Ngắm trăng

Trong tù không rượu cũng không hoa,
Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ!
Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.
– Hồ Chí Minh

I. Mở bài

Giới thiệu ngắn gọn về bài thơ, tác giả; nêu ý kiến chung về bài thơ

II. Thân bài:

* Nêu hoàn cảnh sáng tác của bài thơ.

→ Từ hoàn cảnh sáng tác làm nổi bật lên được vẻ đẹp của bài thơ.

* Phân tích từng câu thơ:

a. 2 câu thơ đầu: Hoàn cảnh ngắm trăng của Bác

– Hoàn cảnh ngắm trăng của Bác:

+ Thời gian: nửa đêm

+ Không gian: trong tù, nơi chỉ có 4 bức tường tối tăm và xiềng xích.

+ Điều kiện: “vô tửu diệc vô hoa” (không rượu cũng không hoa)

→ Hoàn cảnh đặc biệt thiếu thốn, gian khổ nhưng dường như Bác đã quên đi hoàn cảnh và thân phận tù nhân của mình mà thoải mái đứng ngắm trăng, làm thơ.

– Tâm trạng của Bác trước cảnh trăng “khó hững hờ”:

+ Câu thơ thứ 2 là một câu hỏi tu từ, thể hiện tâm trạng bối rối, xao xuyến trước cảnh đẹp ngoài song sắt.

b. 2 câu thơ cuối: Sự giao hòa giữa người nghệ sĩ và trăng

– Tình yêu thiên nhiên đến say mê của Bác:

+ Qua song sắt nhà tù, Bác vẫn cảm nhận được vẻ đẹp tuyệt vời của thiên nhiên, của ánh trăng. Xiềng xích nhà tù chỉ có thể trói được thân thể Bác chứ không thể ngăn được tâm hồn thi nhân bay đến với thiên nhiên rộng lớn.

+ Hai câu thơ 3, 4 đối nhau: Mỗi câu thơ chia làm 3, 1 bên là “nhân” (chỉ thi nhân), 1 bên là “nguyệt” (trăng), và ở giữa là song sắt nhà tù. Cấu trúc đối này đã vẽ ra hoàn cảnh thực tại (song sắt nhà tù chia rẽ người và trăng), → Sự giao hòa giữa thi nhân với ánh trăng, với thiên nhiên trong mọi hoàn cảnh.

– Phong thái ung dung, ý chí, nghị lực kiên cường của người chiến sĩ cách mạng:

+ Bác vẫn ngắm trăng, vẫn hòa mình vào thiên nhiên dù tay chân đang bị kìm kẹp bởi xiềng xích.

+ Hình ảnh Bác hướng về ánh trăng qua song sắt nhà tù đã cho thấy dù trong bất cứ hoàn cảnh nào, Bác vẫn luôn đau đáu hướng về bầu trời tự do, về tương lai tươi sáng của đất nước. → Ánh trăng ấy hay chính là ánh sáng hi vọng mãnh liệt của một người chiến sĩ cách mạng một lòng muốn giải phóng dân tộc.

c. Khái quát chung

– Thể thơ thất ngôn tứ tuyệt giản dị, ngắn gọn mà hàm súc.

– Nghệ thuật đối, nhân hóa trăng như người bạn tri âm tri kỉ → Chất chiến sĩ và thi sĩ hòa hợp tạo nên tâm hồn Bác. → Hiện thực của cuộc kháng chiến chống Pháp đầy gian khổ. → Tâm hồn yêu thiên nhiên gắn với lòng yêu nước của Bác. Thể hiện phong thái ung dung, lạc quan cách mạng của Bác.

III. Kết bài

Khẳng định vị trí và ý nghĩa của bài thơ.

Bài làm tham khảo

Nhà thơ Tố Hữu từng nói: “Thơ là tiếng nói của trái tim, là tiếng hát của tâm hồn trước cuộc đời.” Thơ ca, với vẻ đẹp giản dị mà sâu lắng, luôn khơi gợi những rung động tinh tế trong lòng người đọc. Trong dòng chảy ấy, bài thơ “Ngắm trăng” của Hồ Chí Minh là một thi phẩm đặc sắc, thể hiện tình yêu thiên nhiên tha thiết, tâm hồn nghệ sĩ tinh tế cùng phong thái ung dung, lạc quan và ý chí kiên cường của người chiến sĩ cách mạng ngay giữa chốn lao tù.

Hồ Chí Minh không chỉ là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc mà còn là một nhà thơ lớn với tâm hồn nhạy cảm, tinh tế và giàu tình yêu cuộc sống. Thơ Bác thường có sự kết hợp hài hòa giữa chất thép của người chiến sĩ và chất tình của người thi sĩ. Bài thơ “Ngắm trăng” được sáng tác trong thời gian Bác bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam tại Trung Quốc (1942 – 1943), được in trong tập Nhật kí trong tù. Giữa cảnh tù đày thiếu thốn, gian khổ, Bác vẫn dành cho thiên nhiên một tình yêu sâu nặng. Chính hoàn cảnh đặc biệt ấy đã làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn và bản lĩnh phi thường của người tù cách mạng.

Mở đầu bài thơ, tác giả đã khắc họa hoàn cảnh ngắm trăng vô cùng đặc biệt:

“Trong tù không rượu cũng không hoa,
Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ!”

Câu thơ đầu tiên mở ra không gian nhà tù chật hẹp, tối tăm với những thiếu thốn về vật chất. Trong thơ xưa, ngắm trăng thường gắn liền với rượu và hoa, bởi đó là những thú vui tao nhã của người thi sĩ. Thế nhưng, Bác lại thưởng trăng trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác: “Trong tù không rượu cũng không hoa”. Cách nói giản dị, tự nhiên đã gợi lên cuộc sống tù đày đầy gian khổ, thiếu thốn. Vậy mà, trước vẻ đẹp của ánh trăng đêm, tâm hồn Bác vẫn rung động mãnh liệt. Câu hỏi tu từ “Cảnh đẹp đêm nay, khó hững hờ” diễn tả sự bối rối, xao xuyến của người thi sĩ khi bắt gặp cảnh trăng đẹp. Đó là nỗi băn khoăn của một tâm hồn yêu thiên nhiên đến say mê, luôn khao khát được giao hòa với cái đẹp. Qua hai câu thơ, ta cảm nhận được một phong thái thật ung dung, thanh thản: dù thân thể đang bị giam cầm, Bác vẫn không để hoàn cảnh tù đày khuất phục tâm hồn mình.

Nếu hai câu thơ đầu gợi lên hoàn cảnh ngắm trăng đặc biệt thì hai câu thơ cuối lại mở ra một cuộc gặp gỡ đầy thi vị giữa người và trăng:

“Người ngắm trăng soi ngoài cửa sổ
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.”

Ở đây, tình yêu thiên nhiên của Bác được thể hiện thật sâu sắc. Người tù hướng ánh mắt qua song sắt để tìm đến vầng trăng sáng, còn vầng trăng cũng vượt qua giới hạn của không gian để tìm đến người thi sĩ. Nghệ thuật nhân hóa được sử dụng tinh tế khi ánh trăng được miêu tả như một người bạn có tâm hồn, biết ngắm nhìn và giao cảm với con người. Đặc biệt, phép đối trong hai câu thơ đã tạo nên một cuộc gặp gỡ độc đáo: người hướng ra ngoài ngắm trăng, trăng lại chủ động hướng vào trong ngắm người. Giữa họ chỉ có song sắt nhà tù ngăn cách về không gian nhưng không thể chia cắt sự đồng điệu trong tâm hồn. Hình ảnh ấy gợi lên vẻ đẹp của tình bạn tri âm giữa con người và thiên nhiên. Ánh trăng trở thành người bạn thân thiết, sẻ chia với Bác những phút giây thanh thản giữa chốn lao tù. Qua đó, ta càng khâm phục phong thái ung dung, ý chí kiên cường của người chiến sĩ cách mạng. Song sắt chỉ có thể giam giữ thân thể chứ không thể trói buộc tâm hồn tự do, phóng khoáng của Người. Hướng về ánh trăng cũng là hướng về bầu trời tự do, thể hiện khát vọng mãnh liệt về một tương lai tươi sáng.

Thành công của bài thơ còn được tạo nên bởi những nét nghệ thuật đặc sắc. Tác phẩm được viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, ngôn ngữ giản dị, hàm súc mà giàu sức gợi. Nghệ thuật đối kết hợp với phép nhân hóa đã tạo nên cuộc giao hòa đầy thi vị giữa con người và thiên nhiên. Đặc biệt, sự kết hợp hài hòa giữa chất thép và chất tình đã làm nổi bật vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh: vừa là người chiến sĩ cách mạng kiên cường, vừa là người nghệ sĩ có trái tim nhạy cảm, yêu thiên nhiên và luôn hướng về tự do.

Có thể khẳng định, “Ngắm trăng” là một bài thơ đặc sắc, thể hiện vẻ đẹp tâm hồn và bản lĩnh phi thường của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bài thơ giúp người đọc thêm trân trọng tình yêu thiên nhiên, tinh thần lạc quan và nghị lực vượt lên nghịch cảnh. Như Xuân Diệu từng nói: “Thơ là nhịp cầu nối liền trái tim với trái tim”, tác phẩm đã chạm đến trái tim người đọc bằng những cảm xúc chân thành và sâu sắc. Khép lại trang thơ, hình ảnh người thi sĩ hướng ánh mắt qua song sắt ngắm trăng vẫn còn đọng mãi, tỏa sáng vẻ đẹp của một tâm hồn tự do, bất khuất giữa chốn lao tù.