(Tóm tắt bối cảnh: Sề Sào Lỉn là một thổ ty giàu có, quyền lực ở miền núi, có tới chín bà vợ, sống trong cảnh xa hoa, hưởng lạc vô độ. Dưới quyền Lỉn, dân chúng bị bóc lột nặng nề nhưng vẫn cam chịu. Ở tuổi xế chiều, Lỉn bắt đầu nhận ra dù giàu có quyền lực đến đâu cũng không thắng được móng vuốt của thời gian. Những giấc mơ về cái chết và lời phán của thầy mo khiến hắn hoang mang, lo sợ. Từ đó, Lỉn tìm mọi cách để kéo dài sự sống: cúng bái, dùng thuốc, tìm thầy, luyện phép… Cuối cùng, một phương sĩ xuất hiện, hứa hẹn mang đến linh đan trường sinh bất tử.)
Chính tay phương sĩ nọ pha trộn các vật phẩm quý, gồm tám chục lượng vàng vụn, tám lượng thủy ngân, một chỉ hùng hoàng và một chỉ thư hoàng. Pha trộn xong, cũng chính tay phương sĩ đặt hỗn hợp đó ở giữa lòng đỉnh, rồi khoen một lỗ trũng đổ thủy ngân vào. Tiếp đó, đậy chặt, gắn mép đỉnh bằng hợp kim thiếc và bắt đầu nổi lửa. Lửa lò cháy thâu đêm suốt sáng!
Không một phút ngưng nghỉ, ngày này qua ngày khác, lòng lò lúc nào cũng rừng rực đỏ khè. Toàn bộ số người trong ấp, từ bọn lính dõng đến đám gái xòe, lũ tôi tớ chăn dê, chăn ngựa, hầu hạ trong nhà, thảy đều được huy động phục dịch cho việc bào chế thần dược, dựng lều đặt sạp ăn ngủ la liệt trên sân.
Củi than dự trữ cho mấy mùa đông đốt sạch mà vẫn chưa đủ độ tinh luyện. Miệng lò như miệng con quái vật tham lam vô độ. Lại còn phải huy động than củi của dân quanh vùng. Chưa đủ! Dỡ cả hàng rào chống cướp vây quanh các làng Giáy cổ, cũng vẫn còn thiếu. Cực chẳng đã, phải ngả cây lớn trong rừng thờ thần Đoong Xía, tức vùng rừng cấm, xưa nay hễ ai động dao là bị thần quở phạt nặng nề. Cũng lại chưa đủ. Cả một vùng đồng thấp đã trơ trụi, nay lại sức lên dân các bản Mán Đỏ, U Ní Đen trên rẻo núi cao, góp cây củi. Củi khô từng chũa1dự phòng mùa đông giá hết, lại hạ cả cây tươi trên rừng cao kiệt nước để đốt được ngay, rồi chất lên lưng người lưng ngựa ròng ròng chảy về, kịp thời tiếp lửa.
Cả một vùng núi non trên cao dưới thấp giờ đây trụi trọc, hoang tàn, nhìn thấy cả bóng chim ở chân núi xa.
Khói từ lò nấu bốc lên ngày một đen đặc, u mờ cả trang ấp, hư ám cả nhật nguyệt. Không hiểu khói có chứa tà khí gì mà không sao cất mình lên được, cứ tụ lại thành từng đám phủ âm u cả một vùng sơn địa, u ẩn cả mặt người.
(…) Ngày thứ tám mốt, hạn cuối cùng của việc hỏa chế đã tới. Củi đốt đến chũa cuối cùng. Than vạc dần. Đỉnh đồng đỏ lừ, rồi ngả màu xám hồng, xám tro.
Đợi đến sương xuống, đúng giờ Tý, lúc trời mở, phương sĩ nọ mới bắc thang leo lên nóc đỉnh, thận trọng mở nắp. Hắt hơi liên tục một tràng và xây xẩm mặt mày, y tụt xuống thang xuống đất, lăn ra bất tỉnh. Gần sáng hồi tỉnh, y mới tiếp tục công việc thu hồi linh dược.
Kết quả thu được không phụ công sức bỏ ra.

Trong lòng đỉnh giờ đây, sau gần ba tháng trời liên tục nung nấu, trải tương phối, giao hòa, biến hóa, chọn tuyển, kết tinh, còn lại một vũng nhỏ chất lỏng vàng óng ánh, sánh lạnh.
Chất lỏng nọ được múc vào cốc bạc, trịnh trọng đưa lên phòng riêng của quan lớn họ Sề. Đựng trong cốc bạc, chất nọ càng có vẻ biến huyền kỳ lạ, như một phép màu tự hóa của vạn vật. Lỉn sung sướng, rền rã, nhấc cốc tiên dược, nhìn chín phu nhân quây quần, ánh mắt không giấu nổi sự đắc thắng.
– Các nàng, ta trông thấy linh đan này giống như chất sinh khí vĩnh tồn của ta. Nào, đêm nay… sau đó là cuộc đổi đời của ta…
Nói xong, Lỉn ghé môi, nâng đít cốc, uống một hơi, cạn cốc thuốc tiên.
*
Đám ma Lỉn thật to! Mười hai con trâu bị giết thịt là mười hai cái mũ che nắng cho linh hồn Lỉn đi dưới cõi âm. Thầy mo Dẩn Ráu đi trên mấy chục cái lưỡi cày nung đỏ, rồi dẫn chín người vợ của Lỉn đi qua đống than hồng dài chín mét, tiễn đưa Lỉn xuống suối vàng.
Lỉn chết sau một đêm ói mửa, rên la quằn quại, ỉa đái dầm dề, đau khắp mình mẩy, rồi bại xuội tứ chi, mặt đen tím dần. Y chết sớm hơn tuổi trời cho một năm. Mấy kẻ thuộc hạ trung thành sau đám tang Lỉn, ngồi với nhau, cùng sửng sốt kêu trời: “Sao bậc vương quyền lại có lúc nhiễu tâm, mê muội ngông cuồng đến thế!”. Sực nhớ, hỏi thì không còn thấy phương sĩ, kẻ chế ngự thời gian, gã chống trời nọ đâu nữa. Có người nói y là thuộc hạ của ông thổ ty bên miền Đông, kẻ thâm thù không đội trời chung của cha con họ Sề. Đôi bên đã có lần đào mồ cuốc mả tổ tiên nhau và bắt người trong họ của nhau đội đĩa đèn, tế sống.
Nhưng nhiều người nói: Làm gì có phương sĩ nào, chưa ai thấy, gặp bao giờ cả. Chưa một ai thấy y, gặp y bao giờ cả. Lại có người nói: Việc chế hỏa linh dược là do thầy mo Dẩn Ráu đảm nhiệm. Ông này vốn là nhân tình của bà tư quan lớn họ Sề!

(Ma Văn Kháng, trích Móng vuốt thời gian, 100 truyện ngắn Ma Văn Kháng, Tập 1, NXB Hội Nhà văn, 2017, tr.50-55)

Gợi ý

1. Phân tích kết cục của nhân vật Sề Sào Lỉn

– Kết cục đầy nghịch lí: uống “linh đan” với tham vọng trường sinh nhưng lại chết trong đau đớn, thậm chí chết sớm hơn tuổi trời cho.

– Thái độ của mọi người và những đồn đoán sau cái chết của Lỉn cho thấy: thực chất hắn là một kẻ cô độc, bị phản bội và bị khinh khi bởi chính những người gần hắn nhất.

2. Ý nghĩa của kết cục ấy

– Phơi bày sự mê muội, ngông cuồng của Sề Sào Lin và cái giá phải trả cho những ảo vọng ấy.

– Phản ánh quy luật tất yếu: không ai có thể cưỡng lại quy luật của tự nhiên.

– Con người cần hướng tới những giá trị tốt đẹp, đích thực của sự sống để vượt qua những giới hạn của thời gian sống,…

Đoạn văn nghị luận 200 chữ phân tích kết cục của nhân vật Sề Sào Lỉn trong đoạn trích Móng vuốt thời gian (Ma Văn Kháng)

Qua đoạn trích trong Móng vuốt thời gian, nhà văn Ma Văn Kháng đã xây dựng kết cục của Sề Sào Lỉn như một bi kịch đầy ám ảnh và giàu ý nghĩa nhân sinh. Mang tham vọng chống lại thời gian, Lỉn dốc cạn vàng bạc, sức người, sức của để luyện thứ “linh đan” trường sinh. Cả núi rừng bị tàn phá, dân chúng bị vắt kiệt chỉ để phục vụ cho ảo vọng ngông cuồng của hắn. Thế nhưng, nghịch lí cay đắng đã xảy ra: vừa uống xong “thuốc tiên”, Lỉn lại chết trong đau đớn, quằn quại và còn chết sớm hơn “tuổi trời cho” một năm. Cái chết ấy là đòn trừng phạt nghiêm khắc dành cho lòng tham quyền lực và sự mê muội của con người. Đau đớn hơn, sau đám tang linh đình, người ta chỉ còn những lời bàn tán, nghi hoặc và khinh miệt. Hóa ra, kẻ từng đứng trên đỉnh cao quyền lực lại sống cô độc giữa chính những người thân cận nhất. Qua kết cục của Sề Sào Lỉn, nhà văn gửi gắm một triết lí sâu sắc: con người không thể cưỡng lại quy luật tự nhiên hay dùng quyền lực để chiến thắng thời gian. Chỉ khi sống hướng thiện, biết yêu thương và tạo nên những giá trị tốt đẹp cho cuộc đời, con người mới có thể vượt lên giới hạn hữu hạn của kiếp người.