Thúng khoai của bà

(Đặng Trung Thành)

Đang hưởng thú điền viên yên lành, ngày chăm sóc cây cảnh, tối nghe cải lương, đột nhiên bà đề nghị với ba mẹ: “Mẹ muốn đi bán khoai lang, khoai mì”. Ba tôi giật bắn mình vì điều đó.

– Nay mẹ sao vậy? Ở không sướng cái thân sao không chịu? Già cả lụm cụm rồi bán buôn nỗi gì nữa. Thôi, con không tán thành đâu.

Bà chau mày cau có:

– Tụi bây tưởng mẹ ngồi không là vui sướng lắm sao? Thử bằng tuổi mẹ đi rồi biết. Trước đây làm lụng vất vả quen tay quen chân, vậy mà khỏe chán. Bây giờ cứ ra vô hoài, tay chân không vận động, nhức mỏi khắp người, muốn phát bệnh. Mà cho dù tụi bây không đồng ý thì mẹ cũng làm. Được rồi, để mẹ tự lo liệu, khỏi cần đến ai giúp đâu.

Thấy không can ngăn được nên cả nhà chiều theo. Rồi ba chạy ra chợ mua cho bà nồi gang nấu khoai to thiệt to. Đồng thời đặt bạn hàng giao khoai ngon tận nhà. Thế là buổi tối hôm đó, cả nhà xúm xít lại rửa khoai giúp bà. Bà vui ra mặt, yêu đời, tay chân làm lia lịa mà không mệt mỏi. Dù miệng bà bỏm bẻm nhai trầu nhưng vẫn cứ huyên thuyên trêu chọc mọi người:

– Rửa khoai nhiệt tình nhưng tôi không có trả công đâu à nghen. Nói trước cho biết, “mếch lòng trước, đặng lòng sau” đấy!

Tôi hưởng ứng câu nói của bà:

– Nội, con không cần trả lương. Sáng đi học, nội cho con vài củ ăn điểm tâm nhé!

– Sẵn sàng thôi, ông tướng ạ! – Nội rổn rảng bảo thế.

Sáng hôm sau, mẹ gánh thúng khoai lang, khoai mì ra đầu hẻm cho nội bán. Nói là sáng nhưng mới 4 giờ, trời còn tờ mờ là mẹ đã dậy nấu khoai sẵn rồi. Nội dậy sau, ngạc nhiên:
– Bây dậy sớm còn hơn mẹ nữa. Mẹ cảm ơn bây đã chuẩn bị tươm tất. Giờ để mẹ gánh hai thúng khoai ra đầu ngõ.

Khỏi phải nói cũng biết mẹ tôi không đồng tình:

– Mẹ già rồi, xương giòn lắm, rủi có gì thì biết làm sao! Thôi để con gánh ra cho, nhiệm vụ của mẹ chỉ việc ngồi bán và chào mời sao cho người ta mua đắt, hết sớm.

Nội cười, nụ cười giòn tươi màu trầu:

– Ừ, cũng được! Mẹ làm mà tụi bây cứ “dọn ổ” sẵn, thiệt là…

Mẹ đi trước, nội nối bước theo sau. Nội ngồi sau hai thúng khoai, cung cách đon đả với khách như một bà bán hàng thứ thiệt. Bà kỹ tính, nên củ khoai lang, khoai mì, khoai từ nào cũng sạch láng, không dính tí bùn đất, râu ria gì cả. Khu này sinh viên, công nhân ở trọ đông nên chỉ đến 8 giờ sáng là mẹt khoai đã hết sạch sành sanh.

(Lược một đoạn: Ngày đầu “thắng lợi vang dội”. Nhưng bán đến ngày thứ 2, thứ 3… thì chậm dần, thưa dần và rồi ngày nào nội cũng ế ít nhất 1kg khoai. Những hôm trời trở chứng đỏng đảnh mưa to lúc sáng sớm, thấy nội ôm hai thúng khoai sợ ướt khiến cho cả nhà rơi nước mắt. Ba đề nghị nội dừng bán khoai. Thay vào đó, ba mua hạt giống để nội trồng rau.)

Tôi giơ tay ý kiến:
– Ba nói hay đó nội. Con cũng thích trồng rau lắm! Bà cháu mình hợp tác canh nông nha, có nhiều thì mang rau chia sẻ với người, còn ít thì để nhà dùng.

– Lại buôn bán à? – Bà bỏm bẻm cười.

– Dạ… Ý con là mình biếu họ ăn lấy thảo chứ không bán ạ!

– Vậy thì được. Mà thôi vụ trồng rau sau này hẵng tính. Mẹ nghỉ bán, chắc chắn rồi. Nhưng còn hai mẹt khoai này tính sao đây?

Mẹ tôi nhanh nhẩu nói:

– Mẹ đừng lo, con tính nấu chè và nướng bánh. Rồi sau đó mang biếu cho họ hàng, láng giềng một ít ăn lấy thảo chứ không bỏ lãng phí đâu má.

– Thế thì còn gì bằng. À, tiền lời mẹ bán trong mấy ngày qua để trong ngăn tủ dưới, con lấy mà mua nguyên liệu làm bánh.

– Thôi mẹ cứ giữ mua trầu cau ăn.

– Cau trầu ngoài vườn ăn cả đời không hết. Giờ dành dụm tiền làm gì nữa? Chết có mang theo được đâu. Mẹ định bỏ ống để cho tiền cháu của mẹ đi học, nhưng chẳng có là bao. Thôi coi như mẹ hùn tiền đường, tiền bột vậy! Không lấy là mẹ giận, mai đi bán tiếp.

Cả nhà hoảng hốt, vội đồng thanh đồng thủ hô to:

– Xin vâng lời ạ!

I. Mở bài

– Giới thiệu tác giả Đặng Trung Thành: cây bút viết văn xuôi giàu tình cảm, thường khai thác những câu chuyện đời thường giản dị mà thấm đẫm tình người.

– Giới thiệu truyện Thúng khoai của bà: khắc họa hình ảnh người bà bình dị, giàu nghị lực, yêu lao động, qua đó gợi mở những suy ngẫm về tình cảm gia đình và lối sống có ích.

– Nêu vấn đề nghị luận: Thúng khoai của bà là một truyện ngắn nhẹ nhàng nhưng giàu ý nghĩa, làm sáng rõ vẻ đẹp tâm hồn người bà và giá trị nhân văn sâu sắc.

II. Thân bài

1. Khái quát nội dung tác phẩm

Câu chuyện xoay quanh việc bà vốn quen tay chân lao động bất ngờ muốn đi bán khoai dù đã tuổi già. Gia đình ban đầu lo lắng, phản đối nhưng rồi dần chiều theo mong muốn của bà. Những ngày bán khoai mang lại niềm vui, nhưng khi việc buôn bán gặp khó khăn, cả nhà cùng chung tay tìm cách giải quyết. Sau cùng bà vẫn giữ tinh thần lạc quan, hết lòng lo cho con cháu và gia đình.

2. Phân tích nhân vật người bà

– Tinh thần lao động, yêu làm việc:

+ Không chấp nhận cuộc sống nhàn rỗi, coi lao động là niềm vui, sự sống.

+ Tìm được hạnh phúc trong việc bán khoai, trồng rau, nấu nướng.

– Giản dị, hồn hậu, lạc quan:

+ Bà nói năng tự nhiên, dí dỏm, nhiều câu pha trò khiến gia đình thêm rộn rã.

+ Luôn mang đến không khí ấm áp, gần gũi cho con cháu.

– Tình yêu thương gia đình sâu nặng:

+ Dù mệt nhọc nhưng bà vẫn muốn san sẻ cùng con cháu.

+ Lấy số tiền lời nhỏ bé để dành cho cháu đi học, thể hiện tấm lòng bao dung và hi sinh.

=> Hình tượng bà hiện lên là biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam giàu tình yêu lao động, thương con thương cháu, sống vị tha.

3. Nghệ thuật của truyện

– Cốt truyện đơn giản, gần gũi, khai thác tình huống nhỏ đời thường nhưng giàu sức gợi.

– Lời kể dung dị, đậm chất khẩu ngữ, tạo cảm giác thân mật như một câu chuyện trong gia đình.

– Khắc họa nhân vật qua lời thoại và hành động, làm nổi bật tính cách bà: vừa cứng cỏi vừa hồn hậu.

4. Giá trị tư tưởng, thông điệp

– Ngợi ca vẻ đẹp của lao động, coi lao động là niềm vui, là giá trị làm nên hạnh phúc.

– Khẳng định ý nghĩa của tình cảm gia đình: sự quan tâm, thấu hiểu và sẻ chia giúp gắn kết các thế hệ.

– Nhắc nhở mỗi người về lối sống giản dị, có ích, biết yêu thương và nghĩ cho người khác.

III. Kết bài

– Khẳng định lại: Thúng khoai của bà không chỉ dựng lại hình ảnh người bà chân chất, giàu nghị lực và tình thương mà còn truyền tải bài học nhân sinh sâu sắc.

– Mở rộng: Truyện nhắc nhở chúng ta biết trân trọng những người thân yêu, học ở các bậc sinh thành tinh thần lao động, sự vị tha và lạc quan trong cuộc sống.

Bài làm tham khảo

Văn chương nhiều khi chẳng cần đến những điều lớn lao, chỉ cần chạm vào vẻ đẹp bình dị của tình thân cũng đủ khiến trái tim người đọc rung động. Truyện ngắn Thúng khoai của bà của Đặng Trung Thành chính là một tác phẩm như thế. Qua câu chuyện về thúng khoai nơi đầu ngõ, nhà văn đã khắc họa chân thực hình ảnh người bà giàu nghị lực, giàu yêu thương, đồng thời khơi dậy trong lòng người đọc niềm trân trọng đối với lao động và mái ấm gia đình thân thương.

Thúng khoai của bà mở ra từ một tình huống đời thường mà thấm đẫm tình cảm. Ở tuổi xế chiều, khi con cháu đều mong bà được nghỉ ngơi, bà lại nhất quyết muốn ra đầu hẻm bán khoai lang, khoai mì. Ý định ấy khiến cả gia đình vừa bất ngờ vừa lo lắng, bởi ai cũng nghĩ tuổi già cần sự an nhàn. Thế nhưng, bà lại nhìn cuộc sống theo một cách rất khác. Với bà, ngồi yên mới khiến thân thể mệt mỏi, còn lao động lại đem đến niềm vui và sự khỏe khoắn. Cuối cùng, cả nhà đành chiều theo ý bà, cùng nhau rửa khoai, luộc khoai, chuẩn bị từng mẻ hàng cho bà mang ra bán. Những ngày đầu, thúng khoai bán chạy khiến gương mặt bà ánh lên niềm hạnh phúc giản dị. Rồi cũng có lúc trời mưa gió, khoai ế ẩm, con cháu xót xa khuyên bà nghỉ bán. Dẫu chấp nhận dừng lại, bà vẫn giữ nguyên sự hồn hậu, vui vẻ và luôn nghĩ cho gia đình. Qua từng chi tiết nhỏ, nhân vật bà hiện lên thật gần gũi mà cảm động biết bao.

Điều làm người đọc yêu quý nhân vật bà trước hết chính là tình yêu lao động bền bỉ, xem công việc như một phần ý nghĩa của cuộc đời mình. Bà không muốn sống những tháng ngày chỉ quanh quẩn nghỉ ngơi, bởi bà hiểu rằng đôi tay còn được làm việc thì lòng người còn thấy vui. Câu nói: “Trước đây làm lụng vất vả quen tay quen chân, vậy mà khỏe chán. Bây giờ cứ ra vô hoài, tay chân không vận động, nhức mỏi khắp người, muốn phát bệnh” mang theo một quan niệm sống giản dị mà sâu sắc. Lao động đối với bà đâu chỉ để kiếm thêm chút tiền lời từ những củ khoai bình dị, mà còn là cách để giữ cho tâm hồn luôn tươi trẻ, để cuộc sống mỗi ngày vẫn còn niềm háo hức. Hình ảnh người bà già nua nhưng vẫn cần mẫn với thúng khoai nhỏ khiến người đọc thêm thấu hiểu giá trị đẹp đẽ của lao động chân chính.

Từ tình yêu lao động, vẻ đẹp hồn hậu và lạc quan nơi nhân vật bà cũng hiện lên thật tự nhiên, ấm áp. Dẫu tuổi cao, dáng người đã lụm cụm, bà vẫn giữ nụ cười giòn tan và những câu nói dí dỏm khiến căn nhà lúc nào cũng đầy ắp tiếng cười. Bà đùa vui với con cháu: “Rửa khoai nhiệt tình nhưng tôi không có trả công đâu à nghen”, rồi lại hóm hỉnh “mếch lòng trước, đặng lòng sau”. Những lời nói mộc mạc mang đậm chất Nam Bộ ấy khiến nhân vật bà trở nên sống động vô cùng. Sau tiếng cười ấy là một tâm hồn tươi sáng, yêu đời và luôn muốn mang niềm vui đến cho những người xung quanh. Dường như tuổi tác hay nhọc nhằn cũng chẳng thể làm mất đi sự trẻ trung trong tâm hồn người bà ấy.

Ẩn sâu phía sau vẻ ngoài vui vẻ chính là tình yêu thương gia đình vô bờ bến. Dù sức khỏe chẳng còn bao nhiêu, bà vẫn muốn tự mình làm việc để con cháu đỡ cực nhọc. Số tiền lời ít ỏi kiếm được từ việc bán khoai, bà không nghĩ cho riêng mình mà dành dụm “bỏ ống để cho tiền cháu của mẹ đi học”. Chỉ một ý nghĩ nhỏ bé thôi cũng đủ cho thấy tấm lòng hi sinh lặng thầm của bà dành cho con cháu. Bà yêu thương gia đình bằng những điều bình dị nhất, bằng sự quan tâm âm thầm và cả sự nhường nhịn đầy bao dung. Khi thấy cả nhà lo lắng, bà chấp nhận nghỉ bán dù trong lòng còn nhiều tiếc nuối. Hình ảnh ấy khiến người đọc liên tưởng đến biết bao người bà, người mẹ Việt Nam suốt đời sống vì con cháu, âm thầm hi sinh mà chẳng bao giờ đòi hỏi được đáp đền.

Sức hấp dẫn của truyện còn được tạo nên từ nghệ thuật kể chuyện giản dị, gần gũi như lời thủ thỉ trong một bữa cơm gia đình. Đặng Trung Thành không xây dựng những biến cố gay cấn mà chỉ chọn một câu chuyện rất nhỏ giữa đời thường. Chính sự mộc mạc ấy lại khiến cảm xúc lan tỏa tự nhiên và chân thật. Ngôn ngữ đối thoại đậm chất khẩu ngữ miền Nam vừa tạo không khí thân quen, vừa giúp tính cách nhân vật hiện lên rõ nét. Qua từng lời ăn tiếng nói, từng cử chỉ đời thường, người bà bước ra khỏi trang sách với dáng vẻ chân thực như một người thân quen trong mỗi mái nhà Việt.

Khép lại câu chuyện về thúng khoai nhỏ bé, tác phẩm vẫn để lại trong lòng người đọc nhiều dư âm sâu lắng. Đó là lời ngợi ca giá trị của lao động, bởi lao động đem đến niềm vui và giúp con người thêm gắn bó với cuộc đời. Đó còn là bài ca dịu dàng về tình cảm gia đình, nơi mọi người biết yêu thương, sẻ chia và nâng đỡ nhau bằng sự chân thành. Đồng thời, truyện cũng nhắc mỗi chúng ta biết sống giản dị, nhân hậu và trân trọng những người thân yêu đang hiện diện bên mình.

Thúng khoai của bà của Đặng Trung Thành là một truyện ngắn nhẹ nhàng mà giàu sức lay động. Qua hình ảnh người bà bán khoai nơi đầu hẻm, tác giả đã làm sáng lên vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam: tảo tần, yêu lao động, giàu đức hi sinh và luôn chan chứa yêu thương. Câu chuyện khép lại nhưng dư âm vẫn còn đọng mãi, như hương khoai nóng lan tỏa giữa chiều quê yên ả, khiến mỗi người đọc thêm yêu gia đình, thêm trân quý những điều bình dị mà thiêng liêng của cuộc sống.