẹ già đau ốm, còn họ thì cuốn vào công việc, đến mấy tháng chẳng về thăm mẹ => thờ ơ, vô cảm, thiếu trách nhiệm của một người con trong gia đình.

+ Kết cục: bà Vy chết trong cô độc, sự việc cái chết của bà Vy đã thức tỉnh con cái bà về thái độ vô ơn, bạc bẽo của họ với người mẹ của mình.

* Nhắn nhủ thông điệp về sự quan tâm, hiếu thảo của mỗi người với đấng sinh thành.

+ Nhan đề “Của để dành”: con cái có lẽ giống như “của để dành”, như tài sản vô giá của cha mẹ để lúc về già đau ốm, cha mẹ có chỗ dựa dẫm, nương tựa. Bổn phận của con cái phải chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ.

+ Chi tiết lời nói của ông bác sĩ với cô con gái ở cuối truyện: Mẹ cháu chỉ có thể dựa vào các cháu thôi. Các cháu không cho dựa thì mới ra nông nỗi này => thức tỉnh người đọc về trách nhiệm của con cái với cha mẹ, đừng để đến lúc không còn cha mẹ trên đời mới ăn năn, day dứt thì đã quá muộn…

– Mở rộng: Đánh giá nghệ thuật thể hiện chủ đề

+ Cách xây dựng tình huống truyện độc đáo, kết thúc bất ngờ, để lại nhiều day dứt trong lòng người đọc

+ Nghệ thuật xây dựng nhân vật: phác họa vài nét qua hành động, lời nói, cử chỉ nhưng cũng đủ để nhân vật hiện lên sinh động, chân thực.

+ Giọng điệu đôi lúc mang màu sắc châm biếm, đả kích một cách sâu sắc.

Đoạn văn 200 chữ phân tích chủ đề truyện ngắn “Của để dành” của Nguyễn Thị Thu Huệ

Giữa những tất bật của đời sống hiện đại, có khi nào ta giật mình tự hỏi: ai sẽ là chỗ dựa cho cha mẹ lúc bóng chiều chạm ngõ? Truyện ngắn Của để dành của Nguyễn Thị Thu Huệ như một hồi chuông lay thức lương tri khi phơi bày sự vô ơn, thiếu trách nhiệm của những người con đối với đấng sinh thành. Bà Vy cả đời tần tảo vì con, vậy mà khi bà ngã bệnh, các con chỉ mải bàn chuyện “cơm bụi”, thuê người giúp việc để rảnh rang với công việc riêng. Sự thờ ơ lạnh lùng ấy đẩy người mẹ vào cô độc, để rồi bà ra đi trong lặng lẽ. Cái chết của bà không chỉ là bi kịch gia đình mà còn là bản án cho lối sống vô cảm. Nhan đề “Của để dành” gợi một nghịch lí đau xót: con cái vốn là “của để dành” – chỗ dựa quý giá khi cha mẹ về già, nhưng nếu “của để dành” ấy quay lưng, cha mẹ biết nương tựa vào đâu? Lời ông bác sĩ ở cuối truyện như nhát cắt vào lòng người: cha mẹ chỉ có thể dựa vào con cái. Tình huống truyện éo le, kết thúc bất ngờ cùng giọng điệu châm biếm nhẹ mà thấm đã làm nổi bật thông điệp nhân văn: hãy yêu thương, hiếu thảo khi còn có thể, đừng để sự hối hận trở thành “của để dành” muộn màng.