Thăm thẳm trời xanh lộng đáy hồ,
Mùi hoa thiên lý thoảng chiều thu.
Con cò bay lả trong câu hát,
Giấc trẻ say dài nhịp võng ru.

Lá thấp cành cao gió đuổi nhau,
Góc vườn rụng vội chiếc mo cau.
Trái na mở mắt, nhìn ngơ ngác,
Đàn kiến trường chinh tự thuở nào.

Lúa trổ đòng tơ, ngậm cốm non,
Lá dài vươn sắc lưỡi gươm con.
Tiếng chim mách lẻo cây hồng chín,
Điểm nhạt da trời những chấm son.
(Trích “Chiều thu”, Nguyễn Bính)

I. Mở bài

Giới thiệu tác giả, tác phẩm; đánh giá khái quát về tác phẩm.

II. Thân bài

*Giới thiệu chung về tác phẩm:

* Phân tích bức tranh thiên nhiên trong đoạn thơ; có thể theo một số gợi ý sau:

– Bức tranh thiên nhiên hiện lên dung dị, mộc mạc, vừa chân quê vừa đậm chất trữ tình.

+ Chiều thu làng quê: bầu trời trong xanh, in bóng mặt hồ; giàn hòa thiên lý tỏa hương thơm nhẹ nhàng; cánh cò bay lả; giấc ngủ chiều hè êm ái trong lời võng ru;

=> Thiên nhiên và con người hiện lên yên bình với những điều thân thuộc nhất. Đó là bức tranh hài hòa cảnh sắc và cuộc sống sinh hoạt, mang đậm dấu ấn văn hóa, tự nhiên của làng quê Việt Nam.

+ Thiên nhiên hiện lên qua những chuyển động tinh tế. Những chi tiết nhỏ “mo cau, cành lá” được nhà văn tỉ mỉ quan sát và miêu tả cụ thể => Tạo cảm giác chân thực, gần gũi, hình hài sống động của thiên nhiên.

+ Bức tranh thiên nhiên thể hiện sự chuyển động của thời gian và cuộc sống. Đó là thiên nhiên ngập tràn sức sống, với mùa màng bội thu, con người chăm chỉ, cần mẫn, lao động hăng say với hi vọng tương lai đủ đầy, an yên.
=> Tình yêu đất nước quê hương được nhà thơ gửi gắm kín đáo qua mỗi vần thơ. Thiên nhiên hiện lên vừa là cảnh sắc trữ tình, vừa là nguồn cảm hứng, niềm tự hào, tình yêu sâu sắc, tha thiết của nhà thơ cho quê hương, đất nước.

– Bức tranh thiên nhiên được xây dựng bằng những nghệ thuật đặc sắc: Đoạn thơ sử dụng bút pháp tả cảnh giàu chất tạo hình, khắc họa bức tranh thiên nhiên làng quê gần gũi, trong trẻo và giàu sức sống. Ngôn ngữ giàu cảm giác, huy động nhiều giác quan (màu sắc, âm thanh, hương thơm) làm cảnh vật trở nên sinh động. Biện pháp nhân hóa, ẩn dụ, so sánh tinh tế (“trái na mở mắt”, “lá dài vươn sắc lưỡi gươm con”, “chấm son”) giúp thiên nhiên mang vẻ đẹp mềm mại, có hồn. Nhịp thơ nhẹ nhàng, êm ái góp phần thể hiện không khí thanh bình, yên ả của cảnh quê…

III. Kết bài

Khái quát lại vấn đề; liên hệ/bài học

Bài văn nghị luận 600 chữ phân tích bức tranh thiên nhiên trong đoạn trích bài thơ “Chiều thu” của Nguyễn Bính

Trong làng thi ca Việt Nam, Nguyễn Bính luôn được biết đến như một tiếng lòng tha thiết với hồn quê dân dã. Thơ ông không cầu kì, kiểu cách mà lặng lẽ thấm sâu bằng những hình ảnh quen thuộc của làng quê Bắc Bộ. Đoạn trích trong bài thơ Chiều thu là một minh chứng tiêu biểu, khi nhà thơ đã vẽ nên một bức tranh thiên nhiên vừa dung dị, mộc mạc, vừa giàu chất trữ tình, qua đó gửi gắm tình yêu quê hương sâu sắc.

Không gian chiều thu hiện lên với vẻ đẹp thanh tân và yên ả. Bầu trời xanh thẳm như mở rộng đến tận đáy hồ, tạo nên một cảm giác sâu lắng, trong veo. Hương hoa thiên lý thoảng nhẹ trong gió, len lỏi vào từng giác quan, gợi nên dư vị dịu dàng của buổi chiều quê. Giữa không gian ấy, cánh cò chao liệng trong làn điệu dân ca như một nét chấm phá vừa quen vừa gợi nhớ. Và rồi, nhịp võng đưa êm đềm ru giấc ngủ trẻ thơ, khiến bức tranh trở nên ấm áp, có hơi thở của con người. Cảnh vật và con người hòa quyện, nâng đỡ lẫn nhau, tạo nên một thế giới bình yên đến nao lòng.

Nếu ở khổ thơ đầu là vẻ tĩnh tại êm đềm, thì những câu thơ tiếp theo lại khẽ khàng lay động bức tranh bằng những chuyển động tinh tế. Gió lướt qua vườn, đuổi nhau giữa những tầng lá, làm xao động cả không gian. Chiếc mo cau rơi xuống góc vườn như một khoảnh khắc rất nhỏ của thời gian được níu giữ. Những chi tiết bình dị ấy được nhìn bằng con mắt tinh tế, khiến cảnh vật trở nên gần gũi và sống động. Đặc biệt, hình ảnh trái na mở mắt nhìn ngơ ngác mang đến cảm giác hồn nhiên, đáng yêu, như thể thiên nhiên cũng biết ngạc nhiên trước chính mình. Đàn kiến miệt mài nối nhau đi không dứt gợi lên nhịp sống bền bỉ, lặng lẽ mà kiên cường. Nhờ vậy, bức tranh chiều thu không còn đứng yên mà trở nên đầy sức sống.

Dòng cảm xúc tiếp tục lan tỏa khi thiên nhiên chuyển mình theo nhịp vận động của mùa màng. Lúa trổ đòng tơ, ấp ủ trong mình hương cốm non, gợi lên một mùa thu trĩu nặng hy vọng. Những chiếc lá vươn dài, sắc nét như những lưỡi gươm bé nhỏ, mang trong mình sức sống mạnh mẽ. Tiếng chim như lời mách bảo về những quả hồng đã chín, điểm xuyết trên nền trời xanh những chấm đỏ dịu dàng. Tất cả làm nên một bức tranh rộn ràng mà vẫn giữ được vẻ êm đềm, nơi thiên nhiên và con người cùng hướng về một cuộc sống no đủ, an yên.

Bên cạnh nội dung giàu sức gợi, đoạn thơ còn ghi dấu ấn bởi nghệ thuật biểu đạt tinh tế. Ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu cảm giác đã đánh thức nhiều giác quan, khiến cảnh vật hiện lên rõ nét và chân thực. Những biện pháp tu từ như nhân hóa hay ẩn dụ được sử dụng khéo léo, khiến thiên nhiên mang dáng dấp con người, trở nên gần gũi và có hồn. Nhịp thơ chậm rãi, êm ái như một khúc hát ru, dẫn dắt cảm xúc người đọc trôi nhẹ theo từng câu chữ.

Khép lại đoạn thơ, dư âm của một buổi chiều quê vẫn còn vương vấn. Đó không chỉ là vẻ đẹp của cảnh sắc mà còn là vẻ đẹp của tâm hồn, của tình yêu quê hương được gửi gắm lặng lẽ mà sâu sắc. Những vần thơ ấy nhắc mỗi người biết nâng niu những điều bình dị quanh mình, bởi chính từ đó, ta tìm thấy sự bình yên và gắn bó bền lâu với quê hương.

🔻 Xem thêm:

• So sánh, đánh giá vẻ đẹp của bức tranh mùa thu trong 2 đoạn trích “Chiều thu” (Nguyễn Bính) “Chiều thu quê hương” (Huy Cận)