Đề bài: Anh/Chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) so sánh, đánh giá hai đoạn thơ sau:

Ôi! Tổ quốc ta yêu như máu thịt,
Như mẹ cha ta, như vợ như chồng!
Ôi, Tổ quốc! Nếu cần, ta chết
Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông.
(Trích Sao chiến thắng, Chế Lan viên, in trong Chế Lan Viên – Tác phẩm chọn lọc, NXB Giáo dục Việt Nam, 2009, tr.121)

Ôi! Đất nước bao năm bom đạn
Từng chia cơm, chia lửa, chia hầm
Cao đẹp vậy, lòng người thanh thản
Ta cùng ta, đồng chí, đồng tâm.
(Trích Chân trời mới, Tố Hữu, in trong Thơ Tố Hữu, NXB Văn học, 2017, tr.414)

I. Mở bài

Giới thiệu ngắn gọn về hai đoạn thơ và nêu cơ sở lựa chọn để so sánh, đánh giá.

II. Thân bài

1. Phân tích được điểm tương đồng của hai đoạn thơ

– Về nội dung:

+ Đề tài: viết về tình yêu Tổ quốc, hướng ngòi bút vào những vấn đề lớn lao của dân tộc và thời đại.

+ Cảm hứng chủ đạo: ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn con người Việt Nam trong chiến tranh.

+ Tư tưởng: khẳng định sự cần thiết và ý nghĩa của tình yêu đất nước đối với mỗi con người, sự gắn kết giữa cá nhân với cộng đồng.

– Về nghệ thuật:

+ Sử dụng điệp ngữ, thán từ, liệt kê;

+ Giọng thơ tha thiết, hào hùng mang âm hưởng ngợi ca, + Hình ảnh thơ giản dị, gần gũi, giàu sức gợi;

+ Nhân vật trữ tình xuất hiện trực tiếp “ta”.

2. Phân tích được điểm khác biệt của hai đoạn thơ

– Nội dung:

+ “Sao chiến thắng” được Chế Lan Viên viết tháng 8/1964 khi cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra ác liệt, trong đoạn thơ, tình yêu Tổ quốc được biểu hiện trực tiếp, trở thành “máu thịt” trong mỗi con người như “mẹ”, “cha”, “vợ”, “chồng” và lí tưởng nguyện hi sinh cho Tổ quốc “nếu cần, ta chết”.

+ “Chân trời mới” được Tố Hữu viết tháng 12/1992 thời điểm đất nước đã hòa bình và đang trong công cuộc đổi mới, trong đoạn thơ, tình yêu đất nước được thể hiện qua kí ức về lịch sử dân tộc “bao năm bom đạn”, tinh thần đồng cam cộng khổ, lạc quan, từng “chia cơm, chia lửa, chia hầm”, “đồng chí, đồng tâm”,…

– Nghệ thuật:

+ Đoạn thơ của Chế Lan Viên sử dụng thể thơ tự do, biện pháp tu từ so sánh “như máu thịt”, “như mẹ cha”, “như vợ như chồng”.

+ Đoạn thơ của Tố Hữu sử dụng thể thơ bảy chữ.

3. Lí giải được nguyên nhân của sự tương đồng và khác biệt

– Sự giống nhau đều bắt nguồn từ tình yêu tha thiết, niềm tự hào dành cho Tổ quốc; từ cảm hứng sử thi của thơ ca cách mạng.

– Sự khác nhau trong quan niệm nghệ thuật và cá tính sáng tạo riêng.

4. Đánh giá được giá trị và đóng góp của mỗi đoạn thơ

+ Hai đoạn thơ có nhiều điểm tương đồng về đề tài, cảm hứng chủ đạo, tư tưởng.

+ Đây là hai đoạn thơ hay viết về đề tài Tổ quốc của hai nhà thơ lớn trong nền văn học Việt Nam hiện đại.

III. Kết bài

Khẳng định được ý nghĩa của việc so sánh, đánh giá; nêu cảm nhận và ấn tượng của bản thân về các đoạn thơ.

Bài làm tham khảo

Trong nền thơ ca cách mạng Việt Nam, hình tượng Tổ quốc luôn là nguồn cảm hứng lớn lao, khơi dậy biết bao vần thơ tha thiết và hào hùng. Mỗi nhà thơ bằng trải nghiệm, cảm xúc và phong cách riêng đã góp phần khắc họa vẻ đẹp của đất nước cùng tâm hồn con người Việt Nam qua những chặng đường lịch sử khác nhau. Hai đoạn thơ trong Sao chiến thắng của Chế Lan Viên và Chân trời mới của Tố Hữu đều là những tiếng lòng sâu nặng dành cho Tổ quốc. Dẫu được viết ở những thời điểm khác nhau, cả hai vẫn gặp gỡ ở cảm hứng ngợi ca đất nước, đồng thời mang những dấu ấn riêng về nội dung và nghệ thuật.

Điểm gặp gỡ đầu tiên của hai đoạn thơ chính là cùng hướng đến đề tài Tổ quốc và con người Việt Nam trong những năm tháng lịch sử trọng đại. Ở cả hai tác phẩm, Tổ quốc hiện lên không chỉ là không gian địa lí mà còn là cội nguồn thiêng liêng của sự sống, là nơi kết tinh những giá trị bền vững của dân tộc. Từ tình yêu ấy, các nhà thơ ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của con người Việt Nam trong chiến tranh với tinh thần đoàn kết, giàu lòng hi sinh và luôn đặt lợi ích của đất nước lên trên lợi ích cá nhân. Hai đoạn thơ đều khẳng định rằng tình yêu Tổ quốc là sức mạnh giúp con người vượt qua mọi gian khổ, gắn kết mỗi cá nhân với cộng đồng dân tộc. Về nghệ thuật, cả hai đều sử dụng linh hoạt điệp ngữ, thán từ và phép liệt kê để tăng sức biểu cảm. Giọng thơ tha thiết hòa quyện với âm hưởng hào hùng, ngợi ca, tạo nên cảm xúc mạnh mẽ trong lòng người đọc. Hình ảnh thơ gần gũi, giản dị mà giàu sức gợi, cùng sự xuất hiện trực tiếp của nhân vật trữ tình “ta”, khiến tiếng nói cá nhân trở thành tiếng nói chung của cả dân tộc.

Bên cạnh những điểm tương đồng, mỗi đoạn thơ lại mang vẻ đẹp riêng gắn với hoàn cảnh sáng tác và phong cách nghệ thuật của từng nhà thơ. Đoạn thơ trong Sao chiến thắng được Chế Lan Viên viết vào tháng 8 năm 1964, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt. Vì thế, tình yêu Tổ quốc được biểu hiện bằng những cảm xúc mãnh liệt, trực tiếp và đầy quyết liệt:

“Ôi! Tổ quốc ta yêu như máu thịt,
Như mẹ cha ta, như vợ như chồng!”

Tổ quốc được ví với “máu thịt”, với “mẹ cha”, “vợ chồng”, trở thành phần thiêng liêng gắn bó không thể tách rời khỏi cuộc đời mỗi con người. Đỉnh cao của tình yêu ấy là lời thề sẵn sàng hi sinh:

“Ôi, Tổ quốc! Nếu cần, ta chết
Cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông.”

Lời thơ ngắn gọn mà vang lên như một lời tuyên ngôn đầy khí phách của cả một thế hệ.

Trong khi đó, đoạn thơ của Tố Hữu được viết vào tháng 12 năm 1992, khi đất nước đã bước sang thời kì hòa bình và đổi mới. Nhà thơ không nhấn mạnh khát vọng hi sinh mà hướng về những hồi ức gian lao nhưng nghĩa tình của dân tộc:

“Ôi! Đất nước bao năm bom đạn
Từng chia cơm, chia lửa, chia hầm.”

Ba hình ảnh “chia cơm”, “chia lửa”, “chia hầm” đã tái hiện biết bao năm tháng đồng cam cộng khổ, nơi tình đồng chí và tinh thần đoàn kết trở thành sức mạnh chiến thắng mọi kẻ thù. Sau tất cả những hi sinh ấy là niềm tin yêu thanh thản:

“Cao đẹp vậy, lòng người thanh thản
Ta cùng ta, đồng chí, đồng tâm.”

Nếu Chế Lan Viên khơi dậy ý chí chiến đấu thì Tố Hữu lại khẳng định vẻ đẹp bền vững của tình người và sức mạnh đoàn kết sau chiến tranh.

Sự khác biệt ấy còn được thể hiện ở phương diện nghệ thuật. Chế Lan Viên sử dụng thể thơ tự do với những câu thơ dài ngắn linh hoạt, kết hợp hàng loạt phép so sánh “như máu thịt”, “như mẹ cha”, “như vợ như chồng” để bộc lộ cảm xúc dâng trào. Thơ ông giàu chất triết lí nhưng vẫn tha thiết và mãnh liệt. Ngược lại, Tố Hữu lựa chọn thể thơ bảy chữ cân đối, nhịp nhàng, tạo âm hưởng khỏe khoắn, trang trọng và đậm chất chính luận trữ tình. Cách diễn đạt cô đọng, giàu nhạc điệu khiến lời thơ vừa gần gũi vừa có sức lan tỏa.

Những điểm tương đồng của hai đoạn thơ bắt nguồn từ tình yêu tha thiết đối với Tổ quốc, từ cảm hứng sử thi và khuynh hướng ngợi ca đặc trưng của thơ ca cách mạng Việt Nam. Cả hai nhà thơ đều lấy vận mệnh dân tộc làm trung tâm để gửi gắm lí tưởng và khát vọng của con người Việt Nam. Tuy nhiên, sự khác biệt lại xuất phát từ hoàn cảnh lịch sử, thời điểm sáng tác cũng như cá tính nghệ thuật riêng của mỗi tác giả. Chế Lan Viên thiên về chiều sâu tư duy, cảm xúc mãnh liệt và giàu chất triết lí; còn Tố Hữu luôn đậm chất trữ tình chính trị với giọng thơ ngọt ngào, tha thiết và giàu tính cổ vũ.

Có thể khẳng định, hai đoạn thơ đều là những áng thơ đặc sắc viết về Tổ quốc trong nền văn học Việt Nam hiện đại. Dù được sáng tác ở hai thời điểm lịch sử khác nhau, cả hai đều ngợi ca vẻ đẹp của đất nước và con người Việt Nam, khơi dậy lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết cùng ý thức trách nhiệm đối với dân tộc. Việc so sánh hai đoạn thơ không chỉ giúp người đọc cảm nhận rõ hơn nét độc đáo trong phong cách của Chế Lan Viên và Tố Hữu mà còn thấy được sự phong phú của thơ ca cách mạng Việt Nam. Đọc những vần thơ ấy, ta càng thêm tự hào về truyền thống dân tộc và thêm trân trọng giá trị thiêng liêng của Tổ quốc, nơi luôn sống mãi trong trái tim mỗi người Việt Nam.