I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau:

BÀN TAY MẸ
(Sen Nguyễn)

Bàn tay mẹ ngày đêm vất vả
Gánh nhọc nhằn gánh cả tuổi xuân
Hy sinh cuộc sống nào ngừng
Miệt mài năm tháng chưa từng nghỉ ngơi

Bàn tay mẹ nào vơi sự sống
Lúc trở trời gió bổng mùa sang
Ấm lòng con trẻ lúc hàn
Đêm về giấc ngủ tay đan vỗ về

Trời sang hạ tay vê cánh quạt
Mang gió lành làm mát lòng con
Cơm ngon canh ngọt no tròn
Cho con no đủ héo hon tay gầy

Tuổi xuân trẻ đôi tay mẹ tuyệt
Da mượt mà ngòi viết búp măng
Hoa tay mười ngón thiên thần
Dệt thành cuộc sống như vầng mây xanh

Rồi năm tháng tay thành gân guốc
Chai sạm đi cả suốt cuộc đời
Hy sinh tất cả nào vơi
Vì đôi tay mẹ không rời gian lao.
(Nguồn: https://thuvientho.com)

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Đoạn trích trên được viết theo thể thơ nào? Chỉ ra dấu hiệu của thể thơ.
Câu 2. Xác định nhân vật trữ tình và đối tượng trữ tình trong bài thơ.
Câu 3. Hình ảnh bàn tay được nhắc đến bao nhiêu lần trong bài? Chỉ ra những hành động, việc làm của đôi bàn tay mẹ được nhà thơ miêu tả trong bài thơ. Từ đó, nêu lên ý nghĩa tượng trưng của đôi bàn tay mẹ.
Câu 4. Chỉ ra và nêu hiệu quả nghệ thuật của một trong những biện pháp tu từ ở các câu thơ sau:
Hoa tay mười ngón thiên thần
Dệt thành cuộc sống như vầng mây xanh
Câu 5. Trong suốt cuộc đời của mỗi chúng ta, đã bao lần mẹ phải hi sinh cho chúng ta có bữa ăn no đủ, có giấc ngủ ấm êm. Nhưng cũng không ít lần chúng ta đã làm mẹ buồn. Em hãy nói lên suy nghĩ của mình trong một lần làm mẹ buồn như vậy.

II. PHẦN VIẾT (6,0 điểm)

Câu 1 (2,0 điểm). Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích 2 khổ thơ đầu của văn bản Bàn tay mẹ được trích trong phần đọc hiểu.
Câu 2 (4,0 điểm). Trong xã hội hiện đại, mối quan hệ giữa con người với những người thân yêu đang dần bị ảnh hưởng bởi sự phát triển của công nghệ, khiến việc bày tỏ tình cảm trực tiếp trở nên khó khăn hơn. Hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 400 chữ) trình bày suy nghĩ của em về ý nghĩa của việc thể hiện tình cảm trực tiếp với người thân. Đồng thời, đưa ra một số giải pháp nhằm khuyến khích mọi người hình thành thói quen thể hiện tình cảm trực tiếp với người thân của mình.

HƯỚNG DẪN LÀM BÀI

I. ĐỌC HIỂU
Câu 1.
– Thể thơ: Song thất lục bát
– Chỉ ra dấu hiệu để xác định thể thơ của đoạn trích: Các khổ thơ kết hợp đan xen từng cặp câu 7 tiếng (song thất) với từng cặp câu 6 và 8 tiếng (lục bát) là dấu hiệu để xác định thể thơ song thất lục bát của đoạn trích.
Câu 2:
– Nhân vật trữ tình: người con
– Đối tượng trữ tình: Mẹ (Bàn tay mẹ)
Câu 3:
– Hình ảnh “bàn tay” được nhắc lại : 7 lần
– Hành động, việc làm cụ thể của đôi bàn tay mẹ: tay đan vỗ về; tay vê cánh quạt
– Ýn ghĩa tượng trưng: Đôi bàn tay mẹ tượng trưng cho sự hi sinh, vất vả, tảo tần của mẹ và cả tình yêu mẹ dành cho con.
Câu 4:
– Chỉ ra được 1 trong số các BPTT
+ BPTT đảo ngữ “Hoa tay mười ngón”
+ BPTT ẩn dụ “dệt thành cuộc sống”
+ BPTT so sánh “Dệt thành cuộc sống như vầng mây xanh”
– Tác dụng:
+ Làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho diễn đạt
+ Hình dung về vẻ đẹp của bàn tay /Thể hiện vẻ đẹp và điều diệu kỳ từ đôi bàn tay mẹ, đôi bàn tay mẹ đã tạo ra cuộc sống đẹp đẽ, êm dịu … như vầng mây xanh
+ Thể hiện tình yêu thương của con đối với mẹ
Câu 5:
– Học sinh nêu được một lần làm mẹ buồn.
– Cảm xúc về lần làm mẹ buồn ấy
– Bài học
II. VIẾT
Câu 1:
a. Đảm bảo cấu trúc: 3 phần (mở đoạn, thân đoạn, kết đoạn); Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.
b. Xác định đúng yêu cầu phân tích: phân tích nội dung chủ đề, đặc sắc nghệ thuật và hiệu quả thẩm mĩ của một số yếu tố nghệ thuật trong khổ thơ cuối của đoạn trích.
c. Nội dung:
– Nội dung chủ đề: thể hiện tình cảm yêu thương và biết ơn của người con với mẹ.
+ Bồi hồi xúc động cảm nghĩ về đôi tay mẹ vất vả, hi sinh
+ Thương yêu, biết ơn đôi bàn tay mẹ đã chăm lo cho con có tuổi thơ ấm êm và no đủ
 Tình yêu thương, biết ơn của con đối với sự hy sinh của mẹ
– Đặc sắc nghệ thuật:
+ Tác dụng của thể thơ song thất lục bát trong việc thể hiện chủ đề: mang tới một âm hưởng đặc biệt cho bài thơ: vừa mang âm hưởng trang nhã của thơ Đường, vừa mang âm hưởng da diết của thơ lục bát dân gian (0,25) – Phân loại học sinh
+ Hoán dụ kết hợp Điệp từ “ bàn tay mẹ”  nhấn mạnh hình ảnh đôi bàn tay khẳng định phẩm chất tốt đẹp, sự tần tảo, sự hi sinh của mẹ.
+ Ẩn dụ kết hợp liệt kê “Gánh nhọc nhằn, gánh cả tuổi xuân”Thể hiện những vất vả, lo toan, hi sinh của mẹ Bộc lộ tình yêu thương, lòng biết ơn, sự xót xa của con với sự vất vả và hi sinh của mẹ
+ Ẩn dụ “Bàn tay mẹ nào với sự sống”  thể hiện tình yêu, sự chăm sóc và hy sinh của mẹ dành cho con…..
(HS có thể phân tích xen kẽ nội dung và nghệ thuật, GV linh hoạt cho điểm)
d. Sáng tạo
Thể hiện suy nghĩ sâu sắc, có cách diễn đạt sáng tạo, mới mẻ.
Câu 2:
a. Đảm bảo cấu trúc bài văn: 3 phần
b. Xác định đúng vấn đề:
– Nêu suy nghĩ của bản thân về ý nghĩa của việc thể hiện tình cảm trực tiếp với người thân.
– Đưa ra một số giải pháp nhằm khuyến khích mọi người hình thành thói quen thể hiện tình cảm trực tiếp với người thân của mình.
c. Nội dung
HS có thể triển khai theo nhiều cách nhưng cần vận dụng tốt các thao tác lập luận, kết hợp chặt chẽ giữa lí lẽ và bằng chứng, đảm bảo các yêu cầu sau:
* Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu khái quát quan điểm của cá nhân về vấn đề.
* Triển khai vấn đề nghị luận:
– Giải thích vấn đề nghị luận.
– Thể hiện quan điểm của người viết:
+ Ý nghĩa của việc bày tỏ tình cảm trực tiếp với người thân
 Tạo sự gắn kết tình cảm, giúp thể hiện chân thật cảm xúc và sự quan tâm, từ đó tình cảm gia đình bền chặt hơn.
 Việc gặp gỡ, chia sẻ, thể hiện tình cảm trực tiếp giúp ta hiểu rõ hơn về những cảm xúc, suy nghĩ của mình và người thân từ đó nuôi dưỡng tình yêu thương và sự thấu hiểu lẫn nhau
 Việc bày tỏ tình cảm trực tiếp giúp con người nuôi dưỡng cảm xúc tích cực, giảm căng thẳng, lo âu, đây là điều vô cùng quan trọng trong việc phát triển tâm sinh lý của con người đặc biệt là với trẻ em
 HS nêu ít nhất 01 bằng chứng, (HS không nêu được bằng chứng, cho tối đa 0,5)
– Đưa được ý kiến trái chiều và phản bác
– Một số giải pháp khuyến khích mọi người hình thành thói quen bày tỏ tình cảm trực tiếp
+ Khuyến khích tạo thói quen thể hiện tình cảm trực tiếp bằng lời nói và cử chỉ.
+ Hạn chế sử dụng các thiết bị công nghệ
+ Tổ chức các hoạt động chung để cùng nhau gắn kết, thể hiện tình cảm
+ Giáo dục cho học sinh về tầm quan trọng của việc bày tỏ tình cảm trực tiếp thay vì chỉ dùng công nghệ để thể hiện.
…
* Khẳng định tầm quan trọng của việc nhận thức đúng và giải quyết hiệu quả vấn đề nêu ra
d. Chính tả, ngữ pháp: Đảm bảo chuẩn chính tả, ngữ pháp tiếng Việt.
e. Sáng tạo: Thể hiện suy nghĩ sâu sắc có cách diễn đạt sáng tạo, mới mẻ.