I. DÀN Ý CHUNG

I. Mở bài:

– Giới thiệu tác giả, tác phẩm, nhân vật.

– Khái quát đặc điểm nhân vật.

II. Thân bài:

1/ Khái quát chung về tác phẩm

– Hoàn cảnh ra đời

– Tóm tắt nội dung tác phẩm (Tóm tắt ngắn gọn, tập trung vào những chi tiết đắt giá, tạo ra tình huống truyện để nhân vật chính bộc lộ đặc điểm).

2/ Lần lượt phân tích từng đặc điểm của nhân vật dựa trên các bằng chứng có trong tác phẩm.

Phân tích một nhân vật chính là làm sáng tỏ một tính cách, một số phận độc đáo. Vì nhân vật văn học thành công bao giờ cũng mang một tính cách, một số phận riêng. Những tính cách, số phận ấy bộc lộ qua các hình thức sau:

– Lai lịch, hoàn cảnh: Là phương diện đầu tiên góp phần chi phối đặc điểm tính cách cùng cuộc đời nhân vật. Lai lịch có quan hệ khá trực tiếp và quan trọng với đường đời của một nhân vật. Lai lịch gồm thành phần xuất thân, hoàn cảnh, gia đình.

– Ngoại hình: Trong văn học, miêu tả ngoại hình chính là một biện pháp của nhà văn nhằm hé mở tính cách nhân vật. Phần lớn, đặc điểm tính cách, chiều sâu nội tâm (cái bên trong) của nhân vật được thống nhất với ngoại hình (vẻ bề ngoài). Một nhà văn có tài thường chỉ qua một số nét khắc hoạ chấm phá có thể giúp người đọc hình dung ra diện mạo, tư thế cùng bản chất của nhân vật nào đó.

– Ngôn ngữ: Ngôn ngữ của nhân vật trong tác phẩm văn học được cá thể hoá cao độ, nghĩa là mang đậm dấu ấn của một cá nhân. Qua lời ăn tiếng nói của con người, chúng ta có thể nhận ra trình độ văn hóa, nhận ra tính cách của người ấy.

– Nội tâm: Là thế giới bên trong của nhân vật gồm: cảm giác, cảm xúc, tình cảm, suy nghĩ… Thế giới nội tâm rất sâu kín, phức tạp. Qua diễn biến tâm lí, tình cảm của nhân vật, có thể thấy được tính cách, phẩm chất của nhân vật.

– Cử chỉ, hành động: Bản chất con người ta bộc lộ chân thật, đầy đủ nhất qua cử chỉ, hành động. Phân tích nhân vật, vì thế, cần tập trung khai thác kỹ các cử chỉ, hành động.

– Những nhận xét của các nhân vật khác hoặc người kể chuyện về nhân vật: tính cách, phẩm chất của nhân vật cũng sẽ được khắc hoạ thông qua những nhận xét, đánh giá của các nhân vật khác trong truyện hoặc qua đánh giá của người kể chuyện.

3/ Đánh giá về nghệ thuật xây dựng nhân vật và ý nghĩa của hình tượng nhân vật.

– Khác với phân tích cả tác phẩm, đề bài dạng này chỉ yêu cầu phân tích nhân vật. Cho nên, phần nghệ thuật nên chăm chút cho những thủ pháp giúp nhân vật trở nên điển hình. Ví dụ như: Nghệ thuật xây dựng cốt truyện (giúp nhân vật bộc lộ tính cách), nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật qua các phương diện cụ thể, nghệ thuật xây dựng các tuyến nhân vật khác…

– Đánh giá về ý nghĩa của hình tượng: qua nhân vật, tác giả muốn gửi gắm thông điệp, tư tưởng gì?

– Mở rộng, liên hệ (nếu có): Trong phần này, có thế liên hệ nét tuơng đồng hay so sánh chỉ ra sự khác biệt giữa nhân vật này với nhân vật khác để bài viết thêm sâu, rộng. Những đánh giá, nhận định khác về nhân vật cũng là những chi tiết đắt giá để bài phân tích của bạn có thêm điểm sáng.

III. Kết bài:

– Khẳng định lại đặc điểm điển hình của nhân vật.

– Bày tỏ suy nghĩ của bản thân về nhân vật (tác động của hình tượng nhân vật tới nhận thức, tình cảm của người đọc…).

II. BÀI TẬP MINH HOẠ

Viết bài văn phân tích nhân vật bé Em trong câu chuyện “Áo Tết”

ÁO TẾT
Tác giả: Nguyễn Ngọc Tư

Con bé Em cười tủm tỉm khi nghĩ tới cái áo đầm màu hồng mà má nó mới mua cho:
– Tết này, mình mà mặc cái áo đó đi chơi, đẹp như tiên cho mà coi.
Nó nghĩ và nó muốn chia sẻ với con Bích, bạn nó. Con Bích ở trong hẻm, nhà nó nghèo, má nó đi bán bắp nướng ngoài đầu hẻm, con bé Em thích con Bích vì nó hiền, với lại ngồi kế nhau từ lớp một tới lớp năm, làm sao mà không thân cho được. Hôm hai mươi sáu, học buổi cuối năm, hai đứa nôn Tết quá trời nên tính trước, nếu mùng một con bé Em đi về ngoại thì mùng hai, hai đứa đi tới nhà cô giáo. Bây giờ con bé Em tính trong đầu, tới bữa đó chắc nhiều bạn nữa, cho nên nó sẽ mặc cái áo đầm mới thắt nơ, bâu viền kim tuyến cho tụi bạn lé con mắt luôn. Con Bích đang ngồi nướng bắp thế cho má nó đi xách cặn cho heo. Bé Em muốn khoe liền nhưng bày đặt nói gièm:
– Còn mấy ngày nữa tết rồi hen, mầy có đồ mới chưa?
– Có, má tao đưa vải cho cô Ba thợ cắt rồi, má tao nói gần tết đồ nhiều, dồn đống, chắc tới hai mươi tám mới lấy được.
– Vậy mầy được mấy bộ?
– Có một bộ hà.
Con bé Em trợn mắt:
– Ít quá vậy?
– Con Út Mót với Con Út Hết được hai bộ. Tao lớn rồi, nhường cho tụi nó.
-Vậy à?
Bé Em mất hứng hẳn, nó lựng khựng nửa muốn khoe, nửa muốn không.
Nhưng rõ ràng là con Bích không quên nó:
– Còn mầy?
– Bốn bộ. Má tao mua cho đủ mặc từ mùng một tới mùng bốn, bữa nào cũng mặc đồ mới hết trơn. Trong đó có bộ đầm hồng nổi lắm, hết sẩy luôn.
– Mầy sướng rồi.
Con Bích nói xong vẫn cười nhưng mắt nó xịu xuống, buồn hẳn. Nhà nó nghèo, sao bì được với nhà con bé Em. Hồi nhỏ nó chuyên mặc áo con trai của anh Hai nó để lại. Áo nó thì chuyền cho mấy đứa em, tới con Út Hết là đồ đã cũ mèm, mỏng tang, kéo nhẹ cũng rách. Được cái mấy chị em nó biết thân, lo học chớ không so đo chuyện cũ mới, má nó nói hoài, “Nhà mình nghèo quá hà, ráng vài năm nữa, khá giả rồi má sắm cho”. Con bé Em nhìn con Bích lom lom rồi cúi xuống, trở trở trái bắp nướng:
– Bộ đồ của mày chắc đẹp lắm, bữa mùng Hai mầy mặc bộ đó đi nhà cô hen?
Rồi tới mùng một, mùng hai, bé Em lại rủ con Bích đi chơi. Hai đứa mặc đồ hơi giống nhau, chỉ khác là con Bích mặc áo trắng bâu sen, con bé Em thì mặc áo thun có in hình mèo bự. Cô giáo tụi nó khen:
– Coi hai đứa lớn hết trơn rồi, cao nhòng.
Hai đứa cười. Lúc đó con bé Em nghĩ thầm, mình mà mặc bộ đầm hồng, thế nào cũng mất vui. Bạn bè phải vậy chớ. Đứa mặc áo đẹp, đứa mặc áo xấu coi gì được, vậy sao coi là bạn thân. Nhưng Bích lại nghĩ khác, bé Em thương bạn như vậy, tốt như vậy, có mặc áo gì, Bích vẫn quý bé Em thiệt đó.

Chú thích:
Nguyễn Ngọc Tư là một trong những nhà văn nữ nổi tiếng nhất của Việt Nam đương đại. Tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tư thường tập trung vào đề tài cuộc sống của người dân miền Tây sông nước. Bà có một vốn sống phong phú và một khả năng quan sát tinh tế, giúp bà khắc họa thành công những con người và mảnh đất Nam Bộ. Nguyễn Ngọc Tư là một nhà văn giàu cảm xúc và có lối viết độc đáo. Bà sử dụng ngôn ngữ giản dị, mộc mạc nhưng vẫn giàu chất thơ, tạo nên những câu chuyện vừa chân thực vừa lãng mạn. Bà đã được trao tặng nhiều giải thưởng văn học uy tín, trong đó có giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam, giải thưởng Văn học ASEAN, và giải thưởng Sách hay của Hội Xuất bản Việt Nam.
Truyện Áo Tết của tác giả Nguyễn Ngọc Tư, in trong “Bánh trái mùa xưa” năm 2012, NXB Văn học.

DÀN Ý CHI TIẾT

1/ Mở bài

Ai đó đã nói rằng: Không một ai có thể hạnh phúc và vui vẻ khi không có bạn bè. Quả đúng như thế. Có lẽ vì vậy mà bên cạnh những tình cảm cao quý như tình cảm gia đình, tình yêu quê hương,…tình bạn vẫn luôn là mảnh đất tốt tươi cho các sáng tác văn học. Đến với trang văn của Nguyễn Ngọc Tư, ta vô cùng ấn tượng với “Áo Tết” – một câu chuyện hay về tình bạn mà trong đó, hình ảnh nhân vật bé Em – một cô bé có lòng nhân ái, yêu thương bạn bè đã để lại trong ta niềm cảm mến chân thành hơn bao giờ hết.

2/ Thân bài

a/ Khái quát về tác giả, tác phẩm

Nguyễn Ngọc Tư là một trong những nhà văn nữ nổi tiếng nhất của Việt Nam đương đại với những tác phẩm viết về cuộc sống của người dân miền Tây sông nước. Vốn sống phong phú và một khả năng quan sát tinh tế đã giúp nhà văn khắc họa thành công con người và mảnh đất Nam Bộ. Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc nhưng vẫn giàu chất thơ đã tạo nên những câu chuyện vừa chân thực vừa lãng mạn . “Áo Tết” là một truyện ngắn rất hay của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, được in trong tập “Bánh trái mùa xưa” xuất bản năm 2012, NXB Văn học. Tác phẩm là câu chuyện cảm động về tình cảm bạn bè, qua đó, tác giả gửi gắm đến mỗi người đọc chúng ta những thông điệp giàu ý nghĩa.

b/ Lần lượt phân tích từng đặc điểm nhân vật bé Em

Bé Em là nhân vật chính của câu chuyện. Cô bé sinh ra trong một gia đình khá giả, được chăm sóc, được yêu thương, chiều chuộng. Điều này được thể hiện ở chỗ bé Em được mẹ may cho bốn bộ quần áo để mặc liền trong bốn ngày Tết, trong đó có một bộ đầm hồng thắt nơ, thêu viền kim tuyến rất đẹp – một món quà lớn mà không phải đứa trẻ nào cũng có được.

Tuy sống trong cảnh khá giả nhưng bé Em lại rất quan tâm, yêu thương và hoà đồng với chúng bạn; không hề tỏ ra kiêu ngạo, coi thường người khác. Bé Em luôn thân thiện, gần gũi với Bích, cô bạn nhà nghèo. Có váy áo mới, bé Em liền đem chia sẻ, khoe với với Bích ngay. Em cũng rất hiểu và thông cảm cho hoàn cảnh khó khăn của bạn. Khi được mẹ mua đồ váy áo tết, bé Em có ý định ngày mùng 2 Tết sẽ mặc chiếc đầm hồng đẹp nhất để sang nhà Bích chơi và cùng đến nhà cô giáo. Nhưng khi sang nhà Bích, qua cuộc chuyện trò, biết Bích chỉ có một bộ váy áo mà lí do là để nhường hai đứa em nhỏ của mình mỗi đứa được hai bộ. Bé Em hiểu ra sự việc, cảm thấy thương bạn nên quyết định Tết mặc bộ giống Bích để đến nhà cô giáo. Khi cô giáo khen hai đứa mặc đẹp, bé Em vui lắm. Bé Em nghĩ thầm “mình mà mặc bộ đầm hồng, thế nào cũng mất vui. Bạn bè phải vậy chớ. Đứa mặc áo đẹp, đứa mặc áo xấu coi gì được, vậy sao coi là bạn thân.”. Điều đó chứng tỏ Bé Em rất hiểu và thương bạn nên không lấy niềm vui của mình làm nỗi buồn cho bạn…

c/ Đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật và ý nghĩa hình tượng nhân vật

Chân dung nhân vật bé Em hiện lên thật đẹp thông qua suy nghĩ, việc làm, cử chỉ, ngôn ngữ trò chuyện của bé Em đối với Bích. Nhà văn đã khéo léo đặt nhân vật vào trong tình huống bất ngờ để bộc lộ tính cách và phẩm chất nhân vật. Qua nhân vật bé Em, tác giả gửi gắm tư tưởng của mình : mong muốn một xã hội mà ở đó những con người sống vui vẻ, thân thiện, không có sự phân biệt giàu nghèo. Và cũng để khẳng định tình bạn chân thành, cao đẹp là sự cảm thông, chia sẻ, thấu hiểu lẫn nhau, không bị chi phối bởi vật chất tầm thường.

3/ Kết bài

“Áo Tết” thực sự là một câu chuyện hay và cảm động. Bé Em là đứa trẻ hồn nhiên trong sáng, giàu lòng trắc ẩn, biết yêu thương người nghèo, biết trân quý tình bạn….Chính điều đó đã làm cho người đọc yêu quý, trân trọng bé Em… Trang sách khép lại nhưng lại mở ra trong lòng mỗi chúng ta những rung động đẹp đẽ về tình bạn, về tình yêu thương giữa người với người trong cuộc sống.