ĐI DỌC LỜI RU

À ơi…đi suốt cuộc đời,
Vẫn nghiêng cánh võng những lời mẹ ru
Câu ca từ thuở ngày xưa,
Hắt hiu những nẻo nắng mưa cuộc đời.
Chông chênh hạnh phúc xa vời,
Lắt lay số phận những lời đắng cay.
Mẹ gom cả thế gian này,
Tình yêu hạnh phúc trao tay con cầm.
Nẻo xưa nước mắt âm thầm,
Đường gần trái ngọt con cầm trên tay.
À ơi…bóng cả mây bay
Lời ru đi dọc tháng ngày đời con…
(Chu Thị Thơm, Bờ sông vẫn gió, NXB Giáo dục 1999, tr.41)

I. Mở bài

– Giới thiệu bài thơ “Đi dọc lời ru” của nhà thơ Chu Thị Thơm: một khúc tâm tình sâu lắng, thấm đẫm nghĩa tình mẫu tử.

– Khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật đặc sắc: bài thơ là bản hòa ca dịu dàng về tình mẹ, được thể hiện bằng giọng thơ tha thiết, ngôn từ giản dị mà sâu sắc, giàu sức gợi.

II. Thân bài

1. Giá trị nội dung

Lời ru – biểu tượng cho tình mẹ bao la và những hi sinh thầm lặng:

+ Cả bài thơ là một hành trình “đi dọc” theo lời ru của mẹ, chất chứa biết bao yêu thương và tảo tần.

+ Tác giả đã khéo léo sử dụng hình ảnh lời ru như một dòng chảy êm đềm xuyên suốt thời gian, theo con từ thuở nằm nôi đến suốt cuộc đời.

+ Những hình ảnh như “nắng mưa cuộc đời”, “hạnh phúc xa vời”, “lời đắng cay”, “nước mắt âm thầm”… cùng các từ láy giàu cảm xúc như hắt hiu, chông chênh, lắt lay đã khắc họa rõ nét nỗi vất vả, hi sinh lặng thầm của mẹ.

Lòng biết ơn và sự thấu hiểu sâu sắc của người con:

+ Bài thơ không chỉ là khúc ca ngợi ca tình mẹ, mà còn là tiếng nói tri ân lặng lẽ mà tha thiết từ người con từng trải.

+ Những trải nghiệm cuộc đời giúp người con càng thấm thía giá trị thiêng liêng của lời ru và tình mẹ.

+ Mỗi câu thơ giản dị mà chân thành, giàu sức lay động, khiến người đọc dễ dàng đồng cảm và xúc động.

2. Giá trị nghệ thuật

Thể thơ lục bát dịu dàng, đậm chất dân gian:

Âm điệu du dương, ngọt ngào của thể thơ lục bát hòa quyện cùng giai điệu lời ru, làm tăng chiều sâu cảm xúc.

Ngôn ngữ tinh tế, biểu cảm:

Từ láy như hắt hiu, chông chênh, lắt lay… giàu tính tạo hình, góp phần làm nổi bật hình ảnh người mẹ tất bật, gian truân vì con.

Cách sử dụng ẩn dụ, liên tưởng độc đáo khiến lời thơ giàu hình tượng và cảm xúc, vừa mộc mạc, vừa sâu lắng.

Kết cấu đầu cuối tương ứng:

Bài thơ mở đầu bằng lời ru và khép lại cũng bằng lời ru – tạo nên một vòng tròn khép kín gợi cảm giác trọn vẹn, lắng đọng như một giấc mơ tuổi thơ nhẹ nhàng và vĩnh cửu.

III. Kết bài

“Đi dọc lời ru” là bản tình ca đầy xúc cảm về tình mẫu tử, ngợi ca đức hi sinh và tình yêu thương vô bờ bến của người mẹ.

Bài thơ để lại dư âm sâu lắng trong lòng người đọc bởi cảm xúc chân thành, chất thơ mộc mạc mà giàu giá trị nhân văn.

Bài làm tham khảo

“A… ru hời… ơi hời ru
Mẹ thương con có hay chăng
Thương từ khi thai nghén trong lòng…”

Những câu hát ru ấy từ bao đời nay vẫn ngân nga trong tâm hồn người Việt như một dòng suối ngọt lành của yêu thương và chở che. Lời ru của mẹ không chỉ đưa con vào giấc ngủ bình yên mà còn nuôi lớn tâm hồn, nâng đỡ con qua những tháng năm trưởng thành. Từ vẻ đẹp thiêng liêng ấy, Chu Thị Thơm đã viết nên bài thơ Đi dọc lời ru bằng tất cả sự tha thiết và xúc động. Tác phẩm như tiếng lòng của người con khi ngoảnh nhìn về tuổi thơ, về bóng mẹ, về những lời ru dịu ngọt vẫn âm thầm đi cùng năm tháng.

Bài thơ mở ra bằng âm hưởng quen thuộc của lời ru:

“À ơi… đi suốt cuộc đời
Vẫn nghiêng cánh võng những lời mẹ ru.”

Chỉ hai tiếng “à ơi” thôi mà cả một miền ký ức bỗng hiện về. Đó là tiếng hát dịu dàng của mẹ bên cánh võng tuổi thơ, là hơi ấm yêu thương nâng giấc con qua bao đêm dài. Hình ảnh “nghiêng cánh võng” gợi nhịp đưa đều đặn, nhịp đưa của mẹ cũng chính là nhịp đập yêu thương âm thầm suốt một đời dành cho con. Lời ru vì thế chẳng còn là âm thanh đơn thuần mà đã hóa thành dòng sữa ngọt nuôi dưỡng tâm hồn, thành điểm tựa bình yên mỗi khi con đối diện với những chênh vênh của cuộc sống. Dẫu thời gian có trôi xa, lời ru ấy vẫn theo con trên từng bước đường đời như một phần máu thịt không thể tách rời.

Từ miền ký ức êm đềm ấy, bài thơ chậm rãi dẫn người đọc chạm vào những nỗi nhọc nhằn mà mẹ đã gửi kín trong từng câu hát:

“Câu ca từ thuở ngày xưa
Hắt hiu những nẻo nắng mưa cuộc đời.
Chông chênh hạnh phúc xa vời
Lắt lay số phận những lời đắng cay.”

Lời ru của mẹ đâu chỉ có sự dịu dàng. Ẩn sâu trong đó còn là bao cay cực, bao nhọc nhằn của kiếp người. Những từ ngữ “hắt hiu”, “chông chênh”, “lắt lay” khiến câu thơ chùng xuống, gợi cuộc đời nhiều gian truân và thiếu thốn. Mẹ đã gói ghém mọi nỗi buồn, mọi vất vả của mình vào lời ru để con được ngủ yên trong vòng tay bình an. Điều khiến người đọc xúc động chính là sự hy sinh lặng lẽ ấy. Mẹ chịu đựng mọi khổ đau nhưng luôn dành cho con những điều đẹp đẽ nhất. Mỗi lời ru vì thế như được chắt ra từ giọt mồ hôi mặn nhọc nhằn và cả những giọt nước mắt âm thầm của mẹ.

Nỗi nhớ mẹ, nhớ quê hương tiếp tục lan tỏa tha thiết qua những câu thơ giàu cảm xúc:

“Mẹ ru con giữa vườn trưa
Miền quê thao thức nắng mưa cuối trời.
Bao năm lưu lạc quê người
Con đi vẫn nhớ những lời mẹ ru.”

Không gian “vườn trưa”, “miền quê” hiện lên bình dị mà thân thương biết mấy. Đó là nơi có bóng mẹ tảo tần, có tiếng ru vang lên giữa cái nắng oi ả của quê nghèo. Dù mai này con lớn lên, rời xa quê hương để bước vào cuộc đời rộng lớn, lời ru của mẹ vẫn theo con như sợi dây bền chặt nối con với cội nguồn. Tiếng ru ấy trở thành miền nhớ không thể phai mờ trong trái tim người con xa xứ. Mỗi khi mỏi mệt giữa cuộc đời, con lại tìm thấy sự bình yên từ ký ức về mẹ, về quê hương và về những câu hát ru năm nào.

Càng đi sâu vào bài thơ, người đọc càng cảm nhận rõ hơn sự bao la của tình mẹ:

“Mẹ gom cả thế gian này
Tình yêu hạnh phúc trao tay con cầm.
Nẻo xưa nước mắt âm thầm
Đường gần trái ngọt con cầm trên tay.”

Tình mẹ hiện lên thật lớn lao và cảm động. Mẹ như gom hết mọi yêu thương, mọi điều tốt đẹp của cuộc đời để dành cho con. Sau những “nước mắt âm thầm” là trái ngọt của hôm nay mà con đang được hưởng. Mẹ lặng lẽ hy sinh tuổi xuân, hy sinh niềm vui và hạnh phúc riêng để đổi lấy tương lai cho con. Đọc những câu thơ ấy, ta càng thấm thía rằng phía sau mỗi bước trưởng thành của con luôn có bóng dáng tần tảo của mẹ âm thầm nâng đỡ.

Bên cạnh nội dung sâu sắc, bài thơ còn gây ấn tượng bởi giọng điệu ngọt ngào, tha thiết cùng ngôn ngữ giàu tính nhạc. Những hình ảnh giàu sức gợi như “cánh võng”, “nẻo nắng mưa”, “bóng cả mây bay” khiến cảm xúc trong bài thơ trở nên sâu lắng và giàu chất thơ hơn. Đặc biệt, kết cấu mở đầu và khép lại bằng âm hưởng lời ru đã tạo nên một vòng tròn yêu thương trọn vẹn, khiến dư âm bài thơ cứ ngân mãi trong lòng người đọc:

“À ơi… Bóng cả mây bay
Lời ru đi dọc tháng ngày trong con.”

Hình ảnh “bóng cả mây bay” gợi dáng hình người mẹ lớn lao, bao dung, luôn dõi theo con suốt cuộc đời. Lời ru ấy chẳng dừng lại ở tuổi thơ mà còn theo con qua năm tháng, trở thành ánh sáng dịu dàng soi bước mỗi khi con lạc lối. Tiếng ru của mẹ vì thế đã hóa thành một phần thiêng liêng trong tâm hồn con, thành nơi bình yên nhất để con luôn muốn trở về.

Đi dọc lời ru khép lại mà dư âm yêu thương vẫn còn lan tỏa mãi. Bài thơ giống như một khúc hát tri ân dâng lên mẹ, người đã dành trọn đời mình để yêu thương và chở che con. Qua từng câu thơ dịu ngọt, ta càng thêm thấu hiểu giá trị thiêng liêng của tình mẫu tử và càng trân trọng hơn những lời ru bình dị đã nuôi lớn tâm hồn mình suốt bao năm tháng.