Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng

Vua trên trời là Ngọc Hoàng có hai con gái đẹp. Ngọc Hoàng yêu quý hai nàng lắm nên cho các nàng hàng ngày luân phiên nhau đi xem xét mọi việc của hạ giới để báo lại cho nhà Trời. Cô gái đầu tên là Mặt Trời được ngồi kiệu hoa có bốn người khiêng. Bốn người này chia làm hai tốp: một tốp già và một tốp trẻ. Tốp các cụ già khiêng kiệu luôn luôn lo làm tròn phận sự, chăm chỉ vào công việc nên cô Mặt Trời thường đi một vòng rất nhanh. Còn tốp trẻ bản tính la cà nên những lần được phân công khiêng kiệu thường về muộn. Vì thế, mỗi lần Mặt Trời đi với tốp trẻ thì ngày dài, và đi với tốp già thì ngày lại ngắn.

Mặt Trăng là cô em tính tình nóng nảy còn hơn cả cô chị. Sức nóng của cô đã làm hại cho người và muôn vật khá nhiều. Ấy thế mà cô vẫn cứ chỏng lỏn, đi đâu cũng sà vào khiến cho nhân dân vô cùng kinh hãi. Trần gian khổ sở vì cô Mặt Trăng, họ đã kêu ca rất nhiều, tiếng thấu lên Thượng giới khiến cho bà mẹ đã định lấy tro mà bôi lên mặt cô để giảm bớt sức nóng đi. Nhưng Ngọc Hoàng chiều con, nên không để cho vợ làm việc ấy.

Bấy giờ ở dưới trần có một chàng trai tên là Quải. Quải là con mồ côi nhưng lại có một thân thể cực kỳ to lớn và sức khỏe tuyệt vời. Trước những hành động tai ác của cô Mặt Trăng, Quải quyết tâm trị cho một mẻ. Anh ta đón đường cô Trăng trên một đỉnh núi cao và trữ sẵn một đống cát thật lớn. Hôm ấy, cô Mặt Trăng vẫn quen thói cũ vừa đi vừa sà xuống để nhìn muôn vật, Quải chờ cho cô ta đến gần rồi bất thình lình bốc cát ném túi bụi vào mắt, vào mặt mũi cô. Cô Trăng đang rong chơi, bị tấn công đột ngột, nhắm mắt lại nhưng đất đã dính đầy mặt và chui cả vào trong mắt. Cô ta hốt hoảng vội vụt bay lên cao, lảng ra xa chỗ Quải đứng.

Từ đó trở đi cô không dám sà xuống gần mặt đất nữa. Mặt mũi cô bị cát dính chặt nên không còn sáng được như xưa. Sau này tính tình của cô trở nên dịu dàng, hiền lành hơn, ở dưới trần ai cũng thích. Người ta nói mỗi lần cô ngoảnh mặt xuống nhân gian thì lúc đó là trăng rằm, cô quay lưng tức là ba mươi, mùng một, còn cô trở sang trái, sang phải tức là thời kỳ trăng hạ huyền hoặc thượng huyền. Còn những khi trăng quầng, ấy là lúc cát bụi trát mặt bị gió thổi bay tung ra.

I. Mở bài

– Giới thiệu ngắn gọn về xuất xứ, nhân vật chính và nội dung bao quát của truyện kể Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng.

II. Thân bài

– Tóm tắt truyện.

– Đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm:

+ Về nội dung:

++ Câu chuyện kể về về Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng được Trời giao công việc là hàng ngày thay phiên nhau đi xem xét thế gian.

++ Lí giải các hiện tượng tự nhiên gắn với Mặt trời có ánh sáng gay gắt vào ban ngày và Mặt trăng có ánh sáng dịu dàng vào ban đêm.

++ Thể hiện thế giới tự nhiên là một thế lực siêu nhiên chi phối thế giới và cuộc sống của con người đồng thời thể hiện khát vọng chinh phục thế giới tự nhiên của người xưa.

+ Về nghệ thuật:

++ Không gian thời gian: Không gian mang tính huyền ảo, rộng lớn, đặc trưng của thần thoại, thể hiện trí tưởng tượng của người xưa về vũ trụ. Thời gian phiếm chỉ, không xác định cụ thể, mang tính vĩnh hằng.

++ Cốt truyện: Đơn giản, không có nhiều cao trào, biến động, các sự kiện, tình tiết không nhiều. Nhiều yếu tố kì ảo

++ Nhân vật: Nhân vật Trời, nữ thần Mặt Trời, nữ thần Mặt Trăng, Con gấu, bà mẹ của hai nữ thần.

Các nhân vật trong truyện đều mang tính biểu tượng, góp phần giải thích hiện tượng tự nhiên và thể hiện tư duy nhân hoá, trí tưởng tượng phong phú của người Việt cổ. Đồng thời, qua họ, dân gian gửi gắm bài học đạo đức về tính cách con người: nóng này gây phiền hà, hiền dịu được yêu mến.

=> Truyện diễn ra trong không gian vũ trụ huyền thoại, thời gian chu kỳ tự nhiên, với các nhân vật thần thoại mang tính biểu tượng, được tổ chức trong mạch cốt truyện logic, gắn với hiện tượng thiên nhiên.

– Bài học rút ra từ câu chuyện:

+ Giải thích hiện tượng thiên nhiên

+ Gửi gắm bài học đạo đức sâu sắc: con người cần biết sống hiền hòa, biết sửa sai và yêu thương nhau – đó là ánh sáng làm rạng rỡ cả cuộc đời.

III. Kết bài

Khẳng định lại giá trị nội dung và nghệ thuật của truyện

Bài làm tham khảo (600 chữ)

Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, thần thoại là thể loại truyện kể đặc sắc, thể hiện trí tưởng tượng phong phú và khát vọng khám phá, lí giải thế giới tự nhiên của người xưa. Tiêu biểu cho cảm hứng ấy là truyện kể “Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng”. Thông qua câu chuyện về hai nàng tiên được Ngọc Hoàng giao nhiệm vụ quan sát thế gian, tác phẩm không chỉ lí giải một số hiện tượng tự nhiên mà còn gửi gắm những bài học ý nghĩa về cách ứng xử trong cuộc sống.

Truyện kể về hai người con gái của Ngọc Hoàng được giao nhiệm vụ luân phiên xuống hạ giới quan sát mọi việc để báo lại cho nhà Trời. Người chị Mặt Trời ngồi kiệu hoa do hai tốp người già và trẻ khiêng. Do tính cách và thái độ làm việc khác nhau của những người khiêng kiệu nên thời gian ngày dài, ngày ngắn cũng thay đổi. Người em Mặt Trăng lại có tính tình nóng nảy, thường xuyên sà xuống gần mặt đất, khiến con người và muôn vật phải chịu đựng sức nóng gay gắt. Trước sự ngang ngược ấy, chàng trai tên Quải đã nghĩ cách trừng trị nàng bằng việc ném cát vào mặt và mắt. Kể từ đó, Mặt Trăng không còn dám sà xuống gần mặt đất, ánh sáng cũng trở nên dịu nhẹ hơn. Những vết cát bám trên khuôn mặt nàng được dân gian dùng để giải thích hình dạng và các trạng thái khác nhau của trăng.

Trước hết, tác phẩm hấp dẫn người đọc bởi giá trị nội dung sâu sắc, thể hiện qua cách lí giải các hiện tượng tự nhiên bằng trí tưởng tượng hồn nhiên, độc đáo của người xưa. Trong quan niệm dân gian, Mặt Trời và Mặt Trăng được hình dung như hai vị nữ thần có hình dáng, tính cách và hoạt động giống con người. Mặt Trời được Ngọc Hoàng giao nhiệm vụ đi quan sát thế gian, còn Mặt Trăng cũng luân phiên thực hiện công việc ấy. Sự thay đổi về thời gian ngày dài, ngày ngắn được lí giải bằng việc hai tốp người khiêng kiệu có thái độ làm việc khác nhau. Tốp người già chăm chỉ, nhanh nhẹn khiến chuyến đi kết thúc sớm, còn tốp người trẻ ham chơi, la cà khiến hành trình kéo dài. Cách giải thích tuy ngây thơ nhưng cho thấy trí tưởng tượng phong phú và nỗ lực tìm hiểu những quy luật của tự nhiên của người Việt cổ.

Đặc biệt, câu chuyện còn tập trung lí giải sự thay đổi về đặc điểm của Mặt Trăng thông qua tính cách và hành động của nàng. Vốn nóng nảy, ngang ngược, Mặt Trăng thường xuyên sà xuống gần mặt đất, khiến con người và muôn vật phải chịu đựng sức nóng khủng khiếp. Trước tình cảnh ấy, chàng trai Quải đã dũng cảm đứng lên chống lại nàng. Hành động ném cát vào mặt Mặt Trăng khiến nàng phải bay lên cao, không còn dám đến gần mặt đất. Khuôn mặt bị cát bám cũng trở nên mờ nhạt, ánh sáng dịu dàng hơn trước. Qua hình ảnh ấy, dân gian đã giải thích sự khác biệt giữa ánh sáng Mặt Trời gay gắt và ánh sáng Mặt Trăng dịu nhẹ, đồng thời lí giải các hình dạng trăng rằm, trăng khuyết, trăng non hay hiện tượng trăng quầng. Đằng sau những cách lí giải giàu màu sắc tưởng tượng là nhận thức của người xưa về vai trò to lớn của các hiện tượng thiên nhiên đối với đời sống con người.

Không dừng lại ở việc giải thích thế giới tự nhiên, truyện còn gửi gắm những bài học đạo đức gần gũi và sâu sắc. Nhân vật Mặt Trăng với tính cách nóng nảy, ngang ngược đã gây ra nhiều phiền toái cho con người, cuối cùng phải nhận sự trừng phạt. Sau biến cố, nàng trở nên dịu dàng, hiền lành và được mọi người yêu mến. Sự thay đổi ấy gợi nhắc mỗi người cần biết điều chỉnh tính cách, sống hòa nhã, biết tôn trọng người khác và không để sự nóng giận làm tổn thương những người xung quanh. Đồng thời, hình ảnh chàng trai Quải còn thể hiện khát vọng của con người trong việc đấu tranh với những thế lực tự nhiên gây bất lợi cho cuộc sống. Qua đó, tác phẩm phản ánh ước mơ làm chủ thiên nhiên và niềm tin vào sức mạnh của con người.

Bên cạnh giá trị nội dung, truyện còn thành công nhờ những nét nghệ thuật đặc sắc của thể loại thần thoại. Trước hết, tác phẩm xây dựng không gian nghệ thuật rộng lớn, trải dài từ Thượng giới đến hạ giới, tạo nên màu sắc huyền ảo, kì bí. Thời gian truyện mang tính phiếm chỉ, không xác định cụ thể, gợi cảm giác về một thời xa xưa khi con người còn dùng trí tưởng tượng để lí giải sự hình thành và vận động của vũ trụ. Cốt truyện tương đối đơn giản, được triển khai theo trình tự các sự việc rõ ràng, xoay quanh hoạt động của hai nữ thần và hành động của chàng trai Quải. Những chi tiết kì ảo như Ngọc Hoàng, kiệu hoa, nữ thần Mặt Trời, nữ thần Mặt Trăng hay việc Quải ném cát vào mặt trăng đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho câu chuyện.

Đặc biệt, nghệ thuật nhân hóa được sử dụng xuyên suốt tác phẩm. Các hiện tượng tự nhiên được hình dung như những con người có ngoại hình, tính cách, cảm xúc và hành động riêng. Mặt Trời, Mặt Trăng biết đi xem xét thế gian, biết nóng nảy, rong chơi và thay đổi thái độ sau khi gặp biến cố. Nhờ đó, những hiện tượng vốn xa lạ, khó lí giải trở nên gần gũi, sinh động trong nhận thức của con người. Cách xây dựng nhân vật mang tính biểu tượng cùng giọng kể tự nhiên, mộc mạc, kết hợp với những tình tiết bất ngờ đã góp phần thể hiện rõ đặc trưng của thần thoại dân gian.

Có thể thấy, cũng như nhiều câu chuyện thần thoại khác, “Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng” là sự kết hợp hài hòa giữa trí tưởng tượng và những nhận thức ban đầu của con người về thế giới. Nếu truyện “Thần Trụ Trời” lí giải sự hình thành trời đất thì tác phẩm này lại hướng đến việc khám phá những hiện tượng thiên nhiên quen thuộc gắn bó với cuộc sống hằng ngày. Cả hai đều thể hiện khát vọng tìm hiểu vũ trụ và mong muốn khám phá những quy luật của tự nhiên của người xưa.

Bằng nội dung giàu ý nghĩa, cốt truyện đơn giản, những chi tiết kì ảo độc đáo và nghệ thuật nhân hóa đặc sắc, truyện kể “Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng” đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc. Tác phẩm vừa mở ra một thế giới thần thoại đầy màu sắc, vừa giúp chúng ta hiểu thêm về trí tưởng tượng, cách tư duy và khát vọng chinh phục thiên nhiên của người Việt cổ. Qua câu chuyện, mỗi người còn nhận được lời nhắc nhở ý nghĩa: hãy biết sống hiền hòa, cư xử đúng mực và chủ động sửa chữa những sai lầm để nhận được sự yêu thương, quý trọng của mọi người.