THẰNG EM TÔI

Tôi dám chắc với các bạn rằng, không có đứa bé nào nghịch hơn cu Dũng em tôi. Tôi làm cái gì nó cũng học theo rồi phá quấy. Mới năm tuổi, bé loắt choắt mà chơi với nhau, lúc nào nó cũng đòi thắng. Có lúc cáu quá, tôi phát nhẹ một cái là y như rằng, nó khóc rinh lên, làm như đau đớn lắm. Chờ mẹ tôi dỗ mãi mới chịu nín. Lại còn cái chuyện ăn tham của nó nữa chứ, tôi có kể cả ngày cũng không hết. Cậy là bé nhất nhà nên cái gì cu Dũng cũng đòi phần hơn. Dù hai là trái ổi, múi bưởi hay bất kỳ thứ quà ai cho, nó cũng đòi phần nhiều, phần to mới đến lượt tôi.
Có lần mẹ tôi mua về hai cái bánh cốm y hệt nhau. Tất nhiên là cu Dũng đòi chọn trước rồi. Nó cứ dương mắt, nhìn đi nhìn lại hai cái bánh, làm cho tôi phải chờ lâu, sốt cả ruột rồi mới bất ngờ cắn một miếng rõ to vào cái bánh nó đưa cho tôi. Đã thế, nó còn cười khoái trá, hở cả mấy cái răng sún, làm cho tôi điên cả ruột. Vậy mà mẹ tôi cũng chỉ mắng nó: “Con hư thế!” rồi xoa đầu tôi: “Con là anh, nhường em vậy”
Nhưng lắm khi cu Dũng cũng dại lắm cơ. Thì ngay chiều qua đấy thôi. Mẹ tôi mua về cho hai anh em hai chú gà trống choai để nuôi. Cu Dũng khoái lắm, lau tau đòi chọn trước. Nó xí ngay con gà nhỉnh hơn nhưng thấp tè, mọc đủ lông đuôi và cánh. Tôi mừng rơn, vì con gà cồ, đang trụi lông thuộc về mình, nhưng vẫn làm ra vẻ buồn nên cu cậu cười tít cả mắt. Thế rồi sáng nay, tôi lụi cụi đào giun, bắt châu chấu để “bồi dưỡng” cho gà. Cu cậu cũng lanh chanh làm theo. Nhưng nó thì làm được gì. Rốt cuộc, tôi phái cho cả hai con ăn cùng ăn. Ghét nỗi, con gà của nó đã ăn chực lại chẳng biết điều, tinh y hệt chủ, mổ nhanh như chớp, tranh hết cả phần của gà tôi. Thế mà cu Dũng còn reo hò, vỗ tay, khen con gà của nó. Bực quá, tôi nổi cáu:
– Này…Chiều nay anh bận học, Dũng phải kiếm mồi cho cả hai con đấy.
Nó vênh váo:
– Được thôi !
Tưởng cu cậu sỹ diện, nói cho oai, nào ngờ, nó làm thật.
Cho đến lúc đi học về, tôi mới sững người khi biết Dũng bị cảm nắng, đang nằm ở bệnh xá. Thảo nào, ngồi ở lớp, tôi cứ thấp thỏm, lo lo mà chẳng hiểu vì sao. Chắc là Dũng trốn mẹ, ra bãi vồ châu chấu cả buổi chiều đây…
Tôi vù ngay lên trạm xá. May quá, Dũng đã đỡ. Nó nằm trên giường bệnh, từ từ hé cặp mắt mệt mỏi nhìn tôi
– Em chẳng kiếm được con châu châu nào cho gà cả anh ạ – Nó nói, giọng mệt mỏi.
– Lần sau đừng có mà phơi nắng nữa em nhé – Tôi nói khẽ với Dũng. Sợ mẹ nghe lại trách, tôi vội lấy một quả quýt bóc vỏ, đưa cho Dũng- Em gắng ăn cho đỡ mệt nào…
– Em…ứ ăn đâu…Dũng vừa nói vừa đưa mắt nhìn bao nhiêu là quà, bánh đặt trên chiếc bàn nhỏ bên cạnh – Anh ăn đi… Cho anh hết đấy.
– Không… Em không ăn anh cũng…
Tôi cảm động quá, không nói tiếp được nữa. Ôi, thằng em nghịch ngợm của tôi sao hôm nay lại thảo thế. Tự dưng, tôi thấy sống mũi cay cay và nước mắt cứ trào ra. Tôi muốn nói: “Anh thương em lắm. Cố ăn đi cho chóng khỏi” mà chẳng hiểu sao, cứ ngắc ngứ trong cổ, không nói ra được.

Chú thích: Nhà văn Thái Chí Thanh hiện là Chủ tịch Hội đồng Văn học thiếu nhi Hội Nhà văn Việt Nam khóa X. Ông sinh 1953 tại Nghệ An, từng tham gia chiến trường miền Nam trước năm 1975, tốt nghiệp cử nhân sử học Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội năm 1981 và cao học tại Moskva, Liên Xô năm 1989. Từ năm 2002 đến 2014, ông là cán bộ ngoại giao ở Ba Lan và Hoa Kỳ. Về nước ông làm Biên tập viên NXB Hội Nhà văn đến nay. Thái Chí Thanh đã xuất bản 14 tác phẩm gồm truyện ngắn, tiểu thuyết, truyện đồng thoại cho thiếu nhi. Đặc biệt, tập truyện đồng thoại Gấu con học đếm của ông được NXB Kim Đồng phát hành 30.632 bản vào tháng 7.2009, và nhóm biên soạn sách Tiếng Việt 1, tập 2, bộ Chân trời sáng tạo, đã soạn thành bài Gấu con chia quà đưa vào sách giáo khoa. Nhân dịp Trại Sáng tác Văn học thiếu nhi do Hội Nhà văn Việt Nam sắp tổ chức ở Khu Du lịch Sao Mai tại thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên mà nhà văn Thái Chí Thanh là nhân tố chủ lực.

I. Mở bài: Giới thiệu đôi nét về tác giả và truyện ngắn.

– Thái Chí Thanh là một nhà văn nổi bật trong văn học thiếu nhi Việt Nam, với phong cách sáng tác đậm chất nhân văn và gần gũi với đời sống của trẻ em. Sinh ra và lớn lên trong một thời kỳ đầy biến động của đất nước, ông đã chọn con đường sáng tác để truyền tải những giá trị về tình yêu thương, sự sẻ chia và khát khao học tập thông qua các tác phẩm dành cho thiếu nhi. “Thằng em tôi” là một truyện ngắn tiêu biểu của ông.

– Trong truyện “Thằng em tôi”, có hai nhân vật chính là người anh và em trai cu Dũng. Tuy cu Dũng là tâm điểm của nhiều tình tiết, nhưng chính người anh mới là nhân vật trung tâm, qua đó tác giả làm nổi bật chủ đề của truyện.

II. Thân bài: Phân tích nội dung, chủ đề và nghệ thuật.

– Tóm tắt nội dung cốt truyện: Truyện ngắn “Thằng em tôi” kể về một ngày thường nhật trong cuộc sống của hai anh em. Người anh luôn phải chịu đựng những trò nghịch ngợm của em trai cu Dũng, từ việc đòi phần ăn lớn hơn đến những trò quấy phá tinh nghịch. Tuy vậy, tình yêu thương của người anh dành cho cu Dũng vẫn luôn hiện hữu, đặc biệt khi cu Dũng vì muốn chứng tỏ với anh mà bị cảm nắng.

– Chủ đề: là tình yêu thương gia đình, đặc biệt là tình anh em, một thứ tình cảm vừa giản dị vừa thiêng liêng.

– Đề tài mà câu chuyện hướng đến là tình cảm gia đình, tình anh em ruột thịt. Đây là một đề tài quen thuộc nhưng Thái Chí Thanh lại làm cho nó trở nên mới mẻ bởi một câu chuyện chứa đựng những cảm xúc và góc nhìn khác
về tình cảm này.

– Luận điểm 1: Nhân vật người anh trong truyện ngắn “Thằng Em Tôi” hiện lên như một hình tượng sống động về tình cảm gia đình, đặc biệt là tình anh em thiêng liêng.

+ Anh không chỉ là một cậu bé lớn hơn, mà còn là người bảo vệ, người che chở cho em trai mình. Dù cụ Dũng nghịch ngợm, đôi lúc làm anh bực mình đến phát khóc, nhưng tình yêu thương của người anh dành cho em luôn vượt qua tất cả. Anh biết nhường nhịn, luôn giữ vai trò là người “lớn hơn” trong những tình huống xung đột, nhưng điều đó không có nghĩa là anh không có cảm xúc.

+ Khi chứng kiến em trai bị cảm nắng vì cố kiếm châu chấu cho gà, người anh cảm thấy lo lắng, thậm chí là đau lòng. Sự xúc động và nước mắt trào ra khi em trai Dũng nhường phần quả cho mình đã thể hiện một cách rõ ràng tình yêu thương sâu sắc mà anh dành cho em.

+ Hình ảnh người anh chăm sóc, lo lắng cho Dũng không chỉ làm nổi bật vai trò của một người anh, mà còn phản ánh sự trưởng thành sớm của cậu bé trong việc bảo vệ và yêu thương em trai.

=> Người anh không chỉ là nhân vật trung tâm của câu chuyện mà còn là biểu tượng cho tỉnh anh em cao quý, nơi sự hi sinh và tình yêu thương vô điều kiện được thể hiện một cách chân thật và xúc động.

– Luận điểm 2: Nhân vật Dũng là một cậu bé nghịch ngợm, hiếu thắng nhưng lại rất yêu thương anh mình.

+ Những hành động của Dũng, từ việc chọn phần bánh lớn hơn cho đến việc bị cảm nắng vì cố gắng kiếm châu chấu, đều thể hiện tính cách ngây thơ nhưng giàu tình cảm của cậu.

+ Dũng là nhân vật đối trọng với người anh, qua đó làm nổi bật tình anh em và sự gắn kết trong gia đình.

+ Các nhân vật phụ khác như mẹ của hai anh em cũng đóng vai trò hỗ trợ, góp phần làm rõ hơn tinh cảm gia đình qua cách bà đối xử và dạy dỗ con cái.

– Luận điểm 3: Truyện “Thằng em tôi” có nhiều nét đặc sắc về mặt nghệ thuật:

+ Cốt truyện không quá phức tạp nhưng lại có sức cuốn hút riêng nhờ cách kể chuyện gần gũi, tự nhiên. Câu chuyện đơn tuyến nhưng được triển khai khéo léo, dẫn dắt người đọc qua các cung bậc cảm xúc từ hải hước đến xúc động.

+ Ngôi kể thứ nhất giúp câu chuyện trở nên chân thật và sinh động hơn, người đọc có thể dễ dàng đồng cảm với nhân vật người anh, hiểu rõ những suy nghĩ, cảm xúc của cậu. Tác giả đã mượn điểm nhìn của người anh để kể lại câu chuyện, từ đó làm nổi bật tình cảm và mối quan hệ giữa hai anh em.

+ Cách dựng tình huống trong truyện khá tự nhiên, không có những mâu thuẫn gay gắt, nhưng lại có sức mạnh tác động lớn đến cảm xúc của người đọc. Từ những tình huống nhỏ nhặt như chuyện chia phần bánh, chọn gà, cho đến việc cu Dũng bị bệnh, tất cả đều góp phần làm rõ hơn tình cảm anh em trong truyện.

+ Tác giả đã khắc họa nhân vật qua dòng nội tâm và hành động, lời nói của họ. Điều này giúp nhân vật hiện lên sống động, chân thật, đặc biệt là qua các chi tiết tiêu biểu như hình ảnh cu Dũng cười hở mấy cái răng sún, hay người anh lo lắng chạy lên trạm xá khi biết em bị bệnh.

+ Ngôn ngữ trong truyện giản dị, tinh tế, giàu cảm xúc. Câu chuyện được kể một cách nhẹ nhàng, nhưng lại để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc. Tác giả đã khéo léo kết hợp miêu tả và biểu cảm tạo nên một giọng điệu vừa vui tươi, vừa xúc động, khiến câu chuyện trở nên gần gũi và dễ cảm nhận.

– Đánh giá chung và liên hệ

+ Truyện ngắn “Thằng Em Tôi” là một tác phẩm tiêu biểu cho thể loại văn học hiện thực, với nghệ thuật kể chuyện tinh tế, cốt truyện đơn giản nhưng giàu cảm xúc, và đặc biệt là sự khắc họa sâu sắc tình cảm anh em.

+ Qua câu chuyện, ta rút ra được bài học về tình yêu thương gia đình, sự hy sinh và lòng bao dung.

+ Tác giả đã thành công trong việc truyền tải thông điệp về giá trị của tình cảm gia đình, khiến người đọc không chỉ đồng cảm mà còn suy ngẫm về những điều quý giá trong cuộc sống.

+ So với các tác phẩm khác cùng đề tài, “Thằng Em Tôi” nổi bật bởi cách kể chuyện gần gũi, nhân vật sống động và tình cảm chân thật.

III. Kết bài: Khẳng định lại giá trị của truyện ngắn.

– “Thằng Em Tôi” là một tác phẩm đặc sắc, khơi gợi trong lòng người đọc không ít những tình cảm đẹp. Nó khiến ta trận trọng hơn tình cảm gia đình, khiến ta yêu quý hơn những người thân yêu ruột thịt.

– Qua câu chuyện giản dị nhưng đầy xúc động, tác phẩm giúp ta nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của mình đối với gia đình.

– Tác phẩm không chỉ có sức sống lâu bền trong lòng người đọc mà còn là một lời nhắc nhở nhẹ nhàng về những giá trị quý báu của cuộc sống.

Bài làm tham khảo

Nhà văn Thái Chí Thanh là một cây bút quen thuộc trong làng văn học thiếu nhi Việt Nam. Với hành trình cuộc đời phong phú từ người lính, nhà ngoại giao đến nhà văn, ông đã dành nhiều tâm huyết để viết cho các em những câu chuyện giàu tính nhân văn và gần gũi với thế giới trẻ thơ. “Thằng em tôi” là một truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách ấy, khắc họa một cách chân thực và cảm động về tình anh em ruột thịt. Truyện xoay quanh hai nhân vật chính là người anh và cậu em trai nghịch ngợm tên Dũng, nhưng qua điểm nhìn của người anh, tác giả đã làm nổi bật một thông điệp sâu sắc về sự yêu thương, sẻ chia và trưởng thành trong tình cảm gia đình.

Câu chuyện kể về những khoảnh khắc đời thường trong cuộc sống của hai anh em. Người anh luôn phải “chịu trận” trước những trò nghịch ngợm, tinh quái của cậu em út. Từ chuyện giành phần bánh lớn hơn, cắn vội một miếng trước khi đưa cho anh, đến việc chọn con gà “nhỉnh hơn” nhưng sau đó lại bắt anh phải lo kiếm mồi cho cả hai, cu Dũng hiện lên là một cậu bé ranh mãnh, hiếu thắng và đầy “sáng kiến”. Những xung đột nhỏ nhặt ấy khiến người anh không ít lần “phát cáu” và “điên cả ruột”. Tuy nhiên, chính trong cái nhìn đầy bực mình ấy, người đọc vẫn cảm nhận được một sợi dây vô hình gắn kết hai anh em. Và rồi, tình huống bất ngờ xảy ra khi cu Dũng vì muốn chứng tỏ với anh, đã tự mình ra bãi nắng kiếm châu chấu và bị cảm nắng. Khoảnh khắc ấy đã trở thành bước ngoặt để tình cảm anh em bộc lộ một cách trọn vẹn và sâu sắc nhất.

Chủ đề mà truyện ngắn hướng đến là tình yêu thương gia đình, đặc biệt là tình anh em, một thứ tình cảm vừa giản dị đời thường vừa thiêng liêng cao quý. Đề tài này tuy không mới nhưng Thái Chí Thanh đã làm nên sức hấp dẫn riêng bằng cách xây dựng những nhân vật rất đỗi chân thật và những cung bậc cảm xúc được thể hiện một cách tinh tế.

Nhân vật người anh trong truyện được xây dựng như một hình tượng sống động về tình cảm gia đình. Không chỉ đơn thuần là một cậu bé lớn hơn, người anh còn là người bảo vệ, người luôn phải cố gắng nhường nhịn và chịu đựng em trai. Dù có lúc “phát nhẹ một cái” hay bực mình vì trò “cắn bánh” của em, tình yêu thương của anh dành cho cu Dũng vẫn luôn thường trực. Điều đó được thể hiện rõ nhất khi người anh chứng kiến em trai nằm trên giường bệnh. Cậu đã “vù ngay lên trạm xá”, nói năng nhẹ nhàng, lo lắng và vội vàng bóc quýt cho em. Đặc biệt, trước hành động “lạ” khi cu Dũng từ chối ăn và nói “Cho anh hết đấy”, người anh đã vô cùng xúc động: “Tôi cảm động quá, không nói tiếp được nữa… Tự dưng, tôi thấy sống mũi cay cay và nước mắt cứ trào ra.” Giọt nước mắt ấy chính là biểu hiện rõ ràng nhất của tình yêu thương sâu sắc, của sự thấu hiểu và trân trọng. Qua nhân vật người anh, tác giả không chỉ khắc họa vai trò của người anh trong gia đình mà còn phản ánh sự trưởng thành trong cảm xúc, khi cậu bé dần nhận ra giá trị của tình thân và sự hy sinh thầm lặng.

Bên cạnh đó, nhân vật cu Dũng là một bức tranh đối lập nhưng không kém phần thú vị và đáng yêu. Dũng là cậu bé nghịch ngợm, hiếu thắng, “cậy là bé nhất nhà” nên hay đòi hỏi và thích thể hiện. Những chi tiết như “cười khoái trá, hở cả mấy cái răng sún” khi lừa được anh, hay “vênh váo” nói “Được thôi!” khi bị anh thách thức, đã khắc họa sinh động một cậu nhóc tinh quái nhưng hồn nhiên. Tuy nhiên, ẩn sâu bên trong vẻ ngoài “phá quấy” ấy là một tấm lòng yêu thương anh vô cùng cảm động. Cu Dũng chấp nhận ra nắng cả buổi chiều không phải vì sĩ diện, mà vì lời anh nói, vì mong muốn được làm việc như anh. Sự hồn nhiên ấy khiến cho hành động nhường quả quýt sau đó càng trở nên chân thành và xúc động. Cu Dũng là nhân vật đối trọng, nhưng chính sự nghịch ngợm, hiếu động của cậu đã làm nổi bật lên sự gắn kết và tình cảm anh em thiêng liêng. Nhân vật người mẹ tuy xuất hiện không nhiều nhưng cũng đóng vai trò quan trọng khi là người dạy dỗ, nhắc nhở “con là anh, nhường em vậy”, đặt nền móng cho những giá trị đạo đức tốt đẹp trong gia đình.

Không chỉ thành công về nội dung, truyện ngắn “Thằng em tôi” còn chinh phục người đọc bởi những nét đặc sắc về nghệ thuật. Cốt truyện đơn giản, không phức tạp, chỉ xoay quanh những sự việc hàng ngày nhưng lại có sức cuốn hút nhờ cách kể chuyện tự nhiên, khéo léo dẫn dắt cảm xúc người đọc từ những phút giây hài hước, bực mình đến những khoảnh khắc lắng đọng, xúc động. Đặc biệt, ngôi kể thứ nhất (xưng “tôi”) được sử dụng một cách tài tình. Qua điểm nhìn của người anh, câu chuyện trở nên chân thật và sinh động hơn bao giờ hết. Người đọc có thể dễ dàng thâm nhập vào thế giới nội tâm của nhân vật, cảm nhận được những suy nghĩ, sự bực dọc, lo lắng và niềm xúc động dâng trào. Ngôn ngữ trong truyện giản dị, tinh tế, đậm chất đời thường, với những câu văn ngắn, nhịp nhanh ở phần đầu và chậm lại, lắng sâu ở phần cuối. Những chi tiết nhỏ như “cái bánh cốm y hệt nhau”, “con gà trống choai”, “mấy cái răng sún” hay “quả quýt” đều được chọn lọc kỹ lưỡng, vừa gợi hình vừa gợi cảm, góp phần khắc họa thành công tâm lý và tính cách nhân vật.

Truyện ngắn “Thằng em tôi” là một tác phẩm tiêu biểu cho văn học hiện thực với nghệ thuật kể chuyện tinh tế và khả năng khắc họa tình cảm gia đình sâu sắc. Tác phẩm không chỉ là câu chuyện về hai anh em mà còn là bài học ý nghĩa về tình yêu thương, sự bao dung và lòng vị tha. So với nhiều tác phẩm cùng đề tài, truyện nổi bật bởi sự chân thật đến từng chi tiết và cảm xúc được thể hiện một cách tự nhiên, không hề gượng ép, khiến người đọc, dù là trẻ nhỏ hay người lớn, đều có thể tìm thấy hình bóng của chính mình trong đó.

Khép lại câu chuyện giản dị mà đầy xúc động, truyện ngắn “Thằng em tôi” khơi dậy trong lòng người đọc những tình cảm đẹp đẽ nhất. Tác phẩm khiến ta trân trọng hơn những người thân yêu ruột thịt, hiểu rằng trong cuộc sống, tình cảm gia đình luôn là điểm tựa vững chắc và là món quà vô giá. Qua đó, Thái Chí Thanh đã gửi gắm một thông điệp nhẹ nhàng mà sâu sắc: hãy yêu thương và trân trọng những người anh em của mình, bởi chính trong những va chạm nhỏ nhặt và sự hy sinh thầm lặng, tình cảm ấy mới thực sự tỏa sáng và trường tồn.