[…]
“Đã mùa thu
Đêm cha quạt cho con chút lửa
Đặt ấm chỗ con nằm
Trở giấc, lại ngồi lại quạt
Những hòn than lấp lánh lim dim
Mặt con sáng vầng trăng nhỏ
Cha ngồi dáng người thượng cổ
Nhớ mười năm đốt lửa Trường Sơn
Cơn sốt, cơn đói
Người nằm xuống, kẻ còn lưa
Tóc cha sợi đen, sợi bạc
Chợt nhớ lời ru “mùa thu” gió hát
Cha ngồi trầm ngâm thâu đêm…”

-Nguyễn Khoa Điềm

I. Mở bài

Giới thiệu tác giả, tác phẩm, đoạn trích

– Giới thiệu đôi nét khái quát về tác giả Nguyễn Khoa Điềm;

– Giới thiệu khái quát về bài thơ “Ngôi nhà có ngọn lửa ấm”, đoạn trích và nêu vấn đề nghị luận: Đoạn trích thể hiện sự thấu hiểu, tình yêu thương và lòng biết ơn của tác giả dành cho cha.

II. Thân bài

a. Phân tích, đánh giá nội dung chủ đề:

– Chủ đề: đoạn trích viết về chủ đề tình cảm gia đình – Tình cảm cha con…

– Phân tích đánh giá chủ đề:

+ Ca ngợi tình yêu thương và sự hi sinh thầm lặng của người cha dành cho con…

+ Suy tư, chiêm nghiệm của người cha về thời gian và cuộc đời…

+ Thể hiện sự thấu hiểu, tình yêu thương và lòng biết ơn của “con” – nhân vật trữ tình dành cho cha.

b. Phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật:

– Thể thơ tự do phù hợp với việc thể hiện cảm xúc…

– Giọng điệu thủ thỉ, tâm tình như một lời kể, lời tâm sự, có sự kết hợp nhuần nhuyễn yếu tố tự sự và trữ tình…

– Từ ngữ, hình ảnh: mộc mạc, giản dị, mang tính biểu tượng cao như “ngọn lửa” (tình yêu thương, sự sống, ký ức), “dáng người thượng cổ” (sự từng trải, gánh nặng thời gian)…

– Mạch cảm xúc: từ hiện tại về quá khứ và trở lại hiện tại một cách tự nhiên, không gượng ép…

– Biện pháp tu từ: liệt kê, ẩn dụ,… góp phần tạo nên nhịp điệu chậm rãi, trầm lắng, phù hợp với mạch cảm xúc, gợi tà không gian, thời gian lẫn chiều sâu tâm trạng của nhân vật trữ tình …

c. Đánh giá chung:

Những yếu tố nghệ thuật này vừa giúp tác giả thể hiện cảm xúc chân thành vừa nêu được những suy nghĩ sâu sắc của tác giả về tình cha – một tình cảm âm thầm mà thiêng liêng, có ý nghĩa nhân bản. Tất cả góp phần khẳng định phong cách thơ Nguyễn Khoa Điềm – kết hợp giữa cảm xúc nồng nàn và suy tư sâu lắng.

III. Kết bài

Khẳng định lại giá trị đoạn thơ

Bài làm tham khảo

Nguyễn Khoa Điềm là một trong những gương mặt tiêu biểu của thơ ca Việt Nam thời kỳ chống Mỹ và thời hậu chiến, với phong cách thơ giàu cảm xúc, kết hợp hài hòa giữa trữ tình và suy tư. Bài thơ Ngôi nhà có ngọn lửa ấm là một tác phẩm mang đậm hơi thở gia đình, đặc biệt đoạn thơ: “Đã mùa thu … Trở giấc, lại ngồi lại quạt…” đã thể hiện một cách tinh tế tình cảm cha con sâu nặng, gợi nên sự xúc động và suy ngẫm sâu xa về tình thân.

Đêm thu hiện ra thật yên ả. Trong khoảng không tĩnh lặng ấy, hình ảnh người cha ngồi bên bếp lửa chăm chút cho con khiến ta không khỏi nghẹn ngào. Cha “quạt cho con chút lửa”, “đặt ấm chỗ con nằm”, những việc làm nhỏ bé mà chất chứa biết bao yêu thương. Điệp từ “lại” vang lên chậm rãi trong câu thơ “Trở giấc, lại ngồi lại quạt” khiến nhịp thơ như lặng xuống theo từng chuyển động âm thầm của người cha. Con trở mình một lần, cha thức thêm một lần. Đứa con có thể ngủ yên trong hơi ấm dịu dàng, bởi suốt đêm dài vẫn có một bóng người lặng lẽ ngồi canh giấc ngủ cho con. Tình thương của cha không ồn ào, không phô bày bằng lời nói, mà thấm sâu trong từng cử chỉ nhẫn nại, ân cần.

Ánh lửa nhỏ giữa đêm thu dường như cũng đánh thức miền ký ức xa xăm trong lòng người cha:

“Nhớ mười năm đốt lửa Trường Sơn
Cơn sốt, cơn đói
Người nằm xuống, kẻ còn lưa…”

Mạch thơ từ hiện tại chậm rãi chảy về quá khứ. Ngọn lửa trong mái nhà hôm nay bỗng nối liền với ngọn lửa của những năm tháng chiến tranh gian khổ. Người cha từng là người lính đi qua Trường Sơn bom đạn, từng đối diện với sốt rét, đói khát và cả ranh giới mong manh giữa sự sống với cái chết. Câu thơ “Người nằm xuống, kẻ còn lưa” gợi biết bao xót xa về những đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường. Ký ức ấy hẳn chưa bao giờ nguôi ngoai trong lòng người lính năm xưa. Bởi thế, khi ngồi bên con giữa đêm yên bình, cha càng thêm trầm ngâm trước sự đổi thay của thời gian và giá trị của mái ấm hôm nay.

Rồi từ ánh lửa bập bùng ấy, người cha hiện lên thật lớn lao qua câu thơ:

“Cha ngồi dáng người thượng cổ”

Chỉ một hình ảnh mà gợi ra biết bao tầng ý nghĩa. “Dáng người thượng cổ” khiến người cha như mang vóc dáng của thời gian, của lịch sử, của những tháng năm từng trải. Cha ngồi lặng im giữa đêm thu mà tựa một tượng đài trầm mặc, vững chãi và bền bỉ. Sau mái tóc đang dần pha bạc là cả một đời nhọc nhằn, hi sinh và yêu thương. Hình ảnh ấy vừa gần gũi vừa thiêng liêng, khiến lòng người đọc dâng lên niềm kính yêu sâu sắc.

Khổ thơ khép lại bằng dư âm man mác:

“Tóc cha sợi đen, sợi bạc
Chợt nhớ lời ru “mùa thu” gió hát
Cha ngồi trầm ngâm thâu đêm…”

Thời gian lặng lẽ in dấu trên mái tóc cha. Đêm thu càng về khuya càng sâu lắng, còn người cha vẫn ngồi đó cùng bao suy tư và ký ức. Trong tiếng gió mùa thu thoảng qua như lời ru xa vắng, ta cảm nhận được một tâm hồn từng trải đang lặng lẽ ôm ấp bao nỗi niềm. Câu thơ cuối ngân lên chậm buồn, để lại trong lòng người đọc cảm giác vừa ấm áp vừa xót xa.

Đoạn thơ ghi dấu bởi giọng điệu thủ thỉ, sâu lắng như một lời tâm tình chân thành. Thể thơ tự do giúp cảm xúc tuôn chảy tự nhiên, khi nhẹ nhàng êm dịu, lúc trầm lắng suy tư. Nguyễn Khoa Điềm đã khéo léo kết hợp giữa chất tự sự và chất trữ tình, khiến hiện tại và quá khứ đan cài vào nhau đầy xúc động. Hình ảnh “ngọn lửa” mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, vừa là hơi ấm của gia đình, vừa là ngọn lửa của ký ức, của tình yêu thương và niềm tin chưa bao giờ tắt.

Đọc “Ngôi nhà có ngọn lửa ấm”, ta càng thấu hiểu hơn vẻ đẹp lặng thầm của tình phụ tử. Người cha trong thơ Nguyễn Khoa Điềm hiện lên như bóng dáng của bao người cha Việt Nam đã đi qua chiến tranh, mang theo những nhọc nhằn của cuộc đời để đổi lấy sự bình yên cho con cái. Ngọn lửa cha quạt trong đêm thu năm ấy dường như vẫn cháy mãi trong tâm hồn người đọc hôm nay, nhắc ta biết yêu thương nhiều hơn, biết trân trọng hơn những hi sinh âm thầm của đấng sinh thành.