MỞ RỪNG

(Trích)

Lê Lựu

(Tóm tắt: Tiểu thuyết Mở rừng được nhà văn Lê Lựu sáng tác trong khoảng thời gian 1973 – 1975. Tác phẩm tái hiện cuộc sống chiến đấu gian khổ, kiên cường của những người lính Trường Sơn trong kháng chiến chống Mỹ. Đoạn trích dưới đây thuộc chương VIII, kể về Vũ – anh lính lái xe – tranh thủ nghỉ phép về thăm nhà. Thị xã quê anh vừa bị bom Mỹ tàn phá, nhà cửa đổ nát, bố và em trai Phúc đã mất, mẹ và em gái Hạnh phải sơ tán, ở nhờ nhà bác Xuân. Trên đường về, Vũ được bác Xuân kể lại tình cảnh đau thương và dặn anh giấu gia đình việc mình đã biết. Khi gặp Vũ, mẹ và em gái cũng nén đau thương, giấu kín mất mát để anh yên tâm trở lại chiến trường. Em gái Vũ, khi trò chuyện với anh, lo anh biết chuyện nên liên tục dò hỏi.)

– Anh đã gặp ai ở thị xã chưa? Mà có quen nhà ta ý.

– Chưa gặp ai, kể cả lạ lẫm quen. Anh có đi đường ấy đâu mà gặp.

– Thế ạ. Giá anh đi đằng ấy thì gặp cậu mới lị em Phúc vẫn coi nhà ở trên phố ấy.

Vũ cố nuốt một làn hơi trồi nóng ở cổ.

– Ừ. Không thấy cậu với em Phúc ở đây, anh cũng đoán thế.

– Thằng Phúc nó học giỏi lắm, viết chính tả được những chín điểm đấy anh ạ.

Vũ vội vàng ngẩng mặt nhìn lên mái nhà. Lúc sau anh từ từ đứng dậy, vẫn ngửa mặt nhìn vào chỗ khuất ánh đèn, giả vờ đang tìm kiếm một cái gì đó để nén tiếng khóc khỏi bật lên. “Em ơi, Hạnh ơi, em cũng biết nói dối anh như một người lớn rồi ư! Trời ơi, ai đã dạy cho em sự chịu đựng kì lạ ấy”. Bà giảo không ngờ con bé Hạnh giữ được với anh nó như thể, khiến bà phải ba lần quay mặt vào tường nuốt nước mắt giàn sặc xuống mũi. Còn bác gái Xuân bấu hai tay vào nhau suốt, dại nhìn, chốc chốc bác lại chạy xuống bếp dụi lửa và lau nước mắt. Thế ra, ba mẹ con vẫn giấu nhau, bác lại nói hết mọi nhẽ với cháu Vũ rồi có tội không? Biết nói lại với cháu nó thế nào bây giờ! Bác vẫn đứng ngoài sân dõi theo từng cử động của hai anh em Vũ và khóc thầm. Ở trong nhà, con Hạnh nhổm dậy gọi: “Anh Vũ ơi, khi nào hoà bình anh lái ô tô đưa em với em Phúc đi Hà Nội xem duyệt binh nhá!”. Bác gái Xuân vội vàng chạy đi. Nhưng không thể nào nén lại được nữa, đến giữa sân bác bật lên thành tiếng khóc. Tiếng khóc đầy lên, lạnh và nhọn xuyên vào nhà khiến con bé Hạnh lao  bắn ra sân kêu:

– Anh Vũ ơi! Em Phúc ơi, cậu ơi! Con lạy mợ con không giữ được đâu, giời ơi!

Bà giáo đứng dậy hai mắt mở trừng trừng nhìn Vũ. Bác gái Xuân đứng ngoài cửa cũng nhìn vào Vũ. Con Hạnh nén tiếng khóc nhìn qua khe liep xem anh co sao khong. Dường như mọi nỗi lo lắng đều sáp lại khuôn mặt xám xanh đã từng chịu đựng bao nhiêu thử thách ở mặt trận, lúc này có chịu đựng được thêm nữa không, có đủ sức trở về với đồng đội nữa không? Không nhìn ai, Vũ vẫn nhận ra nỗi lòng mẹ, sự sợ hãi của cái Hạnh, cả tấm lòng thương cảm của bác chủ nhà. Mọi người đang nhìn anh, nhìn vào chân dung người lính ở chiến trường đây. Vũ nghĩ thầm. Anh đi lại bên mẹ:

– Mợ ơi, con biết hết mọi chuyện từ trước khi về nhà rồi mợ ạ.

Tiếng mẹ bị dìm nấc trong nước mắt:

– Mợ chỉ sợ … con … on. Vũ ơi!

– Dạ! Con rất hiểu mợ ạ. Mợ đừng khóc làm em Hạnh nó sợ. Mợ gọi nó vào nói chuyện với con. Bác chủ nhà đang chuẩn bị mọi thứ cho con đi hở mợ?

– Ừ, bác quý hóa lắm. Mợ không khóc nữa đâu. Con xuống bếp nói chuyện với bác. “Đêm nằm năm ở” con ạ. Những ngày qua không có bác thì – Tiếng nấc chẹn trong cổ bà giáo song, bà lại luống cuống: – Thôi mợ không khóc nữa đâu, mợ lau nước mắt đây rồi, con có cố ở nhà được vài ngày nữa không?

– Không thể được đâu mợ ạ. Đêm mai anh em tập trung nhận xe cả rồi. Chi có người không thì con có thể xin phép về ở nhà thêm với mợ, nhưng mỗi người một xe không có ai lái thay.

– Ừ thôi, việc đi cứ phải đi, mợ hỏi con thế thôi. Cứ mạnh bước mà đi. Mọi sự ở nhà đã có mợ chịu tất, con đừng buồn phiền, lo nghĩ gì con nhá.

Lời mẹ khấn cầu, những mong con để lại cho mẹ tất cả mọi yếu đuối, lo toan, chỉ mang đi mọi sự vững vàng khỏe mạnh của con, của mẹ, của em con, của cậu con và em Phúc đã nằm xuống. Tự vì mẹ không chỉ là người mẹ thông thường, mẹ còn là mẹ bộ đội đang còn đi đánh giặc, mẹ là mẹ người chiến sĩ phải lên đường ngay đêm nay cho kịp với bao nhiêu đồng đội đang chờ đợi con ở chỗ tập trung. Có hiểu lòng mẹ không con! Mẹ thèm cái mùi mồ hôi mặn chua ở bộ quần áo ướt xịu của con, mẹ muốn ghì chặt con trong hai cánh tay mẹ. Nhưng việc đánh giặc, cứu nước của con mẹ không cản đâu. Con phải mạnh bước mà đi. Có khóc thì khóc hết với mẹ đi, trút hết cho mẹ đi, đến chỗ chúng bạn không được khóc nữa, không được buồn phiền nữa. Có hiểu lòng mẹ không con. Mẹ không nói ra được điều gì lúc này đâu!

(Trích Tác phẩm văn học được giải thưởng Nhà nước, Lê Lựu, NXB Hội nhà văn, 2015, tr.389-391)

Chú thích:

Lê Lựu (1942 – 2022) là nhà văn nổi tiếng của nền văn học Việt Nam hiện đại, chuyên viết về thể loại truyện ngắn và tiểu thuyết. Tác phẩm của ông mang đậm chất hiện thực, phản ánh sâu sắc những vấn đề xã hội và con người trong thời kỳ chiến tranh.

Dàn bài

* Giới thiệu đoạn trích tác phẩm “Mở rừng”, tác giả Lê Lựu và vấn đề nghị luận: nhân vật người mẹ của Vũ — giàu tình yêu thương con, yêu đất nước.

* Phân tích:

– Tính cách, phẩm chất nhân vật người mẹ được thể hiện qua lời nói, hành động, diễn biến tâm trạng:

+ Tình yêu thương con sâu sắc (mẹ kìm nén nỗi đau, giấu con mất mát của gia đình, sợ ảnh hưởng đến con; lo lắng, sợ hãi khi con trai đã biết sự thật; kịp thời trấn an, động viên con; luôn muốn gần con nhưng sẵn sàng ủng hộ quyết định của con…)

+ Tình yêu đất nước cao cả, sẵn sàng cộng hiến hi sinh vì đất nước (mẹ sợ con bị chi phối bởi nỗi đau gia đình mà không hoàn thành nhiệm vụ; động viên con lên đường làm tốt bổn phận; sẵn sàng nhận hết mọi nỗi khổ về bản thân để con yên tâm chiến đấu, dù thương con vô bờ “Nhưng việc đánh giặc, cứu nước của con mẹ không cản đâu.”…)

→ Nhân vật mẹ của Vũ là biểu tượng đẹp đẽ của những người mẹ Việt Nam thời chống Mĩ: yêu thương con vô bờ nhưng luôn sẵn sàng hi sinh tình cảm riêng vi tình yêu đất nước.

– Nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc: điểm nhìn linh hoạt, tình huống éo le, miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo, chi tiết giàu ý nghĩa, ngôn từ trong sáng, tự nhiên, giàu cảm xúc.

Đoạn văn 200 chữ phân tích nhân vật người mẹ của Vũ trong đoạn trích “Mở rừng” của Lê Lựu

Trong đoạn trích Mở rừng của Lê Lựu, nhân vật người mẹ của Vũ hiện lên như một hình tượng giàu sức lay động, kết tinh vẻ đẹp cao quý của người mẹ Việt Nam trong những năm tháng chống Mĩ ác liệt. Qua lời nói, hành động và diễn biến tâm trạng, tình yêu thương con sâu sắc của mẹ được bộc lộ kín đáo mà đau đớn. Mẹ kìm nén nỗi mất mát quá lớn của gia đình, cùng con gái giấu Vũ sự thật đau lòng, chỉ vì sợ nỗi đau riêng làm con chùn bước trước nhiệm vụ. Khi biết Vũ đã hiểu tất cả, mẹ vừa lo lắng, sợ con không chịu đựng nổi, vừa vội vàng trấn an, động viên con giữ vững tinh thần. Mẹ khát khao được ôm con, được sẻ chia, nhưng lại sẵn sàng gạt đi tình cảm riêng để ủng hộ con lên đường. Cao hơn cả tình mẫu tử là tình yêu đất nước thầm lặng mà bền bỉ: mẹ chấp nhận gánh hết đau thương, mong con mang theo sự vững vàng để hoàn thành bổn phận với Tổ quốc. Bằng nghệ thuật miêu tả tâm lí tinh tế, giọng văn chân thực, giàu cảm xúc, Lê Lựu đã khắc họa thành công hình ảnh người mẹ vừa giàu yêu thương, vừa anh hùng, trở thành biểu tượng đẹp của hậu phương thời chiến.