THƯ VIỆN NGƯỜI
(Trích) – Lê Văn Thân –

Tóm tắt: Ông Cấn, một người già rời quê lên thành phố sống cùng con trai và con dâu, ngày càng cảm nhận rõ sự ngột ngạt và cô đơn trong chính ngôi nhà của mình. Những mong muốn giản dị như được trở về quê, đi sở thú hay giữ lại chậu hoa gắn với kỉ niệm của người vợ đã mất đều chưa được con cháu thấu hiểu. Giữa nhịp sống bận rộn của thành phố, mỗi người trong gia đình chìm vào thế giới riêng, còn ông Cấn sống bằng kí ức, bằng nỗi nhớ quê nhà, nhớ người vợ hiền và những ngày bình yên xưa cũ.

Ông Cấn trở dậy pha ấm trà thật chát. Bàn tay nhăn nheo của ông vò nát nắm trà rồi đưa lên mũi hít hà. Cái mùi trà làm ông nhớ về một vùng quê mà ông gắn bó gần cả đời người. Những vạt chè xanh mướt ôm trọn con sông Ngàn chảy qua làng. Dòng sông nuôi ông lớn. Khúc sông là khúc ruột. Ông nhớ tới nỗi khi nhắm mắt lại, chỉ cần ngửi mùi cây dại bên vệ đường là ông đoán chắc được đấy là khúc sông nào. Đoạn sông nào có con chim cuốc kêu lên thảng thốt đêm đêm, chỗ nào có con bìm bịp kêu khan cả chiều. Trong giấc mơ, ông thấy mình như con nghé ọ đi tìm bầu sữa mẹ. Xa dần, xa dần rồi mất hút. Lên thành phố, ông dùng nước máy không quen, người lúc nào cũng thấy ngứa ngáy khó chịu dù đã kì cọ sạch sẽ. Ông ước được về lại dòng sông, cởi trần nhảy tủm xuống sông tắm cho thỏa thích. Cuộc sống thị thành làm ông ngột ngạt quá. Nhiều lúc, từng mảnh kí ức như những con thú giãy giụa, chồm lên ngực làm ông khó thở. Ông há miệng cổ hớp hớp thứ không khí khói bụi nơi thành phố như chú cá quẫy ao bèo đêm trăng. Không lẽ ông lại bảo với thằng Hoàng, cái Loan: “Loan này, bố khó thở quá”. Ông sợ cô con dâu căn vặn, bố lại vẽ chuyện, rồi người già thật khó tính và phiền phức. Tiếp sau đó là câu đùa của Hoàng nhưng làm ông suy nghĩ mãi: “Ngôi nhà có người già chẳng khác nào một viện bảo tàng”. Nghĩ đến đó ông lại sợ, thôi thì cứ im lặng cho cơm lành canh ngọt.
– Có lẽ tui phải trở về – Ông cầm điện thoại gọi cho người bạn già ở quê, giọng ông run run như mếu.
– Này ông bạn thị thành, trẻ cậy cha già cậy con. Cứ ngoan ngoãn đi mà cậy nhờ tụi nó, nhiều người ước ao mà không được đâu.
– Ừ, nhưng sao tui thấy ngột ngạt quá. Tui nhớ hội bạn già quá.
Rồi ông lại ước giá như thượng đế không tạo ra tuổi già. Sống qua tuổi thơ, đến phần tuổi trẻ rồi tan ra như những ngọn khói về trời. […]

Ngày cuối tuần, ông dậy từ sớm khi mà mọi người chưa tỉnh giấc. Con mèo tam thể cuộn tròn trên bàn, chia ba con người thành ba thế giới riêng biệt như những mảng lông trên cơ thể nó. Ông tiến tới “thư viện” của mình. Thực ra đó chỉ là chiếc kệ gỗ cùng mấy đầu sách. Kệ gỗ Hoàng mua còn sách thì Loan mang về từ thư viện chỗ cô làm việc. Chỉ vì người bạn của Hoàng bảo, “Gia đình trí thức mà chẳng có nổi một kệ sách”. Thế là nghiễm nhiên ông có thư viện của riêng mình. Ông căng mắt cố đọc dòng thông báo ở góc phải một tờ báo, khoảnh khắc đó ông quyết định sẽ ra khỏi nhà. Ông theo lối bộ xuống tầng trệt rồi đi về phía Tây thành phố. […]
“Vậy bố đã đi đâu?”.
Buổi chiều, hòn mặt trời rớt xuống phía Tây thành phố, nhuộm không gian thành một màu đỏ ối nhưng không che nổi nỗi lo âu trên gương mặt của vợ chồng Hoàng. Đột ngột ông Cấn trở về với vẻ mặt rạng rỡ. Hoàng thấy bố liền reo lên. “Bố, bố đi đâu cả ngày nay làm tụi con tìm mãi”. Loan từ phòng bếp chạy ra hỏi han ông. Ông bảo: “Bố đã theo địa chỉ tuyển người in trên tờ bảo đi xin việc. Trải qua vòng sát hạch một ngày với những khách hàng khó tính bố đã được nhận. Đó là công việc lí tưởng, bố có thể nghe và kể những câu chuyện của riêng mình”. Vợ chồng Hoàng nhìn nhau ra vẻ không hiểu. Loan hỏi: “Bố đùa sao, nơi nào mà dám nhận bố vào làm việc cơ chứ? ”.
“Thư viện người”…
(Dẫn theo Báo Văn Nghệ Online ngày 12/11/2024; https://baovannghe.vn/thu-vien-nguoi-truyen-ngan-du-thi-cua-le-van-than-17565-17565.html)

Chú thích

– Lê Văn Thân là cây bút trẻ thuộc thế hệ 9x, được nhận xét là “âm thầm mà bền bỉ” trong sáng tác văn chương.

– Truyện ngắn Thư viện người đã đoạt giải tại Cuộc thi truyện ngắn Báo Văn nghệ 2022 – 2024 do Báo Văn nghệ (thuộc Hội Nhà văn Việt Nam) tổ chức. Tác phẩm khai thác sâu diễn biến tâm lý và những suy tư về thân phận, sự cô đơn của con người trong thế giới hiện đại.

Gợi ý

Phân tích tình cảm ông Cấn dành cho quê hương:

– Hình bóng quê hương trở thành máu thịt, hơi thở; quê hương là nỗi nhớ da diết, là niềm khát khao mãnh liệt của ông Cấn (vạt chè xanh, mùi cỏ dại, tiếng chim cuốc, khúc sông quê…)

– Cuộc sống ở thành phố trở nên ngột ngạt, bức bối với ông Cấn (dùng nước máy không quen, thấy khó thở, gọi điện cho bạn, ao ước không có tuổi già…)

– Nghệ thuật khắc họa nội tâm nhân vật: sử dụng ngôi kể thứ 3 kết hợp điểm nhìn bên trong, ngôn ngữ nửa trực tiếp giàu hình ảnh, giọng kể da diết, sâu lắng…

Đoạn văn 200 chữ phân tích tình cảm ông Cấn dành cho quê hương được thể hiện qua đoạn trích truyện ngắn “Thư viện người” của Lê Văn Thân

Quê hương luôn là miền ký ức thiêng liêng neo giữ tâm hồn con người, để dù đi xa bao lâu, trái tim vẫn đau đáu hướng về nơi mình đã lớn lên. Bằng giọng văn giàu cảm xúc trong truyện ngắn “Thư viện người”, nhà văn Lê Văn Thân đã khắc họa sâu sắc tình yêu quê hương tha thiết của ông Cấn. Trong nỗi nhớ của ông, quê nhà hiện lên thật gần gũi qua mùi trà chát, mùi cỏ dại ven đường, tiếng chim cuốc, chim bìm bịp vọng giữa đêm khuya. Mỗi âm thanh, hương vị đều gợi dậy cả một miền ký ức thân thương đã ăn sâu vào tâm trí. Xa quê, ông luôn sống trong cảm giác cô đơn, lạc lõng, đến mức trong giấc mơ, ông thấy mình như con nghé nhỏ lạc mẹ. Càng gắn bó với quê hương bao nhiêu, ông càng thấy ngột ngạt giữa phố thị bấy nhiêu. Khói bụi, nước máy, sự chật chội nơi thành phố khiến ông khắc khoải mong ngày trở về. Bằng nghệ thuật khắc họa nội tâm tinh tế, giọng kể chậm buồn, giàu hình ảnh, Lê Văn Thân đã làm nổi bật tình yêu quê hương sâu thẳm, bền bỉ của ông Cấn, tình cảm lặng lẽ mà đau đáu, ám ảnh suốt chiều dài đời người.