Tấc đất Thành Cổ
(Phạm Đình Lân)

Nhẹ bước chân và nói khẽ thôi
Cho đồng đội tôi nằm yên dưới cỏ
Trời cũng tự trong xanh và lộng gió
Dẫu ồn ào đừng lay mạnh hàng cây

Nhẹ bước chân và nói khẽ thôi
Thành cổ rộng sao đồng đội tôi nằm chật
Mỗi tấc đất là một cuộc đời có thật
Cho hôm nay tôi đến nghẹn ngào

Bạn nằm lại nơi này, nơi nao?
Phía đông thành, tây thành hay dưới dòng Thạch Hãn
Tám mươi mốt ngày đêm đất trời ken dày bom đạn
Cát trắng rang vàng, nghiêng lệch cả dòng sông

Thắp một nén nhang và khóc ít thôi
Tôi thầm nhủ lòng mình như vậy
Để một phút lắng lòng nghe bạn gọi
Bạn nằm lại nơi nào bạn ơi?

Bạn nằm lại nơi đồng đất quê hương
Nơi chiến tuyến lằn ranh sông Bến Hải
Súng trong tay và đôi mắt rực lửa
Trút hận xuống đầu thù rồi ngã xuống bình yên

Nhẹ bước chân và nói khẽ thôi
Cho đồng đội tôi nằm yên dưới cỏ
Trời Quảng Trị trong xanh và lộng gió
Ru mãi bài ca Bẩt tử đến vô cùng.

Tháng 7-2002

I. Mở đoạn:

– Giới thiệu ngắn gọn về tác giả Phạm Đình Lân và bài thơ “Tấc đất Thành Cổ”

– Nêu cảm nhận chung về hai khổ thơ cuối: Là sự kết tinh giữa vẻ đẹp hào hùng của tư thế người lính khi ngã xuống và sự thăng hoa, bất tử hóa linh hồn họ trong lòng đất mẹ.

II. Thân đoạn:

– Luận điểm 1: Vẻ đẹp bi tráng và tư thế hy sinh của người lính (khổ 5)

+ Sử dụng hình ảnh đối lập mạnh mẽ: “đôi mắt rực lửa” (sự dữ dội, căm thù) đối lập với “ngã xuống bình yên” (sự thanh thản, nhẹ nhàng).

+ Hệ thống từ ngữ giàu tính tạo hình: “Súng trong tay”, “Trút hận”. => Tái hiện giây phút hy sinh lẫm liệt: Người lính ngã xuống ngay tại “chiến tuyến lằn ranh sông Bến Hải” – nơi đầu sóng ngọn gió.

=> Họ ra đi không phải trong tư thế bị động mà trong tư thế tiến công (“súng trong tay”), đã hoàn thành sứ mệnh (“trút hận xuống đầu thù”). Sự “bình yên” cuối cùng là sự thanh thản của những con người đã dâng hiến trọn vẹn cho Tổ quốc .

– Luận điểm 2: Thái độ thành kính của những người đang sống và sự bất tử hóa hình tượng người lính:

+ Điệp cấu trúc: Lặp lại câu “Nhẹ bước chân và nói khẽ thôi”. Đây không chỉ là lời nhắc nhở mà là một tín hiệu nghệ thuật tạo giọng điệu thành kính, thiêng liêng.

+ Hình ảnh biểu tượng: “Trời Quảng Trị trong xanh và lộng gió” – màu xanh của hòa bình, của sự vĩnh hằng, đối lập với màu “đỏ” của chiến tranh trong quá khứ.

+ Biện pháp nhân hóa/Ẩn dụ: “Ru mãi bài ca Bất tử”.

=> Thái độ trân trọng của nhân vật trữ tình: Muốn giữ gìn giấc ngủ ngàn thu cho đồng đội, sợ làm động đến anh linh các anh.

=> Sự hóa thân kì diệu: Thân xác các anh đã hòa vào cỏ cây, làm nên bầu trời xanh Quảng Trị. Các anh không mất đi mà đã trở thành “bài ca bất tử”, sống mãi cùng non sông đất nước.

III. Kết đoạn:

– Khẳng định giá trị của hai khổ thơ: Vừa đau thương nhưng không bi lụy, khơi gợi lòng tự hào dân tộc.

– Bài thơ là lời nhắc nhở thế hệ trẻ về giá trị của hòa bình, cần sống xứng đáng với sự hy sinh mà các anh đã đánh đổi.

Đoạn văn 200 chữ trình bày suy nghĩ về hai khổ thơ cuối bài “Tấc đất thành Cổ” của Phạm Đình Lân

Khép lại bài thơ Tấc đất Thành Cổ, hai khổ thơ cuối của Phạm Đình Lân ngân lên như một nốt trầm thiêng liêng, kết tinh vẻ đẹp bi tráng của người lính và sự bất tử hóa linh hồn họ trong lòng đất mẹ Quảng Trị. Ở khổ thơ thứ năm, nhà thơ khắc họa tư thế hy sinh lẫm liệt của người lính bằng những hình ảnh giàu sức gợi: “súng trong tay”, “đôi mắt rực lửa”, “trút hận xuống đầu thù”. Đó là sự dữ dội, quyết liệt của người chiến sĩ nơi “chiến tuyến lằn ranh sông Bến Hải”, nhưng đối lập với nó lại là khoảnh khắc “ngã xuống bình yên” – sự thanh thản của những con người đã dâng hiến trọn vẹn cho Tổ quốc. Sang khổ thơ cuối, điệp ngữ “Nhẹ bước chân và nói khẽ thôi” vang lên như một lời cầu nguyện, thể hiện thái độ thành kính sâu xa của người đang sống. Hình ảnh “Trời Quảng Trị trong xanh và lộng gió” cùng ẩn dụ “ru mãi bài ca Bất tử” đã nâng tầm sự hy sinh, để người lính hóa thân vào cỏ cây, đất trời, sống mãi cùng non sông. Hai khổ thơ vì thế vừa đau thương mà không bi lụy, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và nhắc nhở thế hệ hôm nay phải biết trân trọng hòa bình, sống xứng đáng với những gì cha anh đã đánh đổi.